ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ସେଇ ପାରମ୍ପରିକ ଦଳୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖନ୍ତୁ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧିର ଶାସନ, ଅନ୍ୟପଟେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶକ୍ତିର ଦାବିଦାର, ଆଉ ତା’ରି ଭିତରେ ଚାପି ହୋଇ ରହିଯାଇଥିବା ବିରୋଧୀ ଦଳ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଆକାଶରେ ଏକ ନୂଆ ଶୂନ୍ୟତା ବା ‘ପଲିଟିକାଲ୍ ଭାକୁମ୍’ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆଉ ଏହି ଶୂନ୍ୟତା ଭିତରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରାସରୁଟ୍ ଡିସେଣ୍ଟ— ଅର୍ଥାତ୍ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଗଣ-ଅସନ୍ତୋଷ।
କାହିଁକି ଓଡ଼ିଶାର ଭୋଟର ଏବେ ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ଏକ ‘ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖ’ ବା ‘ଫୋର୍ଥ ଫ୍ରଣ୍ଟ ଆଲାୟନ୍ସ’ ଦିଗକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହା କେବଳ କିଛି ଛୋଟ ଦଳଙ୍କର ଏକାଠି ହେବା ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟିକ୍ ଷ୍ଟାଗନେସନ୍ ବା ପ୍ରଶାସନିକ ଅଚଳାବସ୍ଥା ଏବଂ ବୃହତ୍ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କନ୍ଦଳ ବିରୋଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହ। ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ କଣ, ଯାହା ଭୋଟରଙ୍କୁ ଏକ ଅପରୀକ୍ଷିତ ତଥା ନୂତନ ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି?
ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ସଂରଚନାର ବିଫଳତା
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସକୁ ଦେଖିଲେ, ଏଠାରେ ସବୁବେଳେ କ୍ଷମତା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବଡ଼ ଦଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତାଙ୍କ ହାତରେ ହିଁ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ଆସୁଥିବା ରିପୋର୍ଟ ଭିନ୍ନ କାହାଣୀ କହୁଛି। ଲୋକେ ଏବେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଯେଉଁ ଦଳକୁ ହିଁ ଭୋଟ୍ ଦିଅନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ନୀତି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନର ଚେହେରା ସମାନ ରହୁଛି।
ବଡ଼ ବଡ଼ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଫ୍ରାକ୍ଚର ବା ବିଭାଜନ ଏବେ ପଦାରେ ପଡ଼ିଲାଣି। ତଳ ସ୍ତରର ନେତାଙ୍କ କଥା ହାଇକମାଣ୍ଡ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ଆଉ ହାଇକମାଣ୍ଡଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ତଳ ସ୍ତରର କର୍ମୀ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଦଳୀୟ କନ୍ଦଳରେ ହିଁ ସମୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀ ଉଭୟ ନିଜ ନିଜର ସ୍ଥିତି ବଞ୍ଚାଇବା ଲଢ଼େଇରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେତେବେଳେ ଗାଁର ଚାଷୀ, ସହରର ବେକାର ଯୁବକ ଏବଂ ଖଟିଖିଆ ଜନତା କାହା ପାଖକୁ ଯିବେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏକ ବିରାଟ ଶୂନ୍ୟତା ତିଆରି କରିଛି।
ପ୍ରଶାସନିକ ଅଚଳାବସ୍ଥା ଏବଂ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ
ସେହି ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ (Socio-Economic Pressures) ଉପରେ ନଜର ପକାଇବା, ଯାହା ଭୋଟରଙ୍କୁ ଚରମ ତଥା ନୂତନ ବିକଳ୍ପ ଦିଗକୁ ଠେଲି ଦେଉଛି। ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଚଳାବସ୍ଥା ବା ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟିକ୍ ଷ୍ଟାଗନେସନ୍ ଏତେ ବଢ଼ିଯାଇଛି ଯେ, ସାଧାରଣ ଲୋକଟିଏ ନିଜର ନ୍ୟାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଦପ୍ତରକୁ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲାଣି।
| ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସମସ୍ୟା | ପାରମ୍ପରିକ ଦଳର ଆଭିମୁଖ୍ୟ | ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି |
| ଯୁବ ବେକାରୀ ଓ ପଦାୟନ | କେବଳ ନିଯୁକ୍ତି ମେଳାର ଘୋଷଣା ଏବଂ ଅସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ | ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପରେ ଶତପ୍ରତିଶତ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସଂସ୍କାର |
| କୃଷି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଓ ମଣ୍ଡି ସମସ୍ୟା | ମିଲରମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଆରୋପ-ପ୍ରତ୍ୟାରୋପ | ଚାଷୀଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅଧିକାର ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ |
| ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ଥାପନ | କର୍ପୋରେଟ୍ ସପକ୍ଷରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ | ଜଳ-ଜଙ୍ଗଲ-ଜମି ଉପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତିଙ୍କ ମୌଳିକ ଅଧିକାର |
ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ପ୍ରଧାନ ଅଞ୍ଚଳ ଯେପରିକି ବରଗଡ଼, ବଲାଙ୍ଗୀର କିମ୍ବା ଆଦିବାସୀ ବହୁଳ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଓ କୋରାପୁଟରୁ ଆସୁଥିବା ରିପୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ, ଲୋକେ ଏବେ ସରକାରୀ ବାବୁମାନଙ୍କର ସେଇ ପାରମ୍ପରିକ ଯୋଜନାର କାଗଜପତ୍ର ଉପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ ହରାଇ ସାରିଛନ୍ତି। ଏହି ନୈରାଶ୍ୟ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରେଡିକାଲ୍ ବା ଆମୂଳଚୂଳ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ କରୁଛି।
ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖର ରଣନୈତିକ ଉତ୍ଥାନ
ତେବେ ଏହି ‘ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖ’ ବା Fourth Front କଣ? ଏହା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଳ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଗଠନ, ଜନଜାତି ସମିତି, କୃଷକ ମହାସଂଘ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଦଳରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବାହାରିଥିବା ନେତାମାନଙ୍କର ଏକ ରଣନୈତିକ ସମୀକରଣ। ଏମାନେ ସିଧାସଳଖ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ଏମାନେ କହୁଛନ୍ତି ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣର କଥା।
ଏହି ଆଲାୟନ୍ସ ବଡ଼ ଚତୁରତାର ସହ ପାରମ୍ପରିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ନିଜର ଅସ୍ତ୍ର କରୁଛି। ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଟିକେଟ୍ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ପଦପଦବୀ ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଏହି ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖ ସେଇଠି ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା, ସ୍ଥାନୀୟ ଅସ୍ମିତା ଏବଂ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ଅଧିକାରକୁ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି। ୨୦୨୬ର ଏହି ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶରେ, ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଏକତ୍ରୀକରଣ ବଡ଼ ଦଳଗୁଡ଼ିକର କ୍ୟାଡର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭିତରୁ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଅପରୀକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପର ଆକର୍ଷଣ ଓ ଆଶଙ୍କା
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଭୋଟର ଏକ ନୂଆ, ଅପରୀକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପ (Untried Alternative) ଆଡ଼କୁ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଆଶା ସହିତ ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଥାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଭୋଟର ସ୍ୱଭାବଗତ ଭାବେ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଚାହାଁନ୍ତି। ତେଣୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆପଣାଇବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ।
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପାରମ୍ପରିକ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ କେବଳ ପ୍ରତାରଣା ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଜନମାନସରେ ‘କିଛି ନହେବା ଅପେକ୍ଷା ନୂଆ କିଛି କରି ଦେଖିବା’ର ମନୋଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଯୁବପିଢ଼ି, ଯେଉଁମାନେ ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ଦୁନିଆର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ବିକାଶ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ସେହି ପୁରୁଣା ଭାଷଣ ଏବଂ ସରକାରୀ ସହାୟତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଚାହାଁନ୍ତି ସାଙ୍ଗଠନିକ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଆଉ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ହିଁ ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ସାଜିଛି।
ଭବିଷ୍ୟତର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର
ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏହି ନୂଆ ଧାରା ଆଗକୁ କେଉଁ ରୂପ ନେବ? ଏହାର ପ୍ରଭାବ ୩ଟି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ:
୧. ତ୍ରିମୁଖୀ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଅନ୍ତ: ଓଡ଼ିଶାରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ତ୍ରିମୁଖୀ ଲଢ଼େଇ ଏବେ ଏକ ବହୁମୁଖୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେବ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଟି ଆସନରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୀକରଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
୨. ପାରମ୍ପରିକ ଦଳ ଉପରେ ଚାପ: ବଡ଼ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଆଉ କେବଳ ନିଜର ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ ନେମ୍ ବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚେହେରା ବଳରେ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଜବାବଦିହିତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
୩. ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱର ବିକାଶ: ପ୍ରଶାସନିକ କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ବଦଳରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାନୀୟ ସମାଧାନ କରୁଥିବା ନେତାମାନଙ୍କର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଓଡ଼ିଶାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚରେ ଏବେ ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଥ ସମ୍ମୁଖର ସୂତ୍ରପାତ ହେଉଛି, ତାହା କେବଳ କିଛି ନେତାଙ୍କର ମେଳି ନୁହେଁ— ଏହା ହେଉଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କର ଏକ ନୀରବ ଆହ୍ୱାନ। ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ଏହି ତୃଣମୂଳ ଆହ୍ୱାନକୁ ଏବେ ବି ହାଲୁକା ଭାବେ ନେବେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-great-struggle-of-women-power-in-odisha-politics-sujata-vs-aparajita/
