ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିତର୍କରେ ଯେତେବେଳେ ବି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଅର୍ଥାତ୍ RSS ନାଁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟେ— ‘ସଂଘ ଏବଂ ମୁସଲିମ୍ ପ୍ରଶ୍ନ’।
କିନ୍ତୁ ନିକଟରେ RSS ମୁଖ୍ୟ ମୋହନ ଭାଗବତ ଆମେରିକା ଏବଂ କାନାଡ଼ା ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଯେଉଁ ବୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ପୂରା ଦୁନିଆର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛି। ମୋହନ ଭାଗବତ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସମାଜରୁ ‘ଅଦରିଂ’ (Othering) ଅର୍ଥାତ୍ କାହାକୁ ନିଜର ଆଉ କାହାକୁ ପର ଭାବିବା ବନ୍ଦ ହେବା ଦରକାର। ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଏକତା ରହିବା ଉଚିତ।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ସଂଘର ଏହି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବାର୍ତ୍ତା, ଆଉ ଅନ୍ୟପଟେ ଦେଶ ଭିତରେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣ। କପିଲ ସିବଲଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅସଦୁଦ୍ଦିନ ଓୱାଇସୀ, ସଞ୍ଜୟ ରାଉତ ଏବଂ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଖଡ଼ଗେଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛନ୍ତି ଯେ— ଯଦି ସଂଘ ବିଦେଶରେ ଯାଇ ବିବିଧତା (Diversity) ଏବଂ ଭାଇଚାରାର କଥା କହୁଛି, ତେବେ ଭାରତରେ ନିଜ ନେତାମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଉନାହିଁ?
ସତରେ କ’ଣ ସଂଘ ବଦଳୁଛି? ନା ଏହା ୨୦୨୫ରେ ସଂଘର ଶହେ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ଅବସରରେ ଏକ ନୂତନ ରଣନୀତି?
ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ସଂଘ ଓ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପର୍କ
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଟିକେ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଡାକ୍ତର କେଶବ ବଳିରାମ ହେଡଗେୱାର ଆରଏସଏସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଥିଲା। ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ବେଦକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢୁଥିଲା, ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚାହୁଁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆରଏସଏସ ଚାହିଁଲା ‘ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ମାଣ’ ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସଂଗଠନ।
ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ ସଂଘ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲାଗିଲା, ଅଭିଯୋଗ ଆସିଲା, ଯଦିଓ ତାହା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇପାରି ନଥିଲା। ଏହାପରେ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଗୋ-ରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଗୁଳିଚାଳନା କରାଗଲା। ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ତାମିଲନାଡ଼ୁର ମୀନାକ୍ଷୀପୁରମରେ ବଡ଼ ଧରଣର ଧର୍ମାନ୍ତରଣ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ହିନ୍ଦୁ ପରିଷଦ ଏବଂ ସଂଘ ପଛୁଆ ବର୍ଗ ତଥା ଦଳିତମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଚାଲିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏହାପରେ ଆସିଲା ରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ଆନ୍ଦୋଳନ। ସଂଘର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଥିଲା ଯେ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସଂଘ ନିଜ ଦସ୍ତାବିଜରେ ସେହି ସ୍ଥଳକୁ କେବେ ମସଜିଦ କହିନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ‘ବିବାଦୀୟ ଢାଞ୍ଚା’ (Disputed Structure) ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଆସିଛି। ସମାଲୋଚକମାନେ ସବୁବେଳେ ମାଧବ ସଦାଶିବ ଗୋଲୱାଲକରଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ‘ବଞ୍ଚ୍ ଅଫ୍ ଥଟ୍ସ’ (Bunch of Thoughts) କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସଂଘ ଉପରେ ମୁସଲିମ୍ ବିରୋଧୀ ଆଖ୍ୟା ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସଂଘର ସମର୍ଥକମାନେ କୁହନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂଘ ଏବଂ ମୋହନ ଭାଗବତଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନେକ ଆଗକୁ ବଢ଼ିସାରିଛି।
‘ମୁସଲିମ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମଞ୍ଚ’ ଓ ମୋହନ ଭାଗବତଙ୍କ ନୂଆ ଲାଇନ୍
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଆରଏସଏସ କ’ଣ ସତରେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?
ଦର୍ଶକ ବନ୍ଧୁ, ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ସଂଘର ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରଚାରକ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ କୁମାରଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଗଠନ ହୋଇଥିଲା ‘ମୁସଲିମ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମଞ୍ଚ’। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ମୁସଲିମ୍ ସମୁଦାୟ ସହ ସିଧାସଳଖ ସଂଳାପ ବା ଡାଇଲଗ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।
ମୋହନ ଭାଗବତ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ପରେ ଏକାଧିକ ଥର ସର୍ବସାଧାରଣରେ କହିଛନ୍ତି—
“ଭାରତରେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ DNA ଏକ। ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ମୁସଲମାନ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି। ଯଦି କେହି କହେ ଯେ ଭାରତରେ ମୁସଲମାନ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ ବୁଝିନାହିଁ।”
ଭାଗବତ ନିଜେ ମୁସଲିମ୍ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ, ପୂର୍ବତନ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ଜମିରୁଦ୍ଦିନ ଶାହା, ଏସ୍.ୱାଇ. କୁରେଶୀ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀର ମଦ୍ରାସା ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଏବେ ଯେତେବେଳେ ସେ ନ୍ୟୁୟର୍କ ଭଳି ବହୁସାଂସ୍କୃତିକ ସହରରେ ପହଞ୍ଚି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ‘ଅଦରିଂ’ ବନ୍ଦ ହେବା ଦରକାର, ସେତେବେଳେ ଭାରତର ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ସଂଘ ଏବେ ନିଜକୁ କେବଳ ଭାରତରେ ସୀମିତ ନ ରଖି ଏକ ବୈଶ୍ୱିକ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତନ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନବାଣ: ‘କଥା ଗୋଟିଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ ଗୋଟିଏ’?
ଏହି ବୟାନ ପରେ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି?
- କପିଲ ସିବଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସଂଘ ବିଦେଶ ଗଲେ ବିବିଧତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସେହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏନାହିଁ।
- କଂଗ୍ରେସ ନେତା ତଥା କର୍ଣ୍ଣାଟକ ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଖଡ଼ଗେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଶହେ ବର୍ଷ ଧରି ସଂଘ ଯେଉଁ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରଚାର କରିଆସିଛି, ବିଦେଶ ଗଲେ ତା’ର ଭାଷା କାହିଁକି ବଦଳିଯାଏ?
- ଶିବସେନା (UBT) ନେତା ସଞ୍ଜୟ ରାଉତ କହିଛନ୍ତି— ଯଦି ମୋହନ ଭାଗବତ ସତରେ ଅଦରିଂ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଜ ବିଜେପି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନେତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟାନବାଜି କରୁଛନ୍ତି।
- ଆଉ ଏଆଇଏମଆଇଏମ (AIMIM) ମୁଖ୍ୟ ଅସଦୁଦ୍ଦିନ ଓୱାଇସୀ ସିଧାସଳଖ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଗ୍ରାଉଣ୍ଡରେ ସଂଘ କର୍ମୀଙ୍କୁ ଅଲଗା କଥା ଶିଖାଯାଏ ଏବଂ ବିଦେଶରେ ନିଜ ଛବି ସୁଧାରିବାକୁ ଅଲଗା ଭାଷା କୁହାଯାଏ।
- ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ବାସ୍ତବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କାରଣ ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ବିଜେପି ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଧ୍ରୁବୀକରଣ (Polarization) କରେ, ସଂଘ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଉଦାରବାଦୀ ବୟାନ ତା’ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଳ ଖାଉନାହିଁ।
ସଂଘର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବାସ୍ତବତା ଓ ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତ
ତାହାହେଲେ ସତ୍ୟତା କ’ଣ? ସଂଘ କ’ଣ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ନୀତି ଆପଣାଉଛି? ନା ଏହା ଏକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ରୂପାନ୍ତରଣ?
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, RSS ଏକ ବୃହତ୍ ସଂଗଠନ। ଏଥିରେ ଏକାଧିକ ସ୍ତର ରହିଛି।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ବିଶ୍ୱ ହିନ୍ଦୁ ପରିଷଦ କିମ୍ବା ବଜରଙ୍ଗ ଦଳ ଭଳି ଅନୁବନ୍ଧିତ ସଂଗଠନ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ପକ୍ଷପାତୀ। ଅନ୍ୟପଟେ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ୁଥିବା ରାଜନୈତିକ ଦଳ ବିଜେପି ରହିଛି, ଯାହା ଭୋଟ୍ ଗଣିତ ଅନୁଯାୟୀ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।
ଆଉ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ରହିଛି ସଂଘର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ, ଯିଏ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଆଗାମୀ ୫୦ କିମ୍ବା ୧୦୦ ବର୍ଷର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖୁଛି।
ଭାଗବତ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଭାରତ ଯଦି ବିଶ୍ୱଗୁରୁ ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସୁପରପାୱାର ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ତେବେ ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୨୦ କୋଟି ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସହ ନିରନ୍ତର ସଂଘର୍ଷ କରି ଦେଶ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥାତ୍, ଏହା କେବଳ ଧର୍ମୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଛବି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ କୂଟନୈତିକ ଆବଶ୍ୟକତା।
ମୋହନ ଭାଗବତଙ୍କ ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ସଂଘ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ମୋଡ଼ ନିଶ୍ଚୟ।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସ୍ୱାଭାବିକ ଯେ, ଏହି ଉଦାରବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା କେବଳ ସଭାମଞ୍ଚ ଓ ବିଦେଶୀ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସୀମିତ ରହିବ, ନା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାଖା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଚରଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବ? କାରଣ ‘କଥା’ ଏବଂ ‘କାର୍ଯ୍ୟ’ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନ ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହେବ, ଦେଶର ସାମାଜିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ସେତେ ଅଧିକ ମଜଭୁତ ହେବ।
