ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ବୁଲନ୍ଦଶହରରୁ ଏବେ ଏମିତି ଏକ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିବେ। ଏଠାରେ ଗୋମୂତ୍ର କେବଳ ଗୋଶାଳା ଅବଶିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏହା ଆୟର ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ସ।
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ବୁଲନ୍ଦଶହର ଜିଲ୍ଲାର ସୟାନା ତହସିଲ୍ର ନରସେନା ଗାଁକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଏକ Farmer Producer Organisation ବା FPO ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋମୂତ୍ର ସଂଗ୍ରହର ଏହି ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କୃଷକ ଓ ପଶୁପାଳକଙ୍କଠାରୁ ଗୋମୂତ୍ର ପ୍ରତି ଲିଟର ₹୧୦ ଦରରେ କିଣାଯାଉଛି।
ଏହି ପ୍ରୟାସର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର କ୍ରୟ ଦର।
ଅର୍ଥାତ୍, ଯେଉଁ ପଶୁପାଳକଙ୍କ ପାଖରେ ଗାଈ ଅଛି, ସେମାନେ କ୍ଷୀର ବିକ୍ରିରୁ ଆୟ କରିବା ସହିତ ଗୋମୂତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟ ଉତ୍ସ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ—ଏହି ଧାରଣା ଉପରେ ପ୍ରକଳ୍ପଟି କାମ କରୁଛି। ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ସଫଳତା ପରେ ଏହି ମଡେଲ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଛି।
ଉପଲବ୍ଧ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ନରସେନା ଗାଁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି FPO ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଆଖପାଖର ୧୫ଟି ଗାଁ ସାମିଲ ହୋଇଛି। ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଡା. ପ୍ରବୀଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପଶୁପାଳନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟର ଉତ୍ସ ଦେବା ସହିତ କୃଷିରେ ଜୈବିକ ଇନ୍ପୁଟ୍ ଭାବେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
ଗୋମୂତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କେଉଁଠି? (Gomutra for Income)
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଜରୁରୀ।
ଗୋମୂତ୍ରକୁ ନେଇ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ଓ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟବହାର ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ଜୈବିକ କୃଷି, bio-pesticide ଓ ଜୀବାମୃତ ଭଳି କୃଷି ଇନ୍ପୁଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଗୋମୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଆସୁଛି । କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋମୂତ୍ରକୁ ଆଧାର କରି କେତେକ ଜୈବିକ କୃଷି ମିଶ୍ରଣ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍ଭିଦ ସୁରକ୍ଷା ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ସେହିପରି, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ କୃଷି ସାହିତ୍ୟରେ ଗୋମୂତ୍ରକୁ କିଛି natural-farming formulationର ଅଂଶ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଛି। ନିକଟର ଗବେଷଣାରେ ମଧ୍ୟ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋମୂତ୍ରର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି।
ତେବେ ଏହାକୁ ଚିକିତ୍ସାର ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ ବୋଲି ଧରିନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ବୁଲନ୍ଦଶହରର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କରେ ମିଳୁଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଫୋକସ୍ କୃଷି ବ୍ୟବହାର ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟ ଉପରେ ରହିଛି।
ପଶୁପାଳକଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ଆୟର ରାସ୍ତା?
ଭାରତର ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପଶୁପାଳନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟ ଉତ୍ସ। କିନ୍ତୁ ଗାଈ ପାଳନ କରୁଥିବା ପରିବାର ପାଇଁ କ୍ଷୀର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପଶୁଜାତ ଉତ୍ପାଦକୁ ଆୟରେ ପରିଣତ କରିବା ମଧ୍ୟ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ରହିଛି।
ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯଦି ଗୋମୂତ୍ରକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ସଂଗ୍ରହ କରି ଏହାକୁ କୃଷି ଇନ୍ପୁଟ୍ରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରେ, ତେବେ ପଶୁପାଳକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟର ମଡେଲ୍ ହୋଇପାରେ।
ତେବେ ଏହି ମଡେଲ୍ ବାସ୍ତବରେ କେତେ ଲାଭଜନକ, କେତେ ପରିମାଣର ଗୋମୂତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ହେଉଛି, ଏହାକୁ କେଉଁ ସଂସ୍ଥା କେଉଁ ମୂଲ୍ୟରେ process କରୁଛି ଏବଂ କୃଷକଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘମିଆଦରେ କେତେ ଲାଭ ମିଳୁଛି—ଏସବୁ ନେଇ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ମଡେଲ୍ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବ କି?
ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ pilot projectର ଅନୁଭବକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ମଡେଲ୍କୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଛି।
ଯଦି ଏହା ବ୍ୟାପକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ପଶୁପାଳକଙ୍କ ଆୟ ବଢ଼ିପାରେ, ଅନ୍ୟପଟେ କୃଷିରେ ଜୈବିକ inputର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଫଳତା ନିର୍ଭର କରିବ ସଂଗ୍ରହ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, processing, ବଜାର ଚାହିଦା ଓ ବାସ୍ତବ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ଉପରେ।
ବୁଲନ୍ଦଶହରର ଏହି ଘଟଣା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଅଜବ ଓ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କୃଷି ମଡେଲ୍କୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି—ଯେଉଁଠି ଗାଈର କ୍ଷୀର ସହିତ ଗୋମୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ପଶୁପାଳକଙ୍କ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ଆଣିପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ସମୟରେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଜରୁରୀ—ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ FPO-based pilot initiative ବୋଲି ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଛି, ସମଗ୍ର ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ସାର୍ବଜନୀନ ସରକାରୀ କ୍ରୟ ଯୋଜନା ନୁହେଁ।
