ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଆଜି ଏପରି କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ବିବାଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି, ଯାହା ଆଗାମୀ ୨୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦେଶର ନିର୍ବାଚନୀ ଢାଞ୍ଚା, ପ୍ରଶାସନିକ ସନ୍ତୁଳନ ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଭବିଷ୍ୟତ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଛି।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବା ‘Delimitation Process’ କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଆଶଙ୍କା— ଯେଉଁଠି ‘ଜେରୀମ୍ୟାଣ୍ଡରିଂ’ ଏବଂ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଧ୍ରୁବୀକରଣର ଗୁରୁତର ଅଭିଯୋଗ ଉଠୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ଲଦାଖର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସମ୍ବିଧାନର ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଦାବିରେ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଭୂଖ୍ ହଡ଼ତାଳ— ଯାହାକୁ ନେଇ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ବଡ଼ ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା କ’ଣ ୧୯୭୪ର ‘ଜେପି ଆନ୍ଦୋଳନ’ ଭଳି ଗଣଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ନେଇପାରିବ?
ସେହିପରି ଜାତୀୟ ବିରୋଧୀ ଦଳ କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବଦଳୁଥିବା ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା, ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜନୀତିରେ ନରୋତ୍ତମ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଟିକେଟ ନମିଳିବା ପଛର ଅସଲ କାରଣ କ’ଣ ?
ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଏବଂ ଜେରୀମ୍ୟାଣ୍ଡରିଂର ଆଶଙ୍କା
ବନ୍ଧୁଗଣ, ‘ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ’ ବା Delimitation ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁପାତରେ ଲୋକସଭା ଓ ବିଧାନସଭା ମଣ୍ଡଳୀଗୁଡ଼ିକର ସୀମା ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଅଭିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିରପେକ୍ଷ ନହୋଇ ‘ଜେରୀମ୍ୟାଣ୍ଡରିଂ’ର ଶିକାର ହେଉଛି— ଅର୍ଥାତ୍ ଶାସକ ଦଳ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଫାଇଦା ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାକୁ ବଦଳାଉଛି।
ଗତ କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆସାମ ଏବଂ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ହୋଇଥିବା ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନିଆଯାଉଛି
ଆସାମର ଉଦାହରଣ:
ଆସାମରେ ପ୍ରାୟ ୩୪% ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ରହିଛନ୍ତି। ନୂଆ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପରେ ଅଭିଯୋଗ ହେଲା ଯେ, ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଏପରି ଭାବେ ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସ କରାଗଲା ଯେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କେବଳ ୨୨ ରୁ ୨୩ଟି ଆସନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇଗଲା।
ଜେରୀମ୍ୟାଣ୍ଡରିଂର କୌଶଳ:
- ଯଦି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ କୌଣସି ଦଳର ବିରୋଧୀ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଆପଣାଯାଏ।
- ସେହି ସମସ୍ତ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଏକତ୍ରିତ କରିଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାକି ସମସ୍ତ ଆସନରେ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଭୂମିକା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
- କିମ୍ବା ସେହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଏପରି ଭାବେ ବିଭାଜିତ କରିଦିଆଯାଏ ଯେ, କୌଣସି ବି ଆସନରେ ସେମାନେ ବହୁମତ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
- ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୬୭ଟି ଲୋକସଭା ଆସନରେ ୨୦% ରୁ ୪୦% ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଜନସଂଖ୍ୟା ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ୨୯ଟି ଆସନରେ ଏହା ୪୦% ରୁ ଅଧିକ। ତେଣୁ ବିରୋଧୀଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯେ, ଆଗାମୀ ସାଧାରଣ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭୌଗୋଳିକ ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇପାରେ।
ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଏହି ଆଶଙ୍କା କେତେ ସତ୍ୟ?
ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ଆଜି କେବଳ ଶହରୀ ବା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବର୍ଗର ଦଳ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ, ଗରିବ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ଲାଭାର୍ଥୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗତ ସମୀକରଣ ଭିତରେ ବିଜେପିର ଜନାଧାର ବ୍ୟାପକ ହୋଇଛି। ତେଣୁ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ବଦଳାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ବାସ୍ତବିକ ସ୍ତରରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛ ନହେଲେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଉପରୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆସ୍ଥା ତୁଟିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଚିନ୍ତା ଏବଂ ୫୦% ସିଟ୍ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସ୍ତାବ
- ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବିବାଦର ଅନ୍ୟ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଦିଗ ହେଉଛି— ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ।
- ଗତ କେତେକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜାତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନୀତିକୁ ସଫଳତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନ ଭଳି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହାର ଅଧିକ ରହିଛି।
- ଯଦି ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ
- ଲୋକସଭାରେ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
- ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସିଟ୍ ଅନୁପାତ ହ୍ରାସ ପାଇବ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ହେବ।
ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସରକାର କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି?
- ସରକାରୀ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଟିଏ ନୂଆ ସମାଧାନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି।
- ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଅନୁପାତରେ (ଧରାଯାଉ ୫୦%) ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ।
- ଏହା ଦ୍ୱାରା ବର୍ତ୍ତମାନର ଲୋକସଭାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଅନୁପାତ ରହିଛି, ତାହା ବଜାୟ ରହିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ତାମିଲନାଡୁର ସିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବ, କିନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ତାହାର ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ପାଇବ ନାହିଁ |
- ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଦଳ (ଯଥା DMK) ର ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ପରେ ଏହା କିପରି ରୂପ ନେବ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।
ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ ବନାମ ୧୯୭୪ର ‘ଜେପି ଆନ୍ଦୋଳନ’
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଆଲୋଚନା କରିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବିଷୟ— ଲଦାଖର ପରିବେଶବିତ୍ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ।
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ସମର୍ଥନ ମିଳୁଛି। ଅନେକ ଲୋକ ପଚାରୁଛନ୍ତି— ସରକାର କ’ଣ ୧୯୭୪ ବା ୨୦୦୪ ଭଳି ଭୁଲ୍ ଦୋହରାଉଛନ୍ତି? ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କ’ଣ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ?
ଆସନ୍ତୁ ଏହାର ବାସ୍ତବିକ ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ନଜର ପକେଇବା
୧. ୧୯୭୪ର ଗଣଆନ୍ଦୋଳନ
୧୯୭୪ରେ ଗୁଜରାଟର ଏକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କଲେଜରେ ହଷ୍ଟେଲ୍ ମେସ୍ ଫି ବୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତାହା କ୍ରମଶଃ ଛାତ୍ର, ଶ୍ରମିକ, ଡାକ୍ତର ଏବଂ କର୍ମଚାରୀ ସଂଘଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ଏକ ବିଶାଳ ଗଣଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଫଳରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଗୁଜରାଟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଚିମନ୍ଭାଇ ପଟେଲଙ୍କୁ ହଟାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ପରେ ବିଧାନସଭା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ପରେ ବିହାରରେ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ (JP) ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହା ଜାତୀୟ ଗଣଆନ୍ଦୋଳନ ସାଜିଲା, ଯାହା ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସାଜିଥିଲା।
୨. ବର୍ତ୍ତମାନର ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆନ୍ଦୋଳନ:
ସୋନମ୍ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ ୨୦ ଦିନରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବହୁତ ଅଧିକ। ବିରୋଧୀ ଦଳ, ବଲିଉଡ୍ କଳାକାର (ଯଥା ପ୍ରକାଶ ରାଜ) ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି— ଭୌତିକ ଉପସ୍ଥିତି ।
ଜନ୍ତର-ମନ୍ତର କିମ୍ବା ରାସ୍ତାରେ ଆଜି ବି ଶହ ଶହ ଲୋକଙ୍କ ଜନସମାଗମ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜପଥକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିବା କୌଣସି ଜାତୀୟ “ମାସ୍ ମୁଭ୍ମେଣ୍ଟ” ର ରୂପ ନେଇନାହିଁ।
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ଜନମତ କେତେଦୂର ବାସ୍ତବ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ଭୋଟ୍ ବା ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହେବ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ।
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ଓ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଅସମଞ୍ଜସ
ଏବେ ନଜର ପକାଇବା ବିରୋଧୀ ଦଳ କଂଗ୍ରେସର ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥିତି ଉପରେ।
ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶ ଗରମ ରହିଛି। ପଞ୍ଜାବର ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟ ହେଉ କିମ୍ବା ଛାତ୍ର ଅସନ୍ତୋଷ— ବିରୋଧୀ ଦଳ ପାଇଁ ଅନେକ ମୁଦ୍ଦା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ଦଳୀୟ ପ୍ରବକ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଅଭିଯୋଗ ଓ କଂଗ୍ରେସର ନୀରବତା:
- ଅତୀତରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିଦେଶ ଗସ୍ତକୁ ଦଳ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରି କହୁଥିଲା ଯେ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ବକ୍ତୃତା ଦେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
- କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୀର୍ଘ ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ଦଳୀୟ ବୈଠକ ବାତିଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି।
- ଫଳରେ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ଓ ପ୍ରବକ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ରକ୍ଷା କରିପାରୁନାହାନ୍ତି।
- ଦେଶ ଭିତରେ ଯେତେବେଳେ ରାଜନୈତିକ ସଂଗ୍ରାମ ଜାରି ରହିଛି, ସେତେବେଳେ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ନେତା ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିବା ସଂଗଠନକୁ ନିରାଶ କରୁଥିବା ନେଇ ଦଳ ଭିତରେ ଚୁପଚାପ୍ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।
କଂଗ୍ରେସରେ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ୧୯୯୧ର ସନ୍ଦର୍ଭ
ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ମଧ୍ୟରେ କଂଗ୍ରେସ କର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ବାରମ୍ବାର ଉଠୁଛି— ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀ ୱାଡ୍ରାଙ୍କୁ କ’ଣ ଦଳରେ ଅଧିକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ?
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ନିର୍ବାଚନୀ ବିଫଳତା ପରେ, ଦଳର ଏକ ବଡ଼ ବର୍ଗ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସଂଗଠନକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବା ପାଇଁ ନୂଆ ଶୈଳୀର ନେତୃତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ। ଦଳର ଅନେକ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନେତା ପ୍ରିୟଙ୍କାଙ୍କ ଅଧିକ ନିକଟତର ବୋଲି ମନେକରାଯାଏ।
୧୯୯୧ର ଐତିହାସିକ ସନ୍ଦର୍ଭ (ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ ଆଗମନ):
- ରାଜନୀତିରେ କ୍ଷମତା ଓ ନେତୃତ୍ୱ କିପରି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ବଦଳେ, ତାହାର ଏକ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ୧୯୯୧ର ଘଟଣାବଳୀ।
- ୧୯୯୧ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିଲେ। ସେ ନିଜର ବହିପତ୍ର ପ୍ୟାକ୍ କରି ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଫେରିଯିବା ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ।
- କିନ୍ତୁ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପରେ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ମନା କଲେ।
- ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ ଭାବେ ତତ୍କାଳୀନ ଉପ-ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଗଲା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ କାରଣରୁ ସେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ।
- ଶେଷରେ, ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ଏବଂ ଭାରତରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉଦାରୀକରଣର ଏକ ନୂଆ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
- ରାଜନୀତିରେ ପରିସ୍ଥିତି କେତେବେଳେ ବି ବଦଳିପାରେ। କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି।
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ: ନରୋତ୍ତମ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଟିକେଟ ନମିଳିବା ପଛର ରହସ୍ୟ
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ନଜର ପକାଇବା ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତିର ଏକ ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଘଟଣା— ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଦତିଆ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ।
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ବିଜେପିର ଦବଙ୍ଗ ନେତା ତଥା ପୂର୍ବତନ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ନରୋତ୍ତମ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଦତିଆ ଉପ-ନିର୍ବାଚନରେ ଟିକେଟ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ। ଏହାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଅଟକଳ ଚାଲିଛି।
ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ?
୧. କ୍ଷମତା ସନ୍ତୁଳନ :
ନରୋତ୍ତମ ମିଶ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ମୁଖର ନେତା। ଯଦି ସେ ପୁଣି ବିଧାନସଭାକୁ ଫେରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଯାଦବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ର ସାଜିପାରନ୍ତି।
୨. ୨୦୨୩ର ପରାଜୟ:
୨୦୨୩ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜେପି ୨୩୦ରୁ ୧୬୩ଟି ଆସନ ଜିତି ବିଶାଳ ସଫଳତା ପାଇଥିବା ବେଳେ ନରୋତ୍ତମ ମିଶ୍ର ନିଜ ଆସନରୁ ହାରିଯାଇଥିଲେ।
୩. ନୂଆ ନେତୃତ୍ୱ ଗଢ଼ିବାର ନୀତି:
ବିଜେପି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଆଜିକାଲି ପୁରୁଣା କ୍ଷେତ୍ରୀୟ କ୍ଷାତ୍ରପମାନଙ୍କ ବଦଳରେ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ନେତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଉଛନ୍ତି।
ତେବେ ଏହି ଉପ-ନିର୍ବାଚନ ସ୍ଥାନୀୟ କାରକ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହନ ଯାଦବ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଜନମତସଂଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ବାଂଲାଦେଶ ରାଜନୀତି ଓ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ର ଭବିଷ୍ୟତ
ଶେଷରେ ଆସନ୍ତୁ ନଜର ପକାଇବା ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ବାଂଲାଦେଶର ସ୍ଥିତି ଉପରେ।
ଶେଖ୍ ହସିନା ସରକାରଙ୍କ ପତନ ପରେ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ ର ଭବିଷ୍ୟତ କ’ଣ?
ବାଂଲାଦେଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ର ଗତିବିଧି ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ମନେରଖିବାକୁ ହେବ ଯେ, ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ ହେଉଛି ୭୭ ବର୍ଷର ଏକ ପୁରୁଣା ଐତିହାସିକ ଦଳ, ଯାହା ବାଂଲାଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସହ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଛି।
କୌଣସି ପୁରୁଣା ଦଳ ସାମୟିକ ଆନ୍ଦୋଳନ କିମ୍ବା ଆଇନଗତ କଟକଣା ଯୋଗୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ସ୍ତରରେ ସେମାନଙ୍କ ସଂଗଠନ ଓ ସମର୍ଥକ ରହିଛନ୍ତି। ବାଂଲାଦେଶରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଆୱାମୀ ଲିଗ୍ର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ପୁଣି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବ।
