ଆପଣ ସକାଳୁ ଉଠି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ସ୍କ୍ରୋଲ୍ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଭିଡିଓ, ମିମ୍ସ କିମ୍ବା ନ୍ୟୁଜ୍ କାର୍ଡ ଆସୁଛି। ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ? ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ ସମର୍ଥକଙ୍କ କାମ? ଯଦି ଆପଣ ଏମିତି ଭାବୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ବହୁତ ବଡ଼ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି। ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ମୋବାଇଲ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍କୁ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିସାରିଲେଣି। ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଭୋଟ୍ ଦେବାର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି।
ନିର୍ବାଚନ ଏବେ ଆଉ କେବଳ ସଭାସମିତି, ଶୋଭାଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ପୋଷ୍ଟର ବ୍ୟାନର ଭିତରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ହାତ ପାପୁଲିରେ ଥିବା ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ହିଁ ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣକ୍ଷେତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଫେସବୁକ, ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ କିମ୍ବା ୟୁଟ୍ୟୁବ୍ ସ୍କ୍ରୋଲ୍ କରୁଛନ୍ତି, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଏସି ରୁମ୍ ଭିତରେ ବସିଥିବା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳର ହାଇଟେକ୍ ଆଇଟି ସେଲ୍ (IT Cell) ଆପଣଙ୍କ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଖେଳୁଛି। ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମ, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବା AI, ଏବଂ ସାଇବର ସେନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରତାରଣାର ଲୁକ୍କାୟିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ମାୟାଜାଲ କିଭଳି କାମ କରେ? ନିର୍ବାଚନ ଆସିଲେ ହଠାତ୍ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମିମ୍ସ, ଭିଡିଓ ଏବଂ ଟ୍ରେଣ୍ଡିଂ ଟପିକ୍ସ ଭାଇରାଲ ହେବାକୁ ଲାଗେ। ଏସବୁ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଆବେଗ ନୁହେଁ। ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କୋର୍ଡିନେଟେଡ୍ ବଟ୍ ନେଟୱାର୍କ (Coordinated Bot Networks) ଏବଂ ଫେକ୍ ଆକାଉଣ୍ଟର ଏକ ବିଶାଳ ବାହିନୀ। ଗୋଟିଏ କ୍ଲିକ୍ରେ ହଜାର ହଜାର କମ୍ପ୍ୟୁଟରାଇଜ୍ଡ ଆକାଉଣ୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଳର ସପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷରେ ମାହୋଲ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ଏତିକିରେ ଏହି ଖେଳ ସରୁନାହିଁ। ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପାଲଟିଛି ‘ଡିପ୍ଫେକ୍’ (Deepfakes) ଏବଂ AI ଭିଡିଓ। ବିରୋଧୀ ନେତାଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ନକଲ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଚେହେରାକୁ ଏଡିଟ୍ କରି ଏମିତି ଭିଡିଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଭୋଟର କଦାପି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ ଏହା ସତ ନା ମିଛ। ଏହି ‘ଶ୍ୟାଡୋ କ୍ୟାମ୍ପେନ୍’ ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଭିଯାନଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଗୁପ୍ତ ୱାର୍ ରୁମ୍ (War Rooms) ରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଆଲଗୋରିଦମ ବା ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆପଣଙ୍କ ପସନ୍ଦ-ନାପସନ୍ଦକୁ ଟ୍ରାକ୍ କରାଯାଉଛି।
ମାଇକ୍ରୋ-ଟାର୍ଗେଟିଂ: ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ପଢୁଛି କିଏ?
ଯେଉଁ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେହିଭଳି ରାଜନୈତିକ ବିଜ୍ଞାପନ ଆପଣଙ୍କ ଫୋନ୍ରେ କେମିତି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହାକୁ କୁହାଯାଏ ମାଇକ୍ରୋ-ଟାର୍ଗେଟିଂ (Micro-Targeting)। ଡାଟା ଚୋରି ଏବଂ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆନାଲିଟିକ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଟି ବର୍ଗର ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ନିର୍ବାଚନୀ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି। ଯଦି ଜଣେ ବେକାର ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଫୋନ୍ରେ ଚାକିରି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ବିଫଳତାର ଭିଡିଓ ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଯିବ। ଯଦି ଜଣେ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ବା କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ଭିଡିଓ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରାଯିବ।
ଏହି ସାଇକୋଲୋଜିକାଲ୍ ଟ୍ରିଗର୍ ବା ମାନସିକ ପ୍ରଭାବ ଏତେ ତୀବ୍ର ଯେ, ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିନ୍ତାଧାରା ବା Critical Thinking କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ। ଫଳରେ ଜଣେ ଭୋଟର କୌଣସି ଦଳର ପ୍ରକୃତ କାମକୁ ନଦେଖି, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଥିବା ମିଥ୍ୟା ଆଭାସ ବା ପେଡ୍ ମିସଇନଫରମେସନକୁ ହିଁ ଶେଷ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମାନିନିଏ। ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ମୁକ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ସମୟ ଆସିଛି ସଚେତନ ହେବାର। ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଭୋଟ୍ ଦେବା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମନଗଢ଼ା ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରପାଗାଣ୍ଡାର ଶୀକାର ହୋଇ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭୋଟ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ମୁର୍ଖାମି। ଯେକୌଣସି ଭାଇରାଲ୍ ଭିଡିଓ କିମ୍ବା ସାଂଘାତିକ ଦାବି କରୁଥିବା ମିମ୍ସ ଦେଖିଲେ ତାହାକୁ ସେୟାର୍ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାବି କରୁଛୁ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜର ଡିଜିଟାଲ୍ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ଆଇଟି ସେଲ୍ର ଖର୍ଚ୍ଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଜନତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖନ୍ତୁ।
