ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ସମ୍ପର୍କ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ବା ‘ସଫ୍ଟ ପାୱାର’ (Soft Power) ର ଦୁହାଇ ଦିଆଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ସୀମା ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଏକ ଶକ୍ତ ପ୍ରାଚୀର ବା ‘ହାର୍ଡ ବର୍ଡର’ (Hard Border)। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାନ୍ତ କଣ୍ଟାବାଡ଼ ନିର୍ମାଣକୁ ନେଇ କୂଟନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସ୍ଥିତି ଏମିତି ହୋଇଛି ଯେ, ଉଭୟ ଦେଶ ପରସ୍ପରର ଦୂତ ବା ଏନଭୟ (Envoys) ମାନଙ୍କୁ ସମନ କରି ଜବାବ ମାଗିଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବିଜେପି ସରକାର ଗଠନ ହେବା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁଭେନ୍ଦୁ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇଛି। ସରକାର ସୀମାନ୍ତ ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୪୫ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ BSF କୁ ଜମି ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ବାଂଲାଦେଶକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଛି।
ନିକଟରେ ଘଟିଥିବା ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ହଲଚଲ ଇତିହାସରେ ବହୁତ କମ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, ଦୁଇଟି ବନ୍ଧୁ ଦେଶ ପରସ୍ପରର ଡିପ୍ଲୋମାଟ୍ସ ବା ଦୂତମାନଙ୍କୁ ସମନ କରି ଗମ୍ଭୀର ଆପତ୍ତି ଉଠାନ୍ତି। ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ପ୍ରଥମେ ଭାରତୀୟ ହାଇକମିଶନରଙ୍କୁ ସମନ କରି ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ ଯେ, ଭାରତୀୟ ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବଳ ବା BSF ସୀମାନ୍ତର ୫ଟି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସ୍ଥାନରେ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ସହ କୌଣସି ଆଲୋଚନା ନକରି ଜୋରଜବରଦସ୍ତି କଣ୍ଟାବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ କରୁଛି।
ଏହାର ତୁରନ୍ତ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ କଡ଼ା ଜବାବ ଦେଇଛି। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ବାଂଲାଦେଶର ଡେପୁଟି ହାଇକମିଶନରଙ୍କୁ ସମନ କରାଯାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଯେ, ସୀମାରେ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରଥମ ପ୍ରାଥମିକତା। ଭାରତୀୟ କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ସଫ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ବୁଝାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ସୀମାରେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ସ୍ମଗଲିଂ (Smuggling), ମାନବ ଚାଲାଣ (Human Trafficking) ଏବଂ ଅପରାଧୀଙ୍କ ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶ ବଢୁଛି, ତାହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଭାରତ ବାଂଲାଦେଶ ଠାରୁ ଏକ ସହଯୋଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବା Cooperative Approach ଆଶା କରୁଛି।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୀମା ବିବାଦର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ନୂତନ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ପୂର୍ବରୁ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସରକାର ଥିବା ସମୟରେ, ସୀମାରେ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ (Land Acquisition) ସମସ୍ୟା ଦେଖାଇ ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବିଜେପିର ବହୁମତ ସରକାର ଆସିବା ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁଭେନ୍ଦୁ ଅଧିକାରୀ ନିଜର ପ୍ରଥମ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ବୈଠକରେ ହିଁ ବାଂଲାଦେଶ ସୀମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସିଲ୍ କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ସରକାର ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ, ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଜମି ବାକି ରହିଛି, ତାହାକୁ ଆସନ୍ତା ୪୫ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ BSF କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯିବ। ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ସୀମା କେତେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ, ତାହା ଆପଣ ଗତ ବର୍ଷର ତଥ୍ୟରୁ ହିଁ ଜାଣିପାରିବେ। କେବଳ ଜାନୁଆରୀ ରୁ ନଭେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ସୀମାରେ ୧,୧୦୦ ରୁ ଅଧିକ ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶ ଉଦ୍ୟମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨,୫୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଭାରତ ଏବେ ଆଦୌ କୋହଳ ମନୋଭାବ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଜବାବରେ ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁରତାର ସହ ବକ୍ତବ୍ୟ ଦେଇ କହିଛି ଯେ, ସେମାନେ ‘କଣ୍ଟାବାଡ଼କୁ ଡରନ୍ତି ନାହିଁ’ ଏବଂ ଭାରତ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସୀମାନ୍ତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରୁ।
ତାହା ହେଉଛି Soft Power ବନାମ Hard Border। ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ସବୁବେଳେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ, ରବୀନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ୧୯୭୧ ମୁକ୍ତିଯୁଦ୍ଧର ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ ହିଁ କୁହାଯାଏ ‘ସଫ୍ଟ ପାୱାର’। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ରେଳ ସଂଯୋଗ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ବହୁତ ଭଲ ଚାଲିଛି।
କିନ୍ତୁ ସଫ୍ଟ ପାୱାରର ଏକ ସୀମା ବା ଲିମିଟ୍ (Limits) ରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା କଥା ଆସେ, ସେତେବେଳେ କୌଣସି ବି ସଂସ୍କୃତି କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟ ଦେଶର ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ବାଂଲାଦେଶରେ ଗତ କିଛି ମାସ ହେବ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ତରିକ ରାଜନୈତିକ ସଂକଟ ଏବଂ ସେଠାରେ ହେଉଥିବା ହିଂସା ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ପ୍ରତି ଅନୁପ୍ରବେଶର ବିପଦ ବହୁ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ବାଂଲାଦେଶର ମହମ୍ମଦ ୟୁନୁସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସରକାର କିମ୍ବା ସେଠାକାର ସେନା ଶାସନ ଏବେ ଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବା Reset କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ଯଦି ନିଜର ସୀମାକୁ ମଜବୁତ ନକରେ, ତେବେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଆସାମ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ସେଥିପାଇଁ ଭାରତ ଏବେ ସଫ୍ଟ ପାୱାର ପଛରେ ନଗୋଡ଼ାଇ, ଏକ ‘ହାର୍ଡ ବର୍ଡର’ ବା ଅଭେଦ୍ୟ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣିଛି।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବାଦ ଏବେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା। ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ସୀମା ହେଉଛି ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଏବଂ ଜଟିଳ ସୀମାନ୍ତ, କାରଣ ଏହାର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ଗତି କରିଛି, ଯେଉଁଠି ବାଡ଼ ପକାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅନେକ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଏବଂ ବେଆଇନ ସଂଗଠନ ଭାରତରେ ସାବୋଟାଜ୍ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ମିଳିତ ରଣନୀତି ଅନୁସାରେ, ଏହି ସୀମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପରାଧମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ମାର୍ଟ ଫେନ୍ସିଂ (Smart Fencing) ଏବଂ ଡ୍ରୋନ୍ ସର୍ଭେଲାନ୍ସର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଛି। ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି ଯେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା କରାଯିବ ନାହିଁ।
ତେବେ ଏହି ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି ଯେ, ଭାରତ ଏବେ ନିଜର ବୈଦେଶିକ ନୀତିରେ ଅଧିକ ବାସ୍ତବବାଦୀ ବା Realistic ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ସମ୍ପର୍କ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ, କିନ୍ତୁ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ। ବାଂଲାଦେଶ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଧାରିବା ସହ ସୀମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ହିଁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଅସଲ ମାଷ୍ଟର ପ୍ଲାନ୍।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/politics-over-rahuls-muslim-statement/
ରାହୁଲଙ୍କ ‘ମୁସଲିମ୍’ ବୟାନକୁ ନେଇ ରାଜନୀତି || Politics over Rahul’s ‘Muslim’ statement
