ଓଡ଼ିଶାର ସେଇ ଗ୍ରାମୀଣ ହୃଦୟ, ଯେଉଁଠି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆ ପଡ଼ିଥିଲା। ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ— ଗାଁକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଚଳାଉଛି କିଏ? ଭୋଟ୍ ଦେଇ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ସରପଞ୍ଚ, ନା ଏସି ରୁମ୍ରେ ବସି କଲମ ଚଲାଉଥିବା ଜଣେ ସରକାରୀ ବାବୁ ବା ବିଡିଓ (Block Development Officer)?
୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଆମକୁ ଏକ ଦୁଃଖଦ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଓଡ଼ିଶାର ତୃଣମୂଳ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏବେ ଏକ ନୀରବ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କୌଣସି ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିର ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଜନ ପ୍ରତିନିଧି ଏବଂ ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତାର ଲଢ଼େଇ। ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଢାଞ୍ଚାରେ ବ୍ଲକ ଉନ୍ନୟନ ଅଧିକାରୀ ବା ବିଡିଓମାନଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଭାବ, ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ସରପଞ୍ଚମାନଙ୍କ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦଳିମଚଡ଼ି ଦେଉଛି। ଫଳ ସ୍ୱରୂପ, ସାଧାରଣ ନିରୀହ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏହି ଦୁଇ ଚକ୍ର ମଝିରେ ପେଷି ହୋଇ ରହିଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଏବଂ ନିକଟତର ଘଟଣାବଳୀ
ସାଙ୍ଘାତିକ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ବିବାଦ ଏବେ କେବଳ ଫାଇଲ୍ କିମ୍ବା ଦସ୍ତଖତ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଏହା ଏବେ ରାଜପଥକୁ ଓହ୍ଲାଇଲାଣି। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା ମହାକାଳପଡ଼ା ବ୍ଲକର ତିଖିରୀ ପଞ୍ଚାୟତର ମହିଳା ସରପଞ୍ଚ ଚାମେଲି ଓଝାଙ୍କ ଘଟଣା, ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ସରପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାୟତର ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଲ୍ ପାସ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ବିଡିଓଙ୍କ ଅଫିସକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଅପମାନିତ କରାଗଲା ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଓଲଟା ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପୋଲିସ ଦ୍ୱାରା ଗିରଫ କରାଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲୋୟର ପିଏମଜି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଲ୍ଲୀର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ସରପଞ୍ଚ ସଂଘ ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ଆନ୍ଦୋଳନର ଚେତାବନୀ ଦେଲା।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଚାମେଲି ଓଝା ତ ଏକ ଉଦାହରଣ ମାତ୍ର। ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଟି ବ୍ଲକରେ, ପ୍ରତିଟି ପଞ୍ଚାୟତରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏମିତି କେତେ ଯେ ସରପଞ୍ଚ ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି, ତାର ହିସାବ କାହା ପାଖରେ ଅଛି? ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଟ୍ ପାଇ ଜିତିଥିବା ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କର ଯଦି ଶାସନ ସଚିବାଳୟର ଜଣେ ବାବୁଙ୍କ ଆଗରେ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର କେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ?
ସମ୍ବିଧାନର ସ୍ୱପ୍ନ ବନାମ ବାସ୍ତବତାର କ୍ରୂର ପରିହାସ
ଇତିହାସ ଏବଂ ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବା। ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ୭୩ତମ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା— ‘ଗ୍ରାମ ସ୍ୱରାଜ’। ଅର୍ଥାତ୍, ଗାଁର ଲୋକ ନିଜ ଗାଁର ଯୋଜନା ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ ଏବଂ ନିଜେ ତାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ। ପ୍ରବାଦ ପୁରୁଷ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସହ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଉପରେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସରପଞ୍ଚମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା କଣ? ବାସ୍ତବତା ହେଉଛି, ଆଜି ସରପଞ୍ଚମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ‘ଅଫିସିଆଲ୍ ରବର ଷ୍ଟାମ୍ପ’ ବା ଦସ୍ତଖତ କରୁଥିବା ମେସିନ୍ରେ ପରିଣତ କରି ଦିଆଯାଇଛି। ପଞ୍ଚାୟତକୁ ଆସୁଥିବା ପାଣ୍ଠି, ଯୋଜନାର ମଞ୍ଜୁରୀ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଅନୁମୋଦନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାବିକାଠି ରହୁଛି ବିଡିଓ ଏବଂ ବ୍ଲକ ସ୍ତରୀୟ ଯନ୍ତ୍ରୀ (J.E.) ମାନଙ୍କ ହାତରେ। ଯଦି ଜଣେ ସରପଞ୍ଚ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର କୌଣସି ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ଲକ ପ୍ରଶାସନ ତ୍ରୁଟି ଦର୍ଶାଇ କିମ୍ବା ଫାଇଲ୍କୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଅଟକାଇ ରଖେ। ଏହା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଆକ୍ରମଣ ନୁହେଁ ତ ଆଉ କଣ?
ବିକାଶରେ ଅଚଳାବସ୍ଥା ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତିର ଚେର
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜନ ପ୍ରତିନିଧି ଏବଂ ଜଣେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ଅହଂକାର ଓ କ୍ଷମତାର ଲଢ଼େଇ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷତି କାହାର ହୁଏ? କ୍ଷତି ହୁଏ ସେଇ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କର, ଯିଏ ପାନୀୟ ଜଳ ମୁନ୍ଦେ ପାଇଁ ଡହଳବିକଳ ହେଉଛି, ଯିଏ ବର୍ଷା ଦିନେ କାଦୁଅ ରାସ୍ତାରେ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ନଆସି ପାରିବାରୁ ପ୍ରାଣ ହରାଉଛି।
ପଞ୍ଚାୟତର ବିଭିନ୍ନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପ ଯେପରିକି ଗ୍ରାମ୍ୟ ରାସ୍ତା, ପୋଖରୀ ଖନନ, ସ୍କୁଲ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କିମ୍ବା ପାନୀୟ ଜଳ ପ୍ରକଳ୍ପ— ଏସବୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଅଧପନ୍ତରିଆ ହୋଇ ପଡ଼ିରହୁଛି। କାରଣ ସରପଞ୍ଚ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କାମଟି ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ବ୍ଲକର ବାବୁମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଠିକାଦାର କିମ୍ବା ପିସି (Percentage Culture) କାରବାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏହି ପ୍ରଶାସନିକ ଟଣାଓଟରା ଦୁର୍ନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଯେଉଁଠି ନେତା ଏବଂ ବାବୁଙ୍କ ସଲାସୁତୁରାରେ କାମ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ତ ନିମ୍ନମାନର କାର୍ଯ୍ୟ କରି କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ହରିଲୁଟ୍ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସରପଞ୍ଚ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କାମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଉଛି। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ପ୍ରତିବର୍ଷ ହଜାର ହଜାର କୋଟିର ଗ୍ରାମୀଣ ବଜେଟ୍ ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେହି ବଜେଟ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ଏହି ପ୍ରଶାସନିକ ଅଚଳାବସ୍ଥା ଏବଂ ଲାଲ୍ ଫିତାର ଅନ୍ଧାର ଗଳିରେ ହଜିଯାଉଛି।
ଗ୍ରାମୀଣ ଜନତାଙ୍କ ମେଣ୍ଡେଟ୍ ସହ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟ କଣ? ଗାଁର ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ଖରାରେ ଲାଇନରେ ଠିଆ ହୋଇ ଏହି ଆଶାରେ ଭୋଟ୍ ଦିଏ ଯେ ସରପଞ୍ଚ ତାଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ସାଥୀ ହେବେ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ ସରିବା ପରେ, ସେହି ସରପଞ୍ଚଙ୍କୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କୁ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତାଟିଏ କିମ୍ବା ଆବାସ ଯୋଜନାରେ ଘରଟିଏ ଦେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଡିଓଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।
କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା (Centralization of Authority) ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ କେମିତି ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ବ୍ଲକ ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ନିଆଯିବ, ତେବେ ଗ୍ରାମସଭାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା କଣ ରହିଲା? କାହିଁକି ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗ୍ରାମସଭା ନାମରେ ଏହି ପ୍ରହସନ କରାଯାଉଛି? ଏହା କଣ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିବା ଓଡ଼ିଶାର କୋଟି କୋଟି ଗ୍ରାମୀଣ ଜନତାଙ୍କ ମେଣ୍ଡେଟ୍ ସହ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ନୁହେଁ?
ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କଣ? ଆମେ କେବଳ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଇ ଚୁପ୍ ବସିବା ନାହିଁ। ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଭୂମିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ପ୍ରଶାସନିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ଆଣିବାକୁ ହେବ।
୧. କ୍ଷମତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ବିଭାଜନ: ସରପଞ୍ଚ ଏବଂ ବିଡିଓଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରାଯାଉ। ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଡିଓ ଜଣେ ସହଯୋଗୀ ବା କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧିକାରୀ ହେବା ଉଚିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ ନୁହଁନ୍ତି।
୨. ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତା: ପଞ୍ଚାୟତ ପାଣ୍ଠିର ଉପଯୋଗ ପାଇଁ ସରପଞ୍ଚଙ୍କୁ ସୀମିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଆଯାଉ, ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ବ୍ଲକର ଅନୁମୋଦନ ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
୩. ଜବାବଦିହିତା: ଯଦି କୌଣସି ସରକାରୀ ବାବୁ କିମ୍ବା ବିଡିଓ ପଞ୍ଚାୟତର ପ୍ରକଳ୍ପ ଫାଇଲ୍କୁ ଅଯଥା ଅଟକାଇ ରଖନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ବିଭାଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବାର ନିୟମ ହେବା ଦରକାର।
ସରକାର ବଦଳନ୍ତି, ବଡ଼ ବଡ଼ ସ୍ଲୋଗାନ ଦିଆଯାଏ, ନୂଆ ଯୋଜନାର ପୋଷ୍ଟର ଗାଁ ଗାଁରେ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଁର ସରପଞ୍ଚଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସାମ୍ବିଧାନିକ ସମ୍ମାନ ଓ କ୍ଷମତା ମିଳିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ଏକ ମରୀଚିକା ହୋଇ ରହିଯିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-future-of-cash-and-cybersecurity-in-the-era-of-digital-currency-and-upi/
