ପ୍ରଥମେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଦେଶର ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିଷୟରେ। ନିକଟରେ ନିଟ୍ (NEET) ପରୀକ୍ଷା ବିବାଦକୁ ନେଇ ସାରା ଦେଶରେ ତାଙ୍କର ସମାଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ନୁହେଁ, ବରଂ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ଦାବି କରୁଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମୃତି ଇରାନୀ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ ଜାଭଡେକର ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିବାବେଳେ ଏଭଳି ସଂଗଠିତ ଆକ୍ରମଣ କେବେ ହୋଇନଥିଲା। ତେବେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ହିଁ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କ ଟାର୍ଗେଟରେ ଅଛନ୍ତି?
ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି— ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଦେଶର ଇତିହାସକୁ ଯେଉଁ ବାମପନ୍ଥୀ ବା କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ବିଚାରଧାରାର ଲୋକମାନେ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି କେବଳ ମୁଗଲମାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଥିଲା, ତାହାକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ଏବେ NCERT ର ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ବୀର ସାଭରକରଙ୍କ ସ୍ୱରାଜ ଦାବି, ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଏବଂ ମାତା ଅହଲ୍ୟାବାଈ ହୋଲକରଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରକୃତ ଭାରତୀୟ ନାୟକମାନଙ୍କ ଇତିହାସ ଯୋଡ଼ା ଯାଉଛି। ଏହି କାରଣରୁ AISF ଏବଂ SFI ଭଳି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଓ ବାମପନ୍ଥୀ ଛାତ୍ର ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ରାଜନୈତିକ ରୂପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ଅନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଟର୍ନର ପୁନରାବୃତ୍ତି
ଏହି ସାରା ଆନ୍ଦୋଳନର ଶୈଳୀକୁ ଯଦି ଆପଣ ଦେଖିବେ, ତେବେ ଏହା ୨୦୧୧ ମସିହାର ଅନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କ ‘ଇଣ୍ଡିଆ ଏଗେନଷ୍ଟ କରପ୍ସମନ’ ଆନ୍ଦୋଳନର ପାଟର୍ନ ଭଳି ମନେହେବ। ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ଦେଶରେ ଦୁର୍ନୀତି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅସଲ ମାଷ୍ଟରମାଇଣ୍ଡମାନେ ଅନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ଚେହେରା ବା ଫେସ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଅନଶନ, ତା’ପରେ ସଂସଦ ମାର୍ଚ୍ଚର ଯୋଜନା କରାଯାଉଛି।
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କୁ ଏ ବିଷୟରେ ପଚରାଗଲା, ସେ ସରକାରଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅସଲ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଅନୁମତି ନେଇ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ବିନା କୌଣସି ପୂର୍ବ ସୂଚନାରେ ସେମାନେ ଆମରଣ ଅନଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା ଖରାପ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନ ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ନେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ନେଇ କେବଳ ରାଜନୀତି କରାଗଲା। ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ ନିଜେ ଭିଡିଓ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ମାଂସପେଶୀ ଶେଷ ହୋଇଗଲାଣି, ହେଲେ ଯଦି ସରକାର ତାଙ୍କୁ ମେଡିକାଲ୍ ନେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ କରାଯାଉଛି।
ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ପଛର ‘ବିଦେଶୀ ହାତ’
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ସେହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବା, ଯାହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାନାହିଁ। କୁହାଯାଏ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଫଳ ପୁରୁଷଙ୍କ ପଛରେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ହାତ ଥାଏ। ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ସେମିତି କିଛି ଘଟିଛି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୀତାଞ୍ଜଳି ଅଙ୍ଗମୋଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଜାଣିଛେ, କିନ୍ତୁ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ମହିଳା, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ‘ରେବେକା ନର୍ମାନ’। ସେ ୯୦ ଦଶକରେ ଲଦାଖ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୯୫-୯୬ ମସିହା ଆଡ଼କୁ ସୋନମ୍ଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ରେବେକା ନର୍ମାନ ଆମେରିକାର ହାର୍ଭାର୍ଡ ୟୁନିଭରସିଟି ସଂରକ୍ଷଣରେ ଚାଲୁଥିବା ‘ସିଆଇଟି’ (SIT – School of International Training) ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ, ଯାହା ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସଂସ୍ଥାର କାମ ଥିଲା ନିଜର ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶକୁ ପଠାଇ ଆମେରିକାର ନାରେଟିଭ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା। ରେବେକାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ପରେ ହଠାତ୍ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ବଦଳିଗଲା। ତାଙ୍କୁ ପରପର ଅନେକ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ଆୱାର୍ଡ ମିଳିବାକୁ ଲାଗିଲା। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଆୱାର୍ଡଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବେ, ତେବେ ଦେଖିବେ ଏଗୁଡ଼ିକ ‘ଫୋର୍ଡ ଫାଉଣ୍ଡେସନ’ (Ford Foundation) ଏବଂ ‘ରକ୍ଫେଲର୍ ଫାଉଣ୍ଡେସନ’ (Rockefeller Foundation) ଦ୍ୱାରା ଫଣ୍ଡେଡ୍। ଆଉ ଏହି ଦୁଇ ସଂସ୍ଥା ପଛରେ ରହିଛି ଭାରତ ବିରୋଧୀ ନାରେଟିଭ୍ ତିଆରି କରୁଥିବା ବିଲିୟନେୟାର ‘ଜର୍ଜ ସୋରୋସ୍’ (George Soros)ଙ୍କ ଓପନ୍ ସୋସାଇଟି ଫାଉଣ୍ଡେସନ। ଏହା କଣ କେବଳ ଏକ ସଂଯୋଗ?
‘୩ ଇଡିଅଟ୍ସ’ ଫିଲ୍ମ ଓ ନକଲି ହିରୋର ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା
ସାରା ଭାରତରେ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କୁ ନେଇ ଯେଉଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଧାରଣା ତିଆରି କରାଯାଇଛି, ତାହା ହେଉଛି ସେ ‘୩ ଇଡିଅଟ୍ସ’ ଫିଲ୍ମର ‘ଫୁନସୁକ୍ ୱାଙ୍ଗଡୁ’ ଚରିତ୍ରର ପ୍ରେରଣା। ଫିଲ୍ମରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଯେ ସେ ଜଣେ ଗରିବ ଅନାଥ ପିଲା ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମରେ ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ପେଟେଣ୍ଟ ଅଛି।
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟତା ଜାଣିଲେ ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ। ନିକଟରେ ଫିଲ୍ମର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ରାଜକୁମାର ହିରାନୀ ଏବଂ ଅଭିନେତା ଆମିର ଖାନ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଫିଲ୍ମ ପୁଣେର ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କ ଜୀବନୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା, ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଉପରେ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆପଣ ଗୁଗଲ୍ ସର୍ଚ୍ଚ କରିବେ, ତେବେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ବି ପେଟେଣ୍ଟ ନାହିଁ— ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜିରୋ ପେଟେଣ୍ଟଧାରୀ (Zero Patents)। ସେ କୌଣସି ଗରିବ ପିଲା ନ ଥିଲେ, ବରଂ ତାଙ୍କ ପିତା ‘ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗିୟାଲ୍’ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ସରକାରରେ ଜଣେ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ତଥା ନ୍ୟାସନାଲ କନଫରେନ୍ସ ଦଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। ଏତେ ବଡ଼ ମିଛକୁ ଦେଶ ସାମ୍ନାରେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ଏକ ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ଦ୍ୱାରା ହିରୋ ବନାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା।
ଭାରତ ବିରୋଧୀ ବୟାନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ
ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଅସଲ ଚେହେରା ସେତେବେଳେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ରେଫରେଣ୍ଡମ୍’ ବା ଗଣଭୋଟ୍ କଥା କହୁଥିଲେ। ସେ ପାକିସ୍ତାନର କ୍ଲାଇମେଟ୍ ଚେଞ୍ଜ୍ କନଫରେନ୍ସର ନିମନ୍ତ୍ରଣ ରକ୍ଷା କରି ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସବୁଠାରୁ ସଂଗୀନ କଥା ହେଉଛି, ସେ ନିଜ ବୟାନରେ କହିଥିଲେ ଯେ— “ଯଦି ଚୀନ୍ର ସେନା ଭାରତ ଭିତରକୁ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ଆମେ ଆଉ ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ସହଯୋଗ କରିବୁ ନାହିଁ, ବରଂ ଚୀନ୍ ସେନାକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବୁ।” ଯେତେବେଳେ ଲଦାଖ ପୋଲିସ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ଯେ ଏଭଳି ଦେଶବିରୋଧୀ କଥା କିଏ କହିଛି, ସେ ସେହି କମେଡିଆନ୍ର ନାମ ପ୍ରକାଶ କଲେନାହିଁ। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି ଯେ ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭାବନା ଆଢ଼ୁଆଳରେ ନିଜର ଦେଶବିରୋଧୀ ଏଜେଣ୍ଡା ଚଲାଉଥିଲେ।
ଏହି ସାରା ଆନ୍ଦୋଳନ ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି। ସଂସଦର ମାନସୁନ୍ ଅଧିବେଶନକୁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ଦେଶରେ ସିଏଏ (CAA) କିମ୍ବା କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭଳି ହିଂସାତ୍ମକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ମହିଳା ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ଡିଲିମିଟେସନ୍ (ଜନସଂଖ୍ୟା ଭିତ୍ତିକ ଆସନ ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଧାରଣ) ବିଲ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଟାକ୍ଟିକ୍ସ ଆପଣାଯାଉଛି। କାରଣ ଯଦି ଡିଲିମିଟେସନ୍ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ବିରୋଧୀ ବିଶେଷ କରି କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଆଗାମୀ ୨୫-୩୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷମତାକୁ ଫେରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ। ଅରବିନ୍ଦ କେଜ୍ରିୱାଲ୍ ମଧ୍ୟ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ କରିବାକୁ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶାସନ କାଳରେ ମନୀଷ ସିସୋଦିଆଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କୁ କାହିଁକି ମନ୍ତ୍ରୀ କଲେନାହିଁ? ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭୂଷଣ ଏବଂ ବୃନ୍ଦା କାରାଟ୍ଙ୍କ ଭଳି ‘ଆନ୍ଦୋଳନଜୀବୀ’ମାନେ ଏହି ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ହେବା ହିଁ ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ଏହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପୋନ୍ସର୍ଡ ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା।
ଭାରତର ଜନସାଧାରଣ ସରଳ ହୋଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବୋକା ନୁହନ୍ତି। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଏବଂ ଏଆଇ (AI) ର ଏହି ଯୁଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ମିଛର ପରଦାଫାଶ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ହୋଇଯାଉଛି। ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ବିଦେଶୀ ଫଣ୍ଡିଂର ଅସଲ ସତ୍ୟ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ।
