ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ପେଣ୍ଠଶାଳ କୁହାଯାଉଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଆଜି ପୁଣିଥରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ମୁଖୀନ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସଂଘର୍ଷ କେବଳ ଆଜିର ପରମାଣୁ ବୋମା କିମ୍ବା ତେଲ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ସଭ୍ୟତାର ଲଢ଼େଇ, ଯାହାର ମୂଳ ପ୍ରାୟ ୨୫୨୭ ବର୍ଷ ତଳେ ପୋତାଯାଇଥିଲା। ଆଜିର ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ତିକ୍ତତା ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ସିଆ ଏବଂ ଗ୍ରୀସ୍-ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତାର ଏକ ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କରଣ। ଇତିହାସ କହେ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ପତନ ହୁଏ ସତ, କିନ୍ତୁ ସଭ୍ୟତାର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ପ୍ରତିଶୋଧର ନିଆଁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜଳୁଥାଏ।
୧. ଅକେମେନିଡ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ: ପ୍ରଥମ ସଂଘର୍ଷର ବିନ୍ଦୁ
ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପର୍ସିଆର ‘ଅକେମେନିଡ୍’ (Achaemenid) ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା। ସମ୍ରାଟ ସାଇରସ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ସାମ୍ନା ହୋଇଥିଲା ଗ୍ରୀକ୍ ସହର-ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ। ଏହା ଥିଲା ପ୍ରାଚ୍ୟ (ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି) ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ (ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଧରଣର ଭୌଗୋଳିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଟକ୍କର।
• ମାରାଥନ୍ ଓ ସାଲାମିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ: ସମ୍ରାଟ ଡେରିଅସ୍ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜେରକ୍ସସ୍ ଗ୍ରୀକ୍ ବିଜୟ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ପଠାଇଥିଲେ। ସାଲାମିସ୍ର ନୌସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ପର୍ସିଆର ପରାଜୟ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ମୋଡ଼ ଆଣିଥିଲା। ଏହି ପରାଜୟ ଗ୍ରୀକ୍ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦର୍ଶନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲା ବୋଲି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଐତିହାସିକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି।
• ୩୦୦ର ଗୌରବ: ଲିଓନାଇଡାସ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କର ୩୦୦ ସ୍ପାର୍ଟାନ୍ ସୈନ୍ୟ ଯେଉଁ ସାହସିକତା ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ବି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପର୍ସିଆକୁ ଏକ ‘ଅତ୍ୟାଚାରୀ’ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ଇରାନ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱ ବିଜୟର ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ, ଯାହା ଅଧୁରା ରହିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ସୃତି ଆଜି ବି ଇରାନୀୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାରର ‘ଜାତୀୟ ଅଭିମାନ’ ଜାଗ୍ରତ କରିଥାଏ।
୨. ସସାନିଡ୍ ବଂଶ ଓ ରୋମାନ୍ ଶତ୍ରୁତା: ଏକ ପ୍ରତିଶୋଧର ଯୁଗ
ସମୟ ଗଡ଼ିଲା ଏବଂ ପର୍ସିଆରେ ‘ସସାନିଅନ’ (Sasanian) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ ହେଲା। ଏହି ଯୁଗରେ ପର୍ସିଆନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସାଜିଥିଲା। ଏହା ଆଉ କେବଳ ଭୂମି ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ଦୁଇଟି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଲଢ଼େଇ।
• ସମ୍ରାଟ ଭାଲେରିଆନ୍ଙ୍କ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ: ଇରାନର ରାଜା ଶାପୁର-୧ ରୋମାନ୍ ସମ୍ରାଟ ଭାଲେରିଆନ୍ଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ବନ୍ଦୀ ବନାଇଥିଲେ। ଏହା ଥିଲା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅପମାନ। ଏହି ଐତିହାସିକ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଇରାନର ପଥର କଳାରେ ଆଜି ବି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
• ଆଧୁନିକ ପ୍ରଭାବ: ନିକଟରେ ଇରାନ ସରକାର ତେହେରାନରେ ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ପୁରୁଣା ଗୌରବକୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସହ ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଇରାନ ନିଜ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
୩. ସାଂସ୍କୃତିକ ଗଭୀରତା: ଯୁଦ୍ଧ ବାହାରେ ସମ୍ପର୍କ
ପର୍ସିଆ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧଖୋର ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନର ଏକ କେନ୍ଦ୍ର। ପର୍ସିଆନ୍ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୁଦୂର ୟୁରୋପ ଏବଂ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଭାରତ ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିବିଡ଼।
• ଚେସ୍ ଏବଂ ଚତୁରଙ୍ଗ: ଫିରଦୌସିଙ୍କ ‘ଶାହନାମା’ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରୁ ଚେସ୍ ଖେଳ ଇରାନକୁ ଯାଇଥିଲା। ପରେ ଏହା ଇରାନରୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲା। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କୂଟନୀତି ଏବଂ ରଣନୀତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ସିଆ କେତେ ଆଗୁଆ ଥିଲା।
• ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ: ସୁଫି ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ପର୍ସିଆନ୍ କଳା ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଶା ଦେଇଥିଲା। ରୁମି ଏବଂ ହାଫିଜ୍ଙ୍କ କବିତା ଆଜି ବି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଜଗତରେ ଅତି ଲୋକପ୍ରିୟ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଆଧୁନିକ ରାଜନୀତିରେ ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଅପେକ୍ଷା ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ଅଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଲା।
୪. ଆଧୁନିକ ସଂଘର୍ଷ: ପୁରୁଣା ମଦ, ନୂଆ ବୋତଲ
୧୯୭୯ର ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବ ପରେ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଗିଡ଼ିଗଲା। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଇରାନର ଆଜିର ରଣନୀତିରେ ସେହି ପୁରୁଣା ‘ପର୍ସିଆନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ’ର ଛାୟା ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଏପରି ଲଢ଼େଇ ଯେଉଁଠାରେ ଆଦର୍ଶବାଦ ଏବଂ କ୍ଷମତା ଏକାକାର ହୋଇଯାଇଛି।
• ପ୍ରକ୍ସି ଯୁଦ୍ଧ: ଲେବାନନର ହିଜବୁଲ୍ଲାହ, ୟେମେନର ହୁତି ବିଦ୍ରୋହୀ ଏବଂ ସିରିଆରେ ଇରାନ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବା ପ୍ରକୃତରେ ତା’ର ପୁରୁଣା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୀମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାର ଏକ ଆଧୁନିକ ପ୍ରୟାସ। ଏହାକୁ ଅନେକ ବିଶ୍ଳେଷକ ‘ସିଆ କ୍ରେସେଣ୍ଟ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।
• ଆମେରିକାର ଭୂମିକା: ଆମେରିକା ପାଇଁ ଇରାନ ଏକ ‘ଆଞ୍ଚଳିକ ଶତ୍ରୁ’ କିମ୍ବା ‘ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଶକ୍ତି’, କିନ୍ତୁ ଇରାନ ପାଇଁ ଆମେରିକା ହେଉଛି ସେହି ‘ନୂତନ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ’, ଯାହାକୁ ହରାଇବା ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ।
୫. ଶାନ୍ତି ନା ଚିରନ୍ତନ ସଂଗ୍ରାମ?
ଇତିହାସ ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ଯେ, କେବଳ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ସଭ୍ୟତାକୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଦବାଇ ରଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଇରାନ ବନାମ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟର ଏହି ୨୫୦୦ ବର୍ଷର ଲଢ଼େଇ ଏବେ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୋଡ଼ରେ। ପାରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ଡ୍ରୋନ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଏବଂ ସାଇବର ଯୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱେ, ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଏହା ସେହି ପୁରୁଣା ଅହଂକାର, ସଭ୍ୟତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ଏବଂ ଆଧିପତ୍ୟର ଯୁଦ୍ଧ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଦାବି ହେଉଛି ଯେ, ବିଶ୍ୱ ନେତୃତ୍ୱ ଏହି ଐତିହାସିକ ତିକ୍ତତାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଯଦି ଆମେ ଇତିହାସର ଭୁଲରୁ କିଛି ନଶିଖିବା, ତେବେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ କେବଳ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ହିଁ ବାକି ରହିବ। ଇରାନ ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ‘ଗ୍ରାଣ୍ଡ ବାର୍ଗେନ୍’ ବା ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ହେବା କେବଳ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-storm-of-the-sun-and-the-patience-of-jurel/
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀଙ୍କ ତୁଫାନ ଓ ଜୁରେଲଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ || The storm of the Surybanshi and the patience of Jurel
