ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଟିଏ ଦେଶ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ବାସ୍ତବ ସ୍ଥିତିକୁ ଭୁଲି ଅହଂକାରର ଚଦର ଘୋଡ଼େଇ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାର ପତନ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ। ଆଜି ବାଂଲାଦେଶ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଏକ ପରିସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଚୀନ୍ଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କିଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଛି, ଅନ୍ୟପଟେ ନିଜର ହିଁ ପେସାଦାର ସେନା ବା ଆର୍ମିକୁ କଟ୍ଟରପନ୍ଥୀ ଇସଲାମିକରଣ ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଉଛି। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଯେଉଁ ଭାରତ ବାଂଲାଦେଶକୁ ଗଢ଼ିବାରେ ଏବଂ ତାକୁ ସର୍ବଦା ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ଆଗରେ ରହିଆସିଛି, ସେହି ବିଶାଳ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶକୁ ଆଖି ଦେଖାଇବାର ଦୁଃସାହସ ମଧ୍ୟ କରାଯାଉଛି।
ଗତ କିଛିଦିନ ହେଲା ବାଂଲାଦେଶ ଏହି ଭ୍ରମ, ଅହଂକାର ଏବଂ ନିଜର ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଚାଲ୍ର ନିଶାରେ ଚୂର ହୋଇ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଭାବିବାର ଭୁଲ୍ କରି ବସିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଢାକାର କ୍ଷମତାସୀନ ଶାସକମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମୟର ଏକ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ‘ଟାଇମ୍ ବମ୍’ ଆସି ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗର୍ବ ଏବଂ ଅହଂକାରକୁ ଗୋଟିଏ ଝଟ୍କାରେ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେଇଛି। ଏହି ବମ୍ କୌଣସି ସାଧାରଣ ବାରୁଦ ବା ମିସାଇଲ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଭୂକମ୍ପ, ଯାହାର ଓଲଟା ଗଣତି ବର୍ତ୍ତମାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି।
କଣ ଏହି ଏଲଡିସି କବଚ?
ବାସ୍ତବରେ, ଚଳିତ ବର୍ଷ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ବାଂଲାଦେଶର ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଏଲଡିସି ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଲିଷ୍ଟ ଡେଭେଲପ୍ଡ କଣ୍ଟ୍ରି’ (Least Developed Country) ବା ସ୍ୱଳ୍ପ ବିକଶିତ ଦେଶର ସେହି ମ୍ୟାଜିକାଲ୍ ଟ୍ୟାଗ୍ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ଯେଉଁ ଟ୍ୟାଗ୍ ବା ସ୍ଥିତି ଆଢ଼ୁଆଳରେ ରହି ବାଂଲାଦେଶ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସାରାଦୁନିଆକୁ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଭାରତକୁ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲା, ତାହା ଏବେ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ନଭେମ୍ବର ମାସ ପରେ ଦିଲ୍ଲୀର ସାଉଥ୍ ବ୍ଲକ୍ରେ ବସିଥିବା ଭାରତୀୟ ରଣନୀତିକାରମାନଙ୍କ ହାତରେ କେଉଁଭଳି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହା ଆଗରେ ବାଂଲାଦେଶର ଚୀନ୍ କବଚ କିମ୍ବା ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର କୌଣସି ଫମ୍ପା ସୁରକ୍ଷା କାମ ଦେବ ନାହିଁ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।
ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ ଏହି ଏଲଡିସି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ। ଏଲଡିସି ହେଉଛି ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ (UN) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ତାଲିକା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗରିବ, ଅସହାୟ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପଛୁଆ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ତାଲିକାରେ ରହିବାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଫାଇଦା ହେଉଛି, ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ବାଣିଜ୍ୟ ବା ବ୍ୟାପାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଜିରୋ ଡ୍ୟୁଟି’ (Zero Duty) ବା ଶୂନ୍ୟ ଶୁଳ୍କର ସୁବିଧା ମିଳିଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ବାଂଲାଦେଶର କୌଣସି ବ୍ୟବସାୟୀ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୋଷାକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ୟୁରୋପ, ଆମେରିକା କିମ୍ବା ଭାରତୀୟ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କ କିମ୍ବା ଟ୍ୟାକ୍ସ ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା।
ଶୂନ୍ୟ ଶୁଳ୍କର ଫାଇଦା ଓ ବୟନ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ
ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଶୁଳ୍କ ବା ଟ୍ୟାକ୍ସ ଛାଡ଼ର ସୁବିଧା ନେଇ ବାଂଲାଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଅନ୍ୟଦେଶମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବହୁତ ଶସ୍ତା ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଗ୍ରାହକ ସର୍ବଦା ଶସ୍ତା ସାମଗ୍ରୀ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏହା ବଜାରର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ନିୟମ। ଏହି ନିୟମର ବେଆଇନ ଫାଇଦା ଉଠାଇ ବାଂଲାଦେଶ ନିଜର ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବା ଟେକ୍ସଟାଇଲ୍ ଏବଂ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିକୁ ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚାଇ ପାରିଥିଲା। ଏପରି ଏକ ସମୟ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପୋଷାକ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଂଲାଦେଶ ଭାରତକୁ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ୟୁରୋପ ଏବଂ ଆମେରିକାର ବଡ଼ ବଡ଼ ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବ୍ରାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ବାଂଲାଦେଶରେ ନିଜର ପୋଷାକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଉଥିଲେ, କାରଣ ସେଠାରେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମଜୁରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶସ୍ତା ଥିଲା।
ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବାଂଲାଦେଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥନୀତି କେବଳ ଏହି ପୋଷାକ ବ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ହିଁ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରକୃତ ମେରୁଦଣ୍ଡ ସେମାନଙ୍କ ନିଜର ପରିଶ୍ରମ ନ ଥିଲା, ବରଂ ତାହା ଥିଲା ଏଲଡିସି ର ସେହି ମାଗଣା କବଚ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମିଳିଥିଲା। ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଲଡିସି ସ୍ଥିତି ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ କଠୋର ସର୍ତ୍ତ ଥାଏ; ଦେଶକୁ ବାସ୍ତବରେ ଗରିବ ଏବଂ କମ୍ ବିକଶିତ ହୋଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆଉ ଏହିଠାରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବାଂଲାଦେଶର ସେହି ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଖେଳ।
ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଭିକ୍ଷା ଥାଳି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର
ଗୋଟିଏ ପଟେ ବାଂଲାଦେଶ ସାରା ବିଶ୍ୱ ଆଗରେ ଭିକ୍ଷା ଥାଳି ଧରି ଛିଡ଼ା ହେଉଥିଲା ଏବଂ ନିଜକୁ ଏକ ବନ୍ୟା ପ୍ରପୀଡ଼ିତ, ଅସହାୟ ଦେଶ ବୋଲି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦୁନିଆର ସାହାଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ, ସେହି ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଛାଡ଼ରୁ ମିଳୁଥିବା ଅର୍ଥକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସେ ଚୀନ୍ ଠାରୁ କୋଟି କୋଟି ଡଲାରର ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କିଣୁଥିଲା, ନିଜର ସେନା ବାହିନୀର ଆକାର ବଢ଼ାଉଥିଲା ଏବଂ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସହଯୋଗୀ ଭାରତକୁ ହିଁ ଆଖି ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ନିର୍ଲଜ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ନୀତି, ଯାହାକୁ ବାଂଲାଦେଶ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବେଶ୍ ଚତୁରତାର ସହ ଚଲାଇ ଆସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି କପଟତାର ପରଦା ହଟିବାକୁ ଯାଉଛି।
ଚଳିତ ବର୍ଷ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର କଠୋର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶକୁ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ଏଲଡିସି ତାଲିକାରୁ ବାହାର କରି ଦିଆଯିବ। ଆଉ ଏହା ହେବା ମାତ୍ରେ, ଯେଉଁ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ବାଂଲାଦେଶକୁ ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥିଲା, ତାହା କାଚ ଭଳି ଭାଙ୍ଗି ଚୂରମାର୍ ହୋଇଯିବ। ନଭେମ୍ବର ପରେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ସେହି ସମସ୍ତ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ନିୟମ ମାନିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହା ଭାରତ, ଚୀନ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଶିତ ଦେଶ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୋଇଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏବେ ତାର ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଭାରି ପରିମାଣର ଟ୍ୟାକ୍ସ ଏବଂ ଡ୍ୟୁଟି ଲାଗିବ। ବଜାରରେ ତାକୁ ସେହିଭଳି କଠୋର ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ କରିଥାନ୍ତି।
ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂକଟ ଓ ଭାରତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର
ଏହି ଖବର ଆସିବା ପରେ ଢାକାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଟ୍ଟଗ୍ରାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଂଲାଦେଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ମାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ତାର ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ଯେତେବେଳେ ବାଂଲାଦେଶୀ ପୋଷାକ ଉପରେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଲାଗିବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମହଙ୍ଗା ହୋଇଯିବ ଏବଂ ବିଦେଶୀ କ୍ରେତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭାରତ, ଭିଏତନାମ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇବେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବାଂଲାଦେଶରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ନିଜର ଚାକିରି ହରାଇବେ ଏବଂ ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭଳି ସ୍ଥିତି ଉପୁଜିପାରେ। ସେଠାକାର ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ନିଜେ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏଲଡିସି ସ୍ଥିତି ହଟିବା ପରେ ପ୍ରଥମ ୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ରପ୍ତାନି ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇବ।
ଏବେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାରେ ଭାରତର ଭୂମିକା ଏବଂ ଆମ ହାତକୁ ଆସୁଥିବା ସେହି କୂଟନୈତିକ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବୁଝନ୍ତୁ। ଭାରତ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର (SAFTA) ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ବଡ଼ ଭାଇ ଭଳି ଉଦାରତା ଦେଖାଇ ବାଂଲାଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଡ୍ୟୁଟି ଫ୍ରି ବା ଶୁଳ୍କମୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନଭେମ୍ବର ପରେ ଯେତେବେଳେ ଏଲଡିସି ଟ୍ୟାଗ୍ ହଟିଯିବ, ଭାରତ ଉପରେ ଏଭଳି କୌଣସି ଆଇନଗତ ବାଧ୍ୟବାଧକତା ରହିବ ନାହିଁ। ଭାରତ ସରକାର ଯେତେବେଳେ ଚାହିଁବେ, ବାଂଲାଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଲଗାଇ ତାର ଅର୍ଥନୀତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରିବେ। ଆଉ ଏହି ରଣନୀତି ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଂଲାଦେଶୀ ଶାସକମାନଙ୍କ ନିଦ ହଜାଇ ଦେଇଛି।
CEPA ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ବାଂଲାଦେଶର ନେହୁରା
ଏହି କାରଣରୁ, ଯେଉଁ ବାଂଲାଦେଶ ଗତକାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତକୁ ଆଖି ଦେଖାଉଥିଲା, ଚୀନ୍ କୋଳରେ ବସୁଥିଲା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସ୍ୱରରେ ସ୍ୱର ମିଶାଉଥିଲା, ଆଜି ସେହି ଦେଶ ନିଜର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭାରତ ସହିତ CEPA ଅର୍ଥାତ୍ ‘କମ୍ପ୍ରିହେନ୍ସିଭ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍ ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟ’ (Comprehensive Economic Partnership Agreement) ବା ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଭାଗିତା ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନେହୁରା ହେଉଛି। ବାଂଲାଦେଶ ଚାହୁଁଛି କି ନଭେମ୍ବର ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ସହ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଯାଉ, ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ତାର ପୂର୍ବଭଳି ଟ୍ୟାକ୍ସ ଛାଡ଼ ସୁବିଧା ଜାରି ରହିବ।
ଯେଉଁ ଦେଶ ଭାରତ ବିରୋଧରେ ଚୀନ୍ ଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର କିଣିଲା, ନିଜ ସେନାର କଟ୍ଟରପନ୍ଥୀ ଇସଲାମିକରଣ କଲା, ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେଲା, ଆଜି ସେହି ଦେଶ ନିଜର ବଜାର ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭାରତର ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହୋଇଛି। ଏହି କୂଟନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଇ ଦେଉଛି କି ଏହି ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ପ୍ରକୃତ ବସ୍ (Boss) କିଏ। ଚୀନ୍ର ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପାକିସ୍ତାନର କୁତ୍ସିତ ସହଯୋଗ ସତ୍ତ୍ୱେ ବାଂଲାଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିର ଚାବିକାଠି କେବଳ ଭାରତ ହାତରେ ହିଁ ଅଛି। ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚାବିକୁ ସାମାନ୍ୟ ବୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକାର ପ୍ରଶାସନ ଦୋହଲିଯାଏ।
ନେପାଳ ଓ ମାଳଦ୍ୱୀପ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ ପାଖରେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଅଛି। ବାଂଲାଦେଶର କୋଟି କୋଟି ନାଗରିକ ଭାରତରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଦେଶକୁ ଟଙ୍କା ପଠାଉଛନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକାର ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସ। ଯଦି ଭାରତ ସରକାର ନିଜର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୌଣସି କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ବାଂଲାଦେଶ ତାସ ଘର ଭଳି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବ। ଭାରତର ନୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ; ଆମେ କାହା ଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆମେ ବନ୍ଧୁତା ନିଭାଇବା ଜାଣୁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଉଦାରତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଆମ ପିଠିରେ ଛୁରୀ ମାରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭଲ ଭାବେ ଜଣାଅଛି।
ଭାରତୀୟ ରଣନୀତିକାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ, ଯେଉଁଠାରେ ବିନା କୌଣସି ଗୁଳିଗୋଳା କିମ୍ବା ସେନା ବ୍ୟବହାର ନକରି କେବଳ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସର୍ତ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଭାରତ ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ଏଭଳି ସର୍ତ୍ତ ରଖିପାରିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାଂଲାଦେଶକୁ ନିଜ ମାଟିରେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, କଟ୍ଟରପନ୍ଥୀ ସଂଗଠନ ଏବଂ ସୀମାପାର ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବାଂଲାଦେଶର ଅବସ୍ଥା ଠିକ୍ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ପିଲା ଭଳି ହୋଇଛି, ଯିଏ ପଡ଼ୋଶୀ ଘରୁ ମାଗଣା ଖାଏ ଏବଂ ସେହି ପଡ଼ୋଶୀକୁ ହିଁ ଗାଳି ଦିଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଗଣା ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଳି ଦେବା ସହଜ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝାପଡ଼ୁଛି।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କେବଳ ବାଂଲାଦେଶ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାଳଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ନେପାଳ ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା, ଯେଉଁମାନେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ମଧ୍ୟ ଚୀନ୍ ବା ପାକିସ୍ତାନ ଇସାରାରେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ରଚନା କରନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିଣାମ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବାକୁ ହେବ।
ଏଲଡିସି ସ୍ଥିତି ହରାଇବା ବାଂଲାଦେଶର ଅହଂକାରର ଅନ୍ତକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ଚୀନ୍ ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ବଜାର କେବେହେଲେ ତା’ ପାଇଁ ଖୋଲିବ ନାହିଁ। ବାଂଲାଦେଶର ପ୍ରକୃତ ବିକାଶ ଏବଂ ଶାନ୍ତି କେବଳ ଭାରତ ସହ ସହଯୋଗ କରିବାରେ ହିଁ ଅଛି, ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରିବାରେ ନୁହେଁ।
