ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ବା ‘ଇସ୍ରୋ’ ନିଜର ଅସାଧାରଣ ସଫଳତା, କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ ମିଶନ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛି। ମାତ୍ର ଏହି ବୈଶ୍ୱିକ ସଫଳତା ଓ ଚମକ ପଛରେ ଏବେ ଏକ ଚିନ୍ତାଜନକ ସତ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ଭାରତର ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୋଗିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଇସ୍ରୋର ଅନେକ ଯୁବ ତଥା ଅଭିଜ୍ଞ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟର ନିଜ ପଦବୀରୁ ଇସ୍ତଫା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଦେଶର ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ପ୍ରତିଭାମାନଙ୍କର ଏଭଳି ଦ୍ରୁତ ପଳାୟନ ବା ‘ବ୍ରେନ୍ ଡ୍ରେନ୍’ ପଛରେ ରହିଥିବା କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଏବେ ସାରା ଦେଶରେ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନା ଓ ସମୀକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ବେସରକାରୀ ସେକ୍ଟରର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦରମା ଓ ପ୍ୟାକେଜ୍
ଇସ୍ରୋ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ଚାକିରି ଛାଡ଼ିବା ପଛର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଆର୍ଥିକ ଅସନ୍ତୋଷ। ସରକାରୀ ନିୟମ ଓ ପେ-ସ୍କେଲ୍ ଅନୁଯାୟୀ, ଇସ୍ରୋ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ଦରମା ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା, କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଗମ୍ଭୀରତା ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍।
ଅନ୍ୟପଟେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ସମେତ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଘରୋଇ ମହାକାଶ ବଜାର ବା ‘ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର’ ଏବଂ ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ବିକାଶ ଘଟିଛି। ଏହି ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରୋ ତୁଳନାରେ ୪ ରୁ ୫ ଗୁଣ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦରମା ପ୍ୟାକେଜ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି। ଫଳରେ ଅଧିକ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛଳତା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଯୁବ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଇସ୍ରୋ ଛାଡ଼ି ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ଆଡ଼କୁ ଅଧିକ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ମାନସିକ ଚାପ, କାର୍ଯ୍ୟଭାର ଏବଂ ସୀମିତ ସ୍ୱାଧୀନତା
ମହାକାଶ ମିଶନଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ଅତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇସ୍ରୋରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଟି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ମାନସିକ ଚାପ ରହିଥାଏ। ଅନେକ ସମୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଦିନରାତି ଏବଂ ସପ୍ତାହାନ୍ତ ଛୁଟିରେ ମଧ୍ୟ ବିନା କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ଭତ୍ତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ପାରିବାରିକ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ସନ୍ତୁଳନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଗାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।
ଏହା ସହିତ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ଆମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ନୀତି ବା ‘ରେଡ୍ ଟେପିଜିମ୍’ ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଳମ୍ବ ଯୋଗୁଁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ମହାକାଶ ଗବେଷଣାର ସ୍ୱାଧୀନତା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ନିଜର ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ସୁଯୋଗ ନମିଳିବା କାରଣରୁ ଅନେକ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକ ନିରାଶ ହୋଇ ବିଦେଶୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ସଂସ୍ଥା (ଯେପରିକି NASA କିମ୍ବା SpaceX) ରୁଖ୍ କରୁଛନ୍ତି।
ସରକାରଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ଜାତୀୟ ପ୍ରତିଭାର ସୁରକ୍ଷା ଜରୁରୀ
ପରିବେଶ ଓ ମହାକାଶ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଇସ୍ରୋ ଭଳି ଏକ ଗୌରବମୟ ସଂସ୍ଥାରୁ ଏଭଳି ଭାବେ ଦକ୍ଷ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଚାକିରି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦେଶର ବୃହତ ମହାକାଶ ମିଶନ ଯେପରିକି ଗଗନଯାନ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳଯାନ-୨ ର ଅଗ୍ରଗତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହି ସମସ୍ୟାର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରାଶି, କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶରେ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ବୈଷୟିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦିଗରେ ବିଚାର ବିମର୍ଶ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଦେଶର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ପ୍ରତିଭାଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ମାଟିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଇସ୍ରୋର ପ୍ରଶାସନିକ କାଠାମୋରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଏବେ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା ସାଜିଛି।
