କୋଟି କୋଟି ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରେମୀ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ—ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ କଠୋରରେ ଏପରି ଏକ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି, ଯାହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ସିନେମା କିମ୍ବା ଆନିମେସନ୍ ଫିଲ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବିଶାଳ ମହାସଂଗ୍ରାମ—ଜଣେ ନାଗରିକର ‘ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱାଧୀନତା’ (Freedom of Speech and Expression) ବନାମ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ‘ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ’ (Right to Religious Freedom)!
ଘଟଣାଟି ହେଉଛି ଆନିମେଟେଡ୍ ଫିଲ୍ମ ‘ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ: ଦି ବିଗିନିଙ୍ଗ’ (Mahaprabhu Jagannath: The Beginning) କୁ ନେଇ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏବଂ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ (SJTA) ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହୋଇ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ଫିଲ୍ମରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ‘କାର୍ଟୁନ୍’ କିମ୍ବା ଏକ ଆନିମେଟେଡ୍ କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ର ରୂପେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରା ବିରୋଧୀ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଅବମାନିତ ହେଉଛି ଏବଂ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ପରିସ୍ଥିତି ବିଗିଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
କିନ୍ତୁ ଆଜି, ଜୁଲାଇ ୨୯ ତାରିଖରେ, ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଜଷ୍ଟିସ୍ ବି.ଭି. ନାଗରତ୍ନା (Justice B.V. Nagarathna) ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଆର୍. ମହାଦେବନ୍ଙ୍କ (Justice R. Mahadevan) ଖଣ୍ଡପୀଠ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଆବେଦନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାରଜ କରିଦେଇଛନ୍ତି!
ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି— “ଆନିମେସନ୍ କଳା ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳତାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ଜଣେ କି ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ କୋର୍ଟ କଳାତ୍ମକ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଦବାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। କୌଣସି ଆନିମେଟେଡ୍ ସିନେମା ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତଙ୍କ ଆସ୍ଥା କଦାପି କମିଯିବ ନାହିଁ!”
ଆଜି ‘ନିଷ୍ଠା କୌଶଳ’ର ଏହି ବିଶେଷ ସମ୍ପାଦକୀୟରେ ଆମେ ଏହି ଆଇନଗତ ସଂଗ୍ରାମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟତା, ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦଲିଲ୍, ଆଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲଙ୍କ ଯୁକ୍ତି, ଏବଂ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟର ବିଶ୍ଲେଷଣ କରିବୁ।
ଏହି ପୂରା ବିବାଦ କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା?
‘ଏଲେ ଆନିମେସନ୍ସ’ (Ele Animations) ନାମକ ଏକ ପ୍ରଡକ୍ସନ୍ ହାଉସ୍ ଦ୍ୱାରା ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ଫିଲ୍ମ ସାର୍ଟିଫିକେସନ୍ (CBFC) ରୁ ନିୟମାନୁସାରେ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ପାଇବା ପରେ, ‘ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ: ଦି ବିଗିନିଙ୍ଗ’ ସିନେମାଟି ଜୁଲାଇ ୧୭ ତାରିଖରେ ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଟ୍ରେଲର୍ ଆସିବା ପରେ ଓଡ଼ିଶାର କିଛି ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସେବାୟତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉଠାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା ଯେ, ସିନେମାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାମାଣିକ କାହାଣୀ ନଦେଖାଇ ନିଜସ୍ୱ କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ (Fiction) ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକ ସାଧାରଣ ଆନିମେଟେଡ୍ ବା କାର୍ଟୁନ୍ ରୂପ ଦିଆଯାଇଛି।
ଏହାକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟରେ ଏକ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲା (PIL) ଦାୟର ହୋଇଥିଲା। ଜୁଲାଇ ୧୫ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟ ଫିଲ୍ମର ରିଲିଜ୍ ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇଦେଲେ। ହାଇକୋର୍ଟ କହିଥିଲେ ଯେ, ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅଛି ସତ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ସିନେମା ଦ୍ୱାରା ଧାର୍ମିକ ଭାବନା ଆହାତ ହୋଇ ଶାନ୍ତିଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ବ୍ୟାନ୍ ବିରୋଧରେ ପ୍ରଯୋଜକ ସଂସ୍ଥା ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହେଲେ। ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ପ୍ରଥମ ଶୁଣାଣିରେ (ଜୁଲାଇ ୧୭) ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଆଦେଶ ଦେଲେ। କୋର୍ଟ କହିଲେ— “ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ (ଜୁଲାଇ ୧୬ ରୁ ୨୭) ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ପବିତ୍ରତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଫିଲ୍ମ ରିଲିଜ୍ ବନ୍ଦ ରହୁ, କିନ୍ତୁ ରଥଯାତ୍ରା ସରିବା ପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜୁଲାଇ ୨୮ ତାରିଖ କିମ୍ବା ତା’ପରେ ଏହି ଫିଲ୍ମ ସାରା ଦେଶରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିପାରିବ।”
ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନଥିଲେ। ଜୁଲାଇ ୨୮ ଏବଂ ୨୯ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ପୁନର୍ବାର ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ପିଟିସନ୍ ଦାଖଲ କରି ଫିଲ୍ମ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଜାରି କରିବାକୁ ଦାବି କଲେ।
ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ହାଜର ହୋଇଥିବା ଆଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲ୍ ପୀତାମ୍ବର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସଲିସିଟର୍ ଜେନେରାଲ୍ ତୁଷାର ମେହେଟ୍ଟା କୋର୍ଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଯୁକ୍ତି ରଖିଥିଲେ।
ଆଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲ୍ ପୀତାମ୍ବର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ କହିଲେ—
“ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ର ବା ଫିକ୍ସନ୍ ନୁହଁନ୍ତି! ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କିଛି ‘ଡୋରେମନ୍’ (Doraemon) ନୁହଁନ୍ତି! ଫିଲ୍ମ ନିର୍ମାତାମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ‘ସ୍ପାଇଡର୍-ମ୍ୟାନ୍’ (Spider-Man) ପରି କାର୍ଟୁନ୍ ଚରିତ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଗନ୍ନାଥ ଧର୍ମର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରାମାଣିକତା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଯଦି ଏହା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ, ତେବେ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ଭାବନା ଆହାତ ହେବ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଉତ୍ତେଜନା ସୃଷ୍ଟି ହେବ।”
ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୫ (Article 25) ବା ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଧିକାର ଏବଂ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା (Public Order) ର ଦୋହାଈ ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ, CBFC ପୁନର୍ବାର ଏହାର ଯାଞ୍ଚ ନକରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିନେମା ଉପରେ ସ୍ଥଗିତାଦେଶ ଦିଆଯାଉ।
କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିଦେଲେ! ଜଷ୍ଟିସ୍ ବି.ଭି. ନାଗରତ୍ନା ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଭାରତୀୟ ସିନେମା ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନର ଇତିହାସରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲେଖିହୋଇ ରହିବ।
ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଗରତ୍ନା ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—
“କ’ଣ କୌଣସି ଆନିମେଟେଡ୍ ସିନେମା ରିଲିଜ୍ ହେଲେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଓ ଭକ୍ତି କମିଯିବ? କେବେ ବି ନୁହେଁ! ଭକ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ମଣିଷର ଅନ୍ତରର କଥା।”
ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଗରତ୍ନା ଆହୁରି କହିଲେ—
“ଆଜିକାଲିର ପିଲାମାନେ ବହି ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି। ଆନିମେସନ୍ ହେଉଛି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଏକ ସୃଜନଶୀଳ ମାଧ୍ୟମ। ଆନିମେସନ୍ ତିଆରି କରିବା ପଛରେ ବହୁତ ଗବେଷଣା (Research) ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳତା ରହିଥାଏ। କେବଳ କିଛି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଷ୍ଠୀ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଲେ ବୋଲି ଅଦାଲତ କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସୃଜନଶୀଳତାର ଗଳା ଚିପି ପାରିବେ ନାହିଁ!”
କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ ଯେ, CBFC (ସେନ୍ସର୍ ବୋର୍ଡ) ସମସ୍ତ ନିୟମ ଯାଞ୍ଚ କରି ଫିଲ୍ମକୁ ପାସ୍ କରିସାରିଛି। ଯଦି କୌଣସି ନିର୍ମାତା ନିଜ ଆଡ଼ୁ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି। କିନ୍ତୁ କୋର୍ଟ ନିଜେ ସେନ୍ସର୍ ବୋର୍ଡ ସାଜି କୌଣସି କଳାତ୍ମକ କୃତିକୁ ବ୍ୟାନ୍ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
‘ନିଷ୍ଠା କୌଶଳ’ର ଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମାମଲାର ସମ୍ବିଧାନିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୯(୧)(କ) [Article 19(1)(a)] ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ଓ କଳାକାରଙ୍କୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ କଳାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଏ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ଧାରା ୨୫ [Article 25] ନାଗରିକଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ମାନିବା ଓ ପାଳନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦିଏ।
ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— କଳାତ୍ମକ ସ୍ୱାଧୀନତା ବଡ଼ ନା ଧାର୍ମିକ ଭାବନା?
ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଅତୀତରେ ଅନେକ ମାମଲାରେ (ଯେପରିକି ‘ପଦ୍ମାବତ୍’ କିମ୍ବା ‘ଏସ୍. ରଙ୍ଗରାଜନ୍’ ମାମଲା) ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛନ୍ତି ଯେ, ଧାରା ୧୯(୨) ଅଧୀନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିପାଇଁ ‘ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିପଦ’ (Clear and Present Danger) ର ପ୍ରମାଣ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଆଶଙ୍କା କିମ୍ବା ଅସହମତି ଆଧାରରେ କୌଣସି ସିନେମାକୁ ବ୍ୟାନ୍ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ନିର୍ମାତା ସଂସ୍ଥା ‘ଏଲେ ଆନିମେସନ୍ସ’ କୋର୍ଟରେ କହିଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ବିନିଯୋଗ କରି ଏହି ସିନେମା ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଧର୍ମର ଅପମାନ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରଚାର କରିବା। ଯଦି ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ସିନେମା ଭଲ ନଲାଗେ, ତେବେ ସେମାନେ ସିନେମା ହଲ୍କୁ ଯିବେ ନାହିଁ—ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କର, ସରକାରଙ୍କର ନୁହେଁ।
ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ରାୟ ପରେ ଏବଂ ସିନେମାଟି ହଲ୍କୁ ଆସିବା ପାଇଁ ବାଟ ଫିଟିଯାଇଛି।
କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣା ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି: ଆମର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ କଳା, ଆନିମେସନ୍ ଏବଂ AI ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଆମେ କ’ଣ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ରର ପୁରାତନ ଚୌକାଠ ଭିତରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହିବା, ନା ନୂଆ ପିଢ଼ି ପାଇଁ କଳାତ୍ମକ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା?
ଆପଣଙ୍କ ମତରେ— ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କ’ଣ ସଠିକ୍? କିମ୍ବା ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଆନିମେସନ୍ / କାର୍ଟୁନ୍ ରୂପରେ ଦେଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତରେ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାନି ହେଉଛି?
Alsoread; https://purvapaksa.com/mother-in-distress-because-of-her-daughter/
ଝିଅ ଯୋଗୁଁ ଅଡ଼ୁଆରେ ମା’! || Mother in distress because of her daughter!
