ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟୁଛି, ତାହାକୁ କେବଳ ଉପରୁ ଦେଖିଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଅତି ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ବୁଝିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସାଧାରଣତଃ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଗଣମାଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହଜ ଉତ୍ତର ପ୍ରକାଶ ପାଏ— “ଏସବୁ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ବା ବିଜେପି କରୁଛି।”
ମୁଁ ଏହା କହୁନାହିଁ ଯେ ବିଜେପିର ଏଥିରେ କୌଣସି ଭୂମିକା ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେମାନେ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି। ବିଜେପି ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ରଣନୀତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, କେବଳ ବିଜେପି ଚାହିଁଲେ କ’ଣ ଗୋଟିଏ ସୁଦୃଢ଼ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳକୁ ରାତାରାତି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରିବ? ମନେରଖନ୍ତୁ, ହାତ ଗୋଟିକରେ କେବେ ହେଲେ ତାଳି ବାଜେନାହିଁ। ଯଦି ଜଣଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି, ତେବେ ଅନ୍ୟପଟେ ସେହି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ କେହି ଜଣେ ବିକ୍ରି ହେବାକୁ ବା ବାଗୀ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବସିଛି।
ଆଜି ଆମେ ଏଭଳି ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ଉଦାହରଣ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ନେତା ପରିବାର ପ୍ରେମରେ ନିଜ ଦଳକୁ ବଳି ଚଢ଼ାଇ ଦେଲେଣି ତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନେତା ନିଜ କନ୍ୟାର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସାରା ଜୀବନର ପରିଶ୍ରମକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ କଥା ହେଉଛୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ (TMC) ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନ୍ୟାସନାଲିଷ୍ଟ କଂଗ୍ରେସ ପାର୍ଟି (NCP) ବିଷୟରେ।
ଦୀର୍ଘ ୧୫ ବର୍ଷ ଧରି ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଶାସନ ଗାଦିରେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶାସନ କାଳରେ କ’ଣ ହେଲା? ‘ତୋଲାବାଜି’ (extortion), ‘କଟ୍ ମନି’ ବା ଦୁର୍ନୀତି ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଲା। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ମୁସଲିମ୍ ତୁଷ୍ଟୀକରଣ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶୀ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ସମସ୍ତ ସୀମା ପାର୍ କରିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ସାମିଲ କରାଗଲା, ସରକାରୀ ସୁବିଧା ଦିଆଗଲା। ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ନିର୍ବାଚନରେ ତାଙ୍କ ସରକାର ଚାଲିଗଲା, ସେ ସତ୍ତା ହରାଇଲେ।
ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ସୂତ୍ର ବୁଝିବାକୁ ହେବ। ଜନସାଧାରଣ ବା ଭୋଟର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦଳକୁ ‘ସତ୍ତା’ ବା ଶାସନ ଗାଦିରୁ ହଟାଇ ପାରିବେ। ଭୋଟର କେବେ ହେଲେ କୌଣସି ଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ପାରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତାହାର ସଂଗଠନକୁ ଶେଷ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶାସନରୁ ହଟିବା ପରେ ସେହି ଦଳ କେଉଁ ରୂପରେ ରହିବ, ତାହା ସେହି ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଦଳର ସଂଗଠନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ସତ୍ତା ହରାଇବା ପରେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ବିକଳ୍ପ ଥିଲା। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି— ନିଜର ଦଳକୁ ବଞ୍ଚାଇବା, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି— ନିଜ ପୁତୁରା ଅଭିଷେକ ବାନାର୍ଜୀଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା। କିନ୍ତୁ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ କ’ଣ କଲେ? ସେ ନିଜ ଦଳ ଅପେକ୍ଷା ପୁତୁରା ପ୍ରେମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଲେ।
ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ଆସିବା ପରେ ଯଦି ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ଅଭିଷେକ ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତେ, ତାଙ୍କୁ ଦଳର ମହାସଚିବ ପଦରୁ ହଟାଇ ଦେଇ କହିଥାନ୍ତେ ଯେ ଦଳର ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାଇଁ ଅଭିଷେକ ଦାୟୀ, ତେବେ ଟିଏମସି ଆଜି ଏଭଳି ଭାବେ ଭାଙ୍ଗି ନଥାନ୍ତା। ଏକଥା ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେ ଅଭିଷେକଙ୍କୁ ହଟାଇ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଦଳ ଛାଢ଼ି ଯାଉଥିବା ନେତାମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣିଶୁଣି ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଲେ, ହେଲେ ପୁତୁରାକୁ ପଦରୁ ହଟାଇଲେ ନାହିଁ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତି କ’ଣ? ଟିଏମସିର କେବଳ ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ସାଂସଦ ଦଳ ଛାଢ଼ି ନାହାନ୍ତି, ବରଂ ସାରା ସଂଗଠନ ଏବେ ବିଭାଜନ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛି। ଟିଏମସିର ବିଦ୍ରୋହୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (Election Commission) ଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦଳର ନାମ, ସିମ୍ବଲ (ଚିହ୍ନ) ଏବଂ ପତାକା ଉପରେ ନିଜର ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ସାଧାରଣତଃ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦଳ ଭାଙ୍ଗେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସମର୍ଥକ ସାଂସଦ, ବିଧାୟକ, କର୍ପୋରେଟର ଏବଂ ସଂଗଠନର ପଦାଧିକାରୀଙ୍କ ତାଲିକା ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। କମିଶନ ଏହାର ସ୍କ୍ରୁଟିନି କରନ୍ତି, ଆଫିଡେଭିଟ୍ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ଆଧାରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଶିବସେନା ଏବଂ ଏନସିପି ମାମଲାରେ ଏକ ନୂଆ ନଜିର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠିଲା, ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଏକ ବଡ଼ କଥା କହିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ସବୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ‘ପରିବାର ଆଧାରିତ ଦଳ’ (Family-run parties) କିମ୍ବା ‘ୱାନ୍ ମ୍ୟାନ୍ ପାର୍ଟି’। ଏଠାରେ କୌଣସି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଣତନ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ସଂଗଠନର କୌଣସି ପଦାଧିକାରୀ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ ମନୋନୀତ (Nominate) କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିନିଧି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। କେବଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ବିଧାୟକ ଏବଂ ସାଂସଦମାନଙ୍କର ବହୁମତକୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବହୁମତ ବୋଲି ଧରାଯିବ।
ଏହି ସମାନ ସଙ୍କଟ ଏବେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଏହି ନୂଆ ନିୟମ ଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ବଂଶବାଦୀ ଦଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ନିଜ ଦଳର ସଂଗଠନକୁ ଭାଙ୍ଗି ନୂଆ ପଦାଧିକାରୀ ମନୋନୀତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରୁ ଅଧାରୁ ଅଧିକ ନେତା ଏବେ ବିଦ୍ରୋହୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହ ସାମିଲ ହୋଇସାରିଲେଣି।
ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣାକ୍ରମରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ରାଜନୈତିକ ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଟିଏମସିର ସାଂସଦମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ରାସ୍ତା ଆପଣେଇଲେ ଏବଂ ବିଧାୟକମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ରାସ୍ତା ବାଛିଲେ।
ଟିଏମସିର ୨୮ ଜଣ ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୦ ଜଣ ସାଂସଦ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ପାର୍ଟି ‘ନ୍ୟାସନାଲ ସିଟିଜେନ୍ସ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ (National Citizens Party of India) ସହିତ ନିଜ ଦଳର ମିଶ୍ରଣ କରିଦେଲେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ (Anti-Defection Law) ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଂଖ୍ୟା ପୂରଣ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସାଂସଦ ପଦ ବଞ୍ଚିଗଲା।
ଅନ୍ୟପଟେ, ବିଧାୟକମାନେ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ସହ ନ ଯାଇ ବିଧାନସଭା ବାଚସ୍ପତି (Speaker) ଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଏକ ଅଲଗା ଗୋଷ୍ଠୀ। ୮୦ ଜଣ ବିଧାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୬୧ ଜଣ ବାଗୀ ହୋଇଥିବାରୁ ବାଚସ୍ପତି ସେମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ ଏବଂ ଋତବ୍ରତ ବାନାର୍ଜୀଙ୍କୁ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତାଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ସାଂସଦମାନେ ଦଳ ଉପରେ ଦାବି ନକରି ଅଲଗା ଦଳରେ କାହିଁକି ମିଶିଲେ? ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି— କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିଜେପି ସରକାରକୁ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନର ତୁରନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା, ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ପାଇଁ ସମୟ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବିଧାୟକମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଫର୍ମୁଲା ଆପଣେଇ ଦଳ ଉପରେ ନିଜର ଦାବି ସାବ୍ୟସ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ଦଳ ଥରେ ହାତକୁ ଆସିବା ପରେ, ଏହି ସାଂସଦମାନେ ପୁଣି ଟିଏମସିକୁ ଫେରିଆସିବେ। ଅର୍ଥାତ୍ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ହାତରୁ ସତ୍ତା ଗଲା, ସାଂସଦ ଗଲେ, ବିଧାୟକ ଗଲେ ଏବଂ ଏବେ ସାରା ଦଳ ମଧ୍ୟ ହାତରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବସିଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜନୀତି ଉପରକୁ। ସେଠାରେ ଶରଦ ପାୱାରଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସମାନ। ପୁତୁରା ଅଜିତ ପାୱାର ସାରା ଦଳ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଚାଚା (ଶରଦ ପାୱାର) ଙ୍କ ଉପରେ ଆଉ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିଲା। ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଫଡନାଭିସ୍ ଏବଂ ଅଜିତ ପାୱାର ସରକାର ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତାହା ଶରଦ ପାୱାରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଜେପି ସହ ବୁଝାମଣା ନ ହେବାରୁ ଶରଦ ପାୱାର ନିଜ ବିଧାୟକମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଜିତ ପାୱାର ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ଆଜି ଶରଦ ପାୱାର ଦୁଇଟି ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି— ନିଜ ଦଳକୁ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିଦେବା। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଦେଶ ସଭାପତି ପଦ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଝିଅ ସୁପ୍ରିୟା ସୁଲେଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ରହିବ। କିନ୍ତୁ ଶରଦ ପାୱାର ଜଣେ ଚତୁର ରାଜନେତା, ସେ ଜାଣନ୍ତି କଂଗ୍ରେସ ସହ ଗଲେ କୌଣସି କ୍ଷମତା ମିଳିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ପରଦା ପଛରେ ବିଜେପି କିମ୍ବା ଏନଡିଏ (NDA) ସହ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ଚଳାଇଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦଳ ବଞ୍ଚାଇବା ନୁହେଁ। ଯଦି ଦଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଥିରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଥମିକତା ହେଉଛି ନିଜ କନ୍ୟା ସୁପ୍ରିୟା ସୁଲେଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଥାନ ଦେବା। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି କେହି କହେ ବିଜେପି ଦଳ ଭାଙ୍ଗୁଛି, ତେବେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍। ଏହି ସବୁ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, କାରଣ ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଳର ଆଦର୍ଶ ବା ଭବିଷ୍ୟତ ଗୌଣ, ପରିବାରର ସ୍ୱାର୍ଥ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ।
ରାଜନୀତିରେ ଏଭଳି ଘଟଣା ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଘଟୁନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ଇତିହାସକୁ ଦେଖିବା, ତେବେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳରେ ଏହା ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ଘଟି ସାରିଛି।
୧୯୯ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସରୁ ବାହାର କରିଦିଆଗଲା, ସେ ନିଜେ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପାଖରେ ଅସଲି କଂଗ୍ରେସ ବୋଲି ଦାବି କଲେ। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସର ଚିହ୍ନ ‘ହଳଦିଆ ବଳଦ ଜୋଡ଼ି’ କୁ ଫ୍ରିଜ୍ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୭୧ ନିର୍ବାଚନରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ‘ଗାଈ-ବାଛୁରୀ’ ଚିହ୍ନରେ ଲଢ଼ି ଜିତିଲେ।
ପୁଣି ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ରେଡ୍ଡୀ ଯେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି ଥିଲେ, ସେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ବାହାର କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପୁଣି ଦଳ ଭାଙ୍ଗି ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ‘ହାତ ପାପୁଲି’ (Congress I) ଚିହ୍ନ ନେଇ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିଲେ।
ତେବେ ସେ ସମୟର କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଆଜିର ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସରେ ଅନ୍ତତଃ ଦେଖେଇ ହେବାକୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ନିର୍ବାଚନ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଟିଏମସି, ଶିବସେନା କିମ୍ବା ଏନସିପି ଭଳି ଦଳରେ କୌଣସି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଆଧାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି, ଯାହା ଏହି ପରିବାରବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଳଦୁଆ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି।
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଆଦର୍ଶ କିମ୍ବା ନୀତି ଗୋଟିଏ ଦଳର ଆଧାର ହୋଇନଥାଏ, କେବଳ ପରିବାରର ସମ୍ପତ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ଏବଂ ପରିବାରକୁ ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦଳର ଅବସ୍ଥା ଉଦ୍ଧବ ଠାକରେ, ଶରଦ ପାୱାର କିମ୍ବା ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ଭଳି ହେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ।
ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ପରବର୍ତ୍ତୀ ନମ୍ବର କାହାର? ରାଜନୈତିକ କରିଡରରେ ଅନେକ ଦଳର ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ରହିଛି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି (SP)। କିନ୍ତୁ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ୨୦୨୭ ମସିହା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ। କାରଣ ଏହି ସବୁ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଦଳର ନେତା ଏବଂ କର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଆଶା’ ବା ଭବିଷ୍ୟତ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମୀମାନେ ଭାବୁଥିବେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ନେତା ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ଜିତାଇ ପାରିବେ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଦଳ ଛାଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଦିନ ସେମାନେ ବୁଝିଯାଆନ୍ତି ଯେ ନେତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦଳକୁ ମଜବୁତ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ କେବଳ ନିଜ ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେବା, ସେଦିନ ଦଳରେ ଭାଙ୍ଗନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ବଜାରକୁ ଗ୍ରାହକ ସେତେବେଳେ ଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ବିକ୍ରେତା ନିଜର ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଏ। ଆଜିର ରାଜନୀତିରେ ନେତାମାନେ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ଯିଏ ଏହାର ଫାଇଦା ଉଠାଇବା ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି— ସେ ଆଜିର ବିଜେପି ହେଉ କିମ୍ବା ଆଗାମୀ ଦିନର କୌଣସି ତୃତୀୟ ଶକ୍ତି— ସେ ଏହାର ଲାଭ ନେବାରେ ପଛାଇବ ନାହିଁ।
