ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ପାଣିପାଗ ଏବେ ଖୁବ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଦଳିବାରେ ଲାଗିଛି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଆପଣ ଦେଇଥିବା ପବିତ୍ର ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟ କଣ ରହୁଛି? ଓଡ଼ିଶାର ବିରୋଧୀ ଶିବିରରୁ ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ନେତାମାନେ ଶାସକ ଦଳ ଆଡ଼କୁ ଧାଉଁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଡେଫେକ୍ସନ (Engineering Defections) ବା ସୁଚିନ୍ତିତ ଦଳବଦଳ କରାଯାଉଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ। ଏହା ଶାସକ ଦଳର ଏକ ରଣନୈତିକ ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି କିମ୍ବା ଚମତ୍କାରିତା, ନା ଆମ ରାଜ୍ୟର ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଘାତ?
୨୦୨୬ର ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟ ଓ ବିରୋଧୀ ଶୂନ୍ୟତାର ଭୟ
୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ‘ଫ୍ଲୋର-କ୍ରସିଂ’ (Floor-crossing) ବା ଦଳବଦଳର ଏକ ବିରାଟ ଲହରୀ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଛି। ନିକଟରେ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିରୋଧୀ ଦଳର ବଡ଼ ବଡ଼ ଚେହେରାମାନଙ୍କର ଶାସକ ଶିବିରରେ ସାମିଲ ହେବା ଏହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ। ଶାସକ ଦଳର ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ତ ବଢ଼ି ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବେ ଏକ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସ୍ଥିତି ବା କ୍ରିଟିକାଲ୍ ଏମରଜେନ୍ସିର ସାମ୍ନା କରୁଛି।
କାରଣ, ଯଦି ବିଧାନସଭାରେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିରୋଧୀ ଦଳ ହିଁ ନ ରହିବ, ତେବେ ଜନତାଙ୍କ ସ୍ୱର କିଏ ଉଠାଇବ? ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ‘ବାଲାନ୍ସଡ ଗଭର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ’ ବା ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ସରକାର, ଯେଉଁଠି ଶାସକ ଦଳ ଯେତିକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିରୋଧୀ ଦଳ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ସଜାଗ। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏବେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ବିରୋଧୀ ଦଳକୁ ଦୁର୍ବଳ କରାଯାଉଛି, ସେଥିରୁ ମନେହେଉଛି ସନ୍ତୁଳିତ ସରକାରର ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ବୋଧହୁଏ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଯଦି ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ବିରୋଧର ସ୍ୱର ବା ଡିସେଣ୍ଟିଂ ଭଏସ୍ (Dissenting Voice) ନ ରହିବ, ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ହିସାବରେ ଆପଣ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ସଂଖ୍ୟାର ଖେଳ ଓ ଜବାବଦିହିତାର ଅବକ୍ଷୟ
ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ କଥା କୁହାଯାଏ— “ସଂଖ୍ୟା କେବେ ମିଛ କହେନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଯେତେବେଳେ ଏକଚାଟିଆ ଶାସନ ବା ‘ୱାନ୍-ପାର୍ଟି ମୋନୋପୋଲି’ (One-party monopoly) ଆଡ଼କୁ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଆମେ ଯଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା, ତେବେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ବିରୋଧୀ ଦଳରୁ ବିଧାୟକ ବା ନେତାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆଣିବା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ସାଙ୍ଗଠନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଲେଜିସ୍ଲେଟିଭ୍ ଆକାଉଣ୍ଟାବିଲିଟି ବା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଜବାବଦିହିତାକୁ ଶେଷ କରିବାର ଏକ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଅପରେସନ୍ ବା ନୀରବ ରଣନୀତି।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନେତା ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଳର ଆଦର୍ଶ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ନେଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଠାରୁ ଭୋଟ୍ ମାଗନ୍ତି, ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପରେ କିମ୍ବା ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ ଦଳ ବଦଳ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିବା ହଜାର ହଜାର ଭୋଟରଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ସହ ପ୍ରତାରଣା କରନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ପଲିଟିକାଲ୍ ‘ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ’ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ବିପଜ୍ଜନକ ପରୀକ୍ଷଣ ବୋଲି ଅନେକ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି।
ସାଙ୍ଗଠନିକ ସ୍ଥିରତା ବନାମ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅସ୍ଥିରତା (Stability vs. Systemic Instability)
ଏହାର ସମର୍ଥକମାନେ ହୁଏତ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିପାରନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ବଡ଼ ନେତା ଏକାଠି ହେବା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେବ ଏବଂ ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଏହା ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରହେଳିକା। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଏହା ଶାସକ ଦଳ ପାଇଁ ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ କନସୋଲିଡେସନ’ ବା ରଣନୈତିକ ମଜବୁତୀକରଣ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ଏହା ସିଷ୍ଟେମିକ ଇନଷ୍ଟାବିଲିଟି ବା ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଯଦି ଶାସକ ଦଳ ଭିତରେ ହିଁ ସବୁ ନେତା ସାମିଲ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ଦଳ ଭିତରେ ଥିବା ପୁରୁଣା ନେତା ଏବଂ ବାହାରୁ ଆସିଥିବା ନୂଆ ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ କନ୍ଦଳ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମନ୍ଥର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମୂଳ ସମସ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକାରର ପ୍ରଶାସନିକ ଚାଲ୍ ବା ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେଟିଭ ମ୍ୟାନୁଭର୍ସ (Administrative maneuvers) ଗୁଡ଼ିକୁ ସମୟ ଥାଉ ଥାଉ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନକଲେ, ଆମ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ଆଦର୍ଶର ସେହି ପବିତ୍ର କପଡ଼ା ବା ଫ୍ରାବ୍ରିକ୍ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଚିରିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
ନାଗରିକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ (The Call to Action)
ଏହି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ହେବ ଯେ— ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବଳ ଜେତା ଏବଂ ବିଜେତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଚାଲେନାହିଁ। ଗଣତନ୍ତ୍ର ଚାଲେ ସମ୍ମାନ, ନୈତିକତା ଏବଂ ସଠିକ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵର ଆଧାରରେ। ଯଦି ଆଜି ଆମେ କେବଳ ଜଣେ ନେତାଙ୍କ ଦଳ ବଦଳକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ଖବର ଭାବେ ଦେଖି ଚୁପ୍ ରହିବା, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆମ ଭୋଟ୍ର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/puri-rath-yatra-controversy-odisha-governments-biggest-festival-a-failure/
