ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଜିଓ-ପଲିଟିକ୍ସ କିମ୍ବା ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଭାରତର ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ବାଂଲାଦେଶ ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ବୈଦେଶିକ ତଥା ସାମରିକ ସମ୍ପର୍କ ଭାରତର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱାନ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାମରିକ ବିଶ୍ଳେଷକ ତଥା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା ଚେଲାନୀ ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିବା ସହ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ସଜାଗ ରହିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ବାଂଲାଦେଶର ବଦଳୁଥିବା ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ମଧ୍ୟରେ ଚୀନ୍ର ବ୍ୟାପକ ଅନୁପ୍ରବେଶ ଭାରତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଛି।
ବାଂଲାଦେଶରେ ଚୀନ୍ର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ
ବ୍ରହ୍ମା ଚେଲାନୀଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନ୍ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେବ ଭାରତକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରିବା ପାଇଁ “ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲସ” ନୀତି ଆପଣାଇ ଆସୁଛି। ପାକିସ୍ତାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଏବଂ ମ୍ୟାଁମାର ପରେ ଏବେ ବାଂଲାଦେଶରେ ଚୀନ୍ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମରିକ ସ୍ଥିତିକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବାରେ ଲାଗିଛି।
- ଆର୍ଥିକ ନିବେଶ ଓ ଋଣ : ଚୀନ୍ ନିଜର ବେଲ୍ଟ ଆଣ୍ଡ୍ ରୋଡ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବାଂଲାଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ବନ୍ଦର ପ୍ରକଳ୍ପରେ କୋଟି କୋଟି ଡଲାର ନିବେଶ କରୁଛି, ଯାହା ବାଂଲାଦେଶକୁ ଚୀନ୍ର ଋଣ ଜାଲରେ ଫସାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
- ସାମରିକ ସହଯୋଗ : ବାଂଲାଦେଶ ସେନାକୁ ସାମରିକ ସରଞ୍ଜାମ, ସବ୍ମେରିନ୍, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯୋଗାଇବାରେ ଚୀନ୍ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି, ଯାହା ଭାରତ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିରାପତ୍ତା ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଭାରତର ସୁରକ୍ଷା ଓ ରଣନୈତିକ ସଙ୍କଟ
ବାଂଲାଦେଶ ଭାରତର ପୂର୍ବ ସୀମାନ୍ତରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ। ବାଂଲାଦେଶରେ ଚୀନ୍ର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଉପସ୍ଥିତି ଭାରତର ପୂର୍ବୋତ୍ତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (North-East States) ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
- ଚିକେନ୍ସ ନେକ୍ : ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ବୋତ୍ତର ରାଜ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଅତି ସଂବେଦନଶୀଳ ସିଲିଗୁଡ଼ି କରିଡର ନିକଟରେ ଚୀନ୍ର ପ୍ରଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଭାରତୀୟ ସେନା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
- ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ସୁରକ୍ଷା : ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ଚୀନ୍ ନୌସେନାର ଗତିବିଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତାହା ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ ଦେବ।
ଭାରତ ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତ କେବଳ ନିରବ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହୋଇ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଭାରତକୁ ନିଜର “ନେବରହୁଡ୍ ଫାଷ୍ଟ” ନୀତିକୁ ଅଧିକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବାଂଲାଦେଶ ସହ ରହିଥିବା ସାଂସ୍କୃତିକ, ଭୌଗୋଳିକ, ଏବଂ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କ୍ରୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାକୁ ହେବ।
ଢାକା ସହିତ ମତଭେଦଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରି ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ, ଯୋଗାଯୋଗ, ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ନ କଲେ, ଏହି ବୈଦେଶିକ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଚୀନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନିଜ ଫାଇଦା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବ। ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତର ପୂର୍ବ ସୀମାନ୍ତ କୂଟନୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
