ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ କଥା କୁହାଯାଏ- “ଇତିହାସ କେବଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମନେ ରଖେନାହିଁ ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଜିତନ୍ତି, ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମନେ ରଖେ ଯେଉଁମାନେ ହାରିବା ପରେ ପୁଣି ଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ଦୁନିଆକୁ ଚମକାଇ ଦିଅନ୍ତି।” ୨୦୨୪ ମସିହା ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନର ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ମନେଥିବ। ଯେଉଁଠି ବିଜେପି ‘୪୦୦ ପାର୍’ର ନାରା ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେବଳ ୨୪୦ଟି ଆସନରେ ଅଟକି ଯାଇଥିଲା। ବିରୋଧୀ ‘ଇଣ୍ଡିଆ ମେଣ୍ଟ’ ଖୁସି ମନାଉଥିଲା ଯେ ମୋଦୀ ମ୍ୟାଜିକ ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ବିଜେପିର ରଥ ଅଟକି ଯାଇଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ମେଣ୍ଟ ସରକାର ବେଶୀ ଦିନ ତିଷ୍ଠିବ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ଗତ ଦୁଇବର୍ଷ ଭିତରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ବିରୋଧୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍କକଷାକୁ ପାଣିଚିଆ କରିଦେଇଛି। ଯେଉଁ ବିଜେପିକୁ ୨୦୨୪ରେ ଦୁର୍ବଳ କୁହାଯାଉଥିଲା, ସେହି ବିଜେପି କେମିତି ମାତ୍ର ଦୁଇ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଏଭଳି ଏକ ‘ମେଗା କମବ୍ୟାକ୍’ ବା ବାଉନ୍ସ ବ୍ୟାକ୍ କଲା, ଯାହା ଆଜି ତାକୁ ୨୦୨୯ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଦାବିଦାର ଭାବେ ଠିଆ କରିଦେଇଛି? ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ରିପୋର୍ଟ ଆଜି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି ସେହି ସତ୍ୟ, କେମିତି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ବିଜେପିର ନିର୍ବାଚନୀ ମେସିନାରୀ ନିଜର ଭୁଲକୁ ସୁଧାରି ସାରା ଦେଶରେ ପୁଣିଥରେ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି।
ଆତ୍ମମନ୍ଥନ ଓ ଆରଏସଏସର ସମୀକ୍ଷା – ସେହି ଭୁଲ ଯାହା ବିଜେପି ସୁଧାରିଲା
୨୦୨୪ ନିର୍ବାଚନର ଝଟକା ପରେ ବିଜେପି ଏବଂ ତା’ର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ସଂଗଠନ ଆରଏସଏସ (RSS) ଚୁପ୍ ବସି ନ ଥିଲେ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଫଳାଫଳ ଆସିବାର ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଗମ୍ଭୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସମୀକ୍ଷା ଓ ଆତ୍ମମନ୍ଥନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ବୈଠକଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ବାହାନା ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର କମିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଥିଲା।
ସଂଘ ଏବଂ ବିଜେପି ନେତୃତ୍ୱ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ ସେହି ତିନୋଟି ବଡ଼ ଭୁଲ ଯାହା ଯୋଗୁଁ ୨୦୨୪ରେ ସିଟ୍ କମିଥିଲା:
୧. କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି-ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ (Overconfidence): “୪୦୦ ପାର୍” ନାରା ଯୋଗୁଁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର କର୍ମୀମାନେ ଭାବିନେଇଥିଲେ ଯେ ଜିତିବା ତ ସୁନିଶ୍ଚିତ, ତେଣୁ ବୁଥ୍ ସ୍ତରରେ ଯେଉଁ ପରିଶ୍ରମ ହେବା କଥା ତାହା ହୋଇପାରିନଥିଲା।
୨. ବୁଥ୍ ସ୍ତରରେ ସମନ୍ୱୟର ଅଭାବ: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ବୁଥ୍ କମିଟି ମଧ୍ୟରେ ତାଳମେଳ ବିଗିଡ଼ି ଯାଇଥିଲା।
୩. ବିବାଦୀୟ ନେତା ଓ ଟିକେଟ୍ ବିତରଣ: କିଛି ରାଜ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଦଳରୁ ଆସିଥିବା ବିବାଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା ଏବଂ ଭୁଲ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଟିକେଟ୍ ଦେବା ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣ ଓ କର୍ମୀ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ‘ସମ୍ବିଧାନ ବଦଳିଯିବ ଏବଂ ଆରକ୍ଷଣ ଶେଷ ହେବ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଅପପ୍ରଚାର କରାଯାଇଥିଲା, ତାକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାରେ ବିଜେପି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଝଟକା ଲାଗିଥିଲା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ – ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର। ୟୁପିରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଓ କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମହାବିକାଶ ଅଘାଡ଼ି ବିଜେପିକୁ ବ୍ୟାକ୍ଫୁଟ୍କୁ ଠେଲି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଜେପିର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି, ସେ ନିଜର ଭୁଲକୁ ମାନିଲା ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତା’ର ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ମଇଦାନକୁ ଓହ୍ଲାଇଲା।
ହରିୟାଣାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓଲଟା ସ୍ରୋତ
୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ସରିବାର ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ପରେ ଆସିଲା ହରିୟାଣା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ। ସାରା ଦେଶର ମିଡିଆ ଏବଂ ଏଗଜିଟ୍ ପୋଲ୍ ଏକ ସ୍ୱରରେ କହୁଥିଲେ ଯେ ହରିୟାଣାରେ ବିଜେପି ସାଫ୍ ହୋଇଯିବ, ସେଠାରେ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରବଳ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ସହ ସରକାର ଆସିବ। କାରଣ ସେଠାରେ ୧୦ ବର୍ଷର ଆଣ୍ଟି-ଇନକମ୍ବେନ୍ସି ବା ସରକାର ବିରୋଧୀ ହାୱା ଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଏହିଠାରେ ହିଁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ପିଏମ ମୋଦୀ ଏବଂ ବିଜେପିର ଅସଲ ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି। ବିଜେପି ନିଜର ପୁରୁଣା ରଣନୀତି ବଦଳାଇଲା। ବୁଥ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟକୁ ଏଭଳି ସୁଦୃଢ଼ କରାଗଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍କୁ ପୋଲିଂ ବୁଥ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଣାଗଲା। ସୋସିଆଲ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଣ-ଜାଟ୍ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଏକାଠି କରାଗଲା।
ଫଳାଫଳ ଯେତେବେଳେ ଆସିଲା, ତାହା ସାରା ଦେଶକୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଲା। ସମସ୍ତ ଅନୁମାନକୁ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ କରି ହରିୟାଣାରେ ବିଜେପି କ୍ରମାଗତ ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁମତ ସହ ସରକାର ଗଠନ କଲା। ଏହି ହରିୟାଣା ବିଜୟ ହିଁ ଥିଲା ବିଜେପିର ବାଉନ୍ସ ବ୍ୟାକ୍ର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଟର୍ନିଂ ପଏଣ୍ଟ। ଏହା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ପ୍ରାଣ ଭରିଦେଲା ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କ ମନୋବଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିହାର – ବିରୋଧୀଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ
ହରିୟାଣା ତ କେବଳ ଟ୍ରେଲର ଥିଲା, ଅସଲ ଫିଲ୍ମ ଏବେ ବାକି ଥିଲା। ଏହା ପରେ ଆସିଲା ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବେ ବିହାରର ପାଳି। ୨୦୨୪ ଲୋକସଭାରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବିଜେପି ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ମହାୟୁତି ମେଣ୍ଟ ବହୁତ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା। ବିରୋଧୀ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ବିଧାନସଭାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମୋଦୀଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପରାସ୍ତ କରିଦେବେ।
କିନ୍ତୁ ବିଜେପି ନିଜର ସାଂଗଠନିକ ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ମେସିନାରୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ଆରଏସଏସର କର୍ମୀମାନେ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ସରକାରଙ୍କ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା, ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଥିବା ‘ଲାଡକୀ ବହିନ ଯୋଜନା’କୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇଲେ। ବିରୋଧୀଙ୍କ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୀତିକୁ କାଉଣ୍ଟର କରିବା ପାଇଁ “ଏକ ରହେଙ୍ଗେ ତୋ ସେଫ୍ ରହେଙ୍ଗେ” ଏବଂ “ବଟେଙ୍ଗେ ତୋ କଟେଙ୍ଗେ” ଭଳି ନାରା ଦେଇ ହିନ୍ଦୁ ଭୋଟ୍କୁ ଏକଜୁଟ୍ କରାଗଲା।
• ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଫଳାଫଳ: ମହାୟୁତି ମେଣ୍ଟର ସର୍ବକାଳୀନ ରେକର୍ଡ ବିଜୟ, ବିରୋଧୀ ଏମଭିଏ (MVA) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫା।
• ବିହାର ସମୀକରଣ: ଏନଡିଏ (NDA) ଗଠବନ୍ଧନର ଭାରି ବହୁମତ, ବିରୋଧୀ ଆରଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟ ବିଫଳ।
ଫଳାଫଳ ଦର୍ଶାଇଲା ଯେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମହାୟୁତି ମେଣ୍ଟ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କଲା। ବିରୋଧୀ ମହାବିକାଶ ଅଘାଡ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୂଳିସାତ୍ ହୋଇଗଲା। ସେହିପରି ବିହାରରେ ମଧ୍ୟ ନୀତୀଶ କୁମାରଙ୍କ ସହ ମିଶି ବିଜେପି ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଏନଡିଏ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟକୁ କୌଣସି ସୁଯୋଗ ଦେଲାନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି ଯାକ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟର ଫଳାଫଳ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଲା ଯେ ୨୦୨୪ର ଲୋକସଭା ଫଳାଫଳ କେବଳ ଏକ ସାମୟିକ ‘ସ୍ପୀଡ୍ ବ୍ରେକର୍’ ଥିଲା, ବିଜେପିର ଗତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରତିହତ।
୨୦୨୯ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାବିଦାର କେମିତି?
ଏହି ରିପୋର୍ଟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି – ୨୦୨୯ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ବିଜେପି ଏବେଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାବିଦାର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ ଭାବୁଥିବେ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭବ? ୨୦୨୯ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ତ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅଛି, ତେବେ ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନେ ଏବେଠାରୁ ବିଜେପିକୁ ଏତେ ଆଗରେ କାହିଁକି ରଖୁଛନ୍ତି?
ଏହା ପଛରେ ୩ଟି ବଡ଼ କାରଣ ରହିଛି:
ପ୍ରଥମ କାରଣ – ବିରୋଧୀଙ୍କ ଦିଗହୀନତା ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କନ୍ଦଳ: ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରେ ‘ଇଣ୍ଡିଆ ମେଣ୍ଟ’ ଭାବିଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ମୋଦୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସଫଳତାର ଅହଙ୍କାରରେ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନଗୁଡ଼ିକରେ ସିଟ୍ ଶେୟାରିଂ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କଂଗ୍ରେସ, ଆପ୍, ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି, ଏବଂ ଆରଜେଡି ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ତରରେ ବିବାଦ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା। ବିରୋଧୀଙ୍କ ପାଖରେ ମୋଦୀଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବା ଛଡ଼ା ଦେଶ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ବିକଳ୍ପ ଏଜେଣ୍ଡା ବା ଭିଜନ ନାହିଁ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ – ପିଏମ ମୋଦୀଙ୍କ ଅପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଲୋକପ୍ରିୟତା: ଦେଶରେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନ ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଓ ଗ୍ରହଣୀୟତା ଆଜି ବି ଶୀର୍ଷରେ ରହିଛି। ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟ ପାଖରେ ଆଜି ବି ମୋଦୀଙ୍କ ସମକକ୍ଷ କୌଣସି ସର୍ବସମ୍ମତ ଚେହେରା ନାହିଁ। ମୋଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ ଇମେଜ୍ ଆଜି ବି ଭାରତର ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଓ ଯୁବବର୍ଗଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି।
ତୃତୀୟ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ – ଅନବରତ ଚାଲୁଥିବା ନିର୍ବାଚନୀ ମେସିନ୍: ବିଜେପି ଏକ ଏଭଳି ଦଳ, ଯିଏ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପରେ କିମ୍ବା ହାରିବା ପରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଏନାହିଁ। ୨୦୨୪ର ଝଟକା ପରେ ଦଳ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲା, ସାଂଗଠନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲା ଏବଂ ନୂଆ ରଣନୀତି ସହ ମଇଦାନକୁ ଓହ୍ଲାଇଲା। ଯେଉଁ ୟୁପି ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଦଳ ହାରିଥିଲା, ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେଇସାରିଲାଣି।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଏକଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, ରାଜନୀତିରେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ୨୦୨୪ରେ ବିଜେପିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଜେପି ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ବିଜୟ ମାଧ୍ୟମରେ କଡ଼ା ଜବାବ ଦେଇଛି। ହରିୟାଣା, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିହାରର ବିଜୟ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି ଯେ ପିଏମ ମୋଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଜେପି ଏବେ ୨୦୨୯ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାବିଦାର।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି – ବିଜେପିର ଏହି ମେଗା କମବ୍ୟାକ୍ ପରେ ବିରୋଧୀ ‘ଇଣ୍ଡିଆ ମେଣ୍ଟ’ କ’ଣ କୌଣସି ନୂଆ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବ? କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ତା’ର ସହଯୋଗୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମୋଦୀଙ୍କର ଏହି ନିର୍ବାଚନୀ ରଥକୁ ୨୦୨୯ରେ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ଆଣିପାରିବେ ତ?
