ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ଯିଏ ସମୁଦ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲା, ସେଇ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ବ୍ୟାପାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲା। ଆଉ ଆଜି ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ ଏପରି ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାମୁଦ୍ରିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ, ଯାହା ଭାରତର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲ୍ସ’ ରଣନୀତି ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିବେ। ଭାରତକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରିବା ପାଇଁ ବିଦେଶୀ ଶତ୍ରୁ ତଥା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ କିପରି ଆମ ପଡ଼ିଶା ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କରେ ବନ୍ଦର ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଘାଟି ନିର୍ମାଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଏହି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦ କରି ଭାରତୀୟ ନୌସେନା କିପରି ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିଛି? ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତୀୟ ମହାସାଗର ଆଜି କାହିଁକି ଏକ ବଡ଼ ରଣନୈତିକ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିଛି?
ଆଜିର ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ଆମେ ଜାଣିବା ଯେ ଭାରତୀୟ ସୀମାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଆମର ବୀର ଯବାନ ଏବଂ ନୌସେନା କିଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବା ଯେ ଏହି ‘ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲ୍ସ’ ବା ମୋତିର ମାଳା ରଣନୀତି ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
ଗତ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତର ପଡ଼ିଶା ତଥା ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚୀନ୍ ଏହାର ଆର୍ଥିକ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ମିଆଁମାର, ବାଂଲାଦେଶ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଭଳି ଦେଶମାନଙ୍କର ବନ୍ଦର ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ସଂରକ୍ଷଣ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଚୀନ୍ ବଡ଼ଧରଣର ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ କରିଛି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ବାଣିଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତକୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ଭାବରେ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ରଖିବା।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମିଆଁମାରର ସିତୱେ ବନ୍ଦର କିମ୍ବା କ୍ୟାଉକପ୍ୟୁ, ବାଂଲାଦେଶର ମୋଙ୍ଗଲା କିମ୍ବା ଚିଟ୍ଗାଁଓ ବନ୍ଦର, ଏବଂ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ହାମ୍ବାନ୍ତୋଟା ବନ୍ଦର— ଏସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଚୀନର ଗତିବିଧି କିମ୍ବା ସେଠାକାର ପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଭାରତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଏକ ନୀରବ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ରିତ ଭାବେ ‘ମୋତିର ମାଳା’ ଭାବରେ ଅଭିହିତ କରାଯାଏ, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ରଖିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରେ।
କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ ଯେ, ଭାରତ କେବଳ ହାତ ବାନ୍ଧି ବସି ନାହିଁ। ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରଣନୀତିଜ୍ଞମାନେ ଏହି ‘ଘେରାବନ୍ଦୀ’କୁ ଭେଦ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସଠିକ୍ ପ୍ରତି-ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଆଉ ସେହି ପ୍ରତି-ରଣନୀତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି— ବଙ୍ଗୋପସାଗର।
ଏବେ ନଜର ପକାଇବା ସେହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ ଏବଂ ଚୋକପଏଣ୍ଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ, ଯାହା ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଞ୍ଚଳର ‘କବାଟ’ ପରି କାମ କରେ।
ସାମୁଦ୍ରିକ ରଣନୀତିରେ ‘ଚୋକପଏଣ୍ଟ’ କହିଲେ ସେହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଏ, ଯେଉଁଟା ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ଅଧିକାଂଶ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ଯାତାୟାତ କରିଥାଆନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଚୋକପଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ, ତେବେ ଆପଣ ପୂରା ସମୁଦ୍ରର ଗତିବିଧିକୁ କାବୁ କରିପାରିବେ।
ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏଭଳି କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଚୋକପଏଣ୍ଟ ରହିଛି:
1. ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ: ଏହା ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ଏବଂ ଭାରତ ମହାସାଗରକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ। ବିଶ୍ୱର ଏକ ବିଶାଳ ଅଂଶର ତୈଳ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ ପରିବହନ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ହୋଇଥାଏ। ଚୀନ୍ ପାଇଁ ଏହି ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ‘ଜୀବନରେଖା’ ସଦୃଶ, କାରଣ ଏହା ଦେଇ ତାର ଶକ୍ତି ଆମଦାନୀ ହୋଇଥାଏ। ଆଉ ଠିକ୍ ଏହିଠାରେ ହିଁ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ରଣନୈତିକ ସ୍ଥିତି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
2. ସୁନ୍ଦା ଏବଂ ଲୋମ୍ବୋକ୍ ପ୍ରଣାଳୀ: ଯଦି କେହି ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଏଡ଼ାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ତେବେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ପାଖରେ ଥିବା ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର କଡ଼ା ନଜର ରହିଥାଏ।
3. ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ନିକଟସ୍ଥ ଛଅ ଡିଗ୍ରୀ ଏବଂ ଦଶ ଡିଗ୍ରୀ ଚ୍ୟାନେଲ୍ : ଏହା ହେଉଛି ଭାରତ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ‘ଚେକ-ପୋଷ୍ଟ’। ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ପରି ଠିଆ ହୋଇଛି। ଏହି ଛଅ ଏବଂ ଦଶ ଡିଗ୍ରୀ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ଦେଇ ଯେକୌଣସି ଜାହାଜ ବା ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଯୁଦ୍ଧପୋତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାହା ପ୍ରଥମେ ଆମର ରାଡାର ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ନଜରରେ ଆସିଯାଇଥାଏ।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସୁଛି— ଯେତେବେଳେ ଚାରିପଟୁ ଘେରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଚାଲିଛି, ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଏବଂ ମିଳିତ ସେନା ଏହାର କିପରି ମୁକାବିଲା କରୁଛନ୍ତି?
ଭାରତର ଏହି କାଉଣ୍ଟର-ଷ୍ଟ୍ରେଟେଜି ବା ପ୍ରତି-ରଣନୀତି ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ମୂଳ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି:
1. ଫରୱାର୍ଡ ବେସିଂ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ-ନିକୋବରର ସଶକ୍ତିକରଣ:
ଭାରତ ଆଉ କେବଳ ନିଜ ମୁଖ୍ୟ ଉପଦ୍ୱୀପ ଭିତରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବରର ‘ଆଇଏନ୍ଏସ୍ ବାଜୁ’ ଭଳି ସାମୁଦ୍ରିକ ଏବଂ ବାୟୁସେନା ଘାଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଆଧୁନିକ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ, ଦୂରଗାମୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ପାଟ୍ରୋଲ୍ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମହଜୁଦ ରହିଛି, ଯାହା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ କୌଣସି ବି ଅପ୍ରୀତିକର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ।
2. ସବ୍ମେରିନ୍ ରେକୋନିସାନ୍ସ ଏବଂ ଅଣ୍ଡର-ୱାଟର ସର୍ଭେଲାନ୍ସ:
ସମୁଦ୍ର ଉପରେ କ’ଣ ଚାଲିଛି ତାହା ଦେଖିବା ଗୋଟିଏ କଥା, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ତଳେ କ’ଣ ହେଉଛି ତାହା ଜାଣିବା ଆହୁରି ବଡ଼ କଥା। ଚୀନର ପରମାଣୁ କିମ୍ବା ଡିଜେଲ୍ ସବ୍ମେରିନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ମହାସାଗର ବା ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡକୁ ମୁହାଁନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଭାରତର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପି-୮ଆଇ ମେରିଟାଇମ୍ ପାଟ୍ରୋଲ୍ ଏୟାରକ୍ରାଫ୍ଟ ଏବଂ ଆମର ନିଜସ୍ୱ ସବ୍ମେରିନ୍ଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଗତିବିଧିକୁ ନିରନ୍ତର ଟ୍ରାକ୍ କରିଥାଆନ୍ତି।
3. ନେଭାଲ୍ ଏଭିଏସନ୍ ଏବଂ ମେରିଟାଇମ୍ ଡୋମେନ୍ ଆୱାର୍ଣ୍ଣେସ୍ :
ଆଜିର ସମୟରେ ଭାରତ କେବଳ ନିଜ ଦେଶର ରାଡାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ; ବରଂ କ୍ୱାଡ୍ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସାମୁଦ୍ରିକ ସୂଚନା ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ହିନ୍ଦ ମହାସାଗରରେ କେଉଁଠି କେଉଁ ଜାହାଜ ଯାଉଛି, ତାହାର ରିଅଲ-ଟାଇମ୍ ଡାଟା ଆମ ନୌସେନା ପାଖରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ।
ଏହି ସମସ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବିଦେଶୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ବା ସବ୍ମେରିନ୍ ଭାରତୀୟ ଜଳସୀମା ଆଡକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ତାହାକୁ ଆଗରୁ ହିଁ ଚିହ୍ନି ନେଇ ଉପଯୁକ୍ତ ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଥାଏ।
ତେବେ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡୁଛି— ଭାରତୀୟ ସୀମା ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଉ କାହାର ଦୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ। ଆଜିର ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଏକ ‘ବ୍ଲୁ-ୱାଟର୍ ନେଭି’ ଭାବରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ଯାହା କେବଳ ନିଜ ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖେ।
‘ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲ୍ସ’ ଭଳି ରଣନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରିବାର ଯେଉଁ ଅଭିସନ୍ଧି କରାଯାଉଛି, ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଏହି ଜଟିଳ ଚୋକପଏଣ୍ଟ ଏବଂ ଭାରତର ଦୃଢ଼ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସେହି ସବୁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପଣ୍ଡ କରିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସକ୍ଷମ ଅଛି। ଆମର ସାହସୀ ନୌସେନା ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାହିନୀର ପ୍ରହରୀ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ଆମର ଦେଶ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି।
Also read : https://purvapaksa.com/to-win-bengal-54-of-the-funds-meant-for-five-states-were-spent-in-west-bengal-alone/
