ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଇତିହାସ ଏବଂ ସଂସଦୀୟ ଢାଞ୍ଚାରେ ଏକ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଦେଶର କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲୋକସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ତେବେ ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶାସକ ଏନଡିଏ ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ସଂସଦରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ (୨/୩) ବହୁମତ ନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ମେଗା ସଂସ୍କାର ବିଲ୍କୁ ଗୃହରେ ପାସ୍ କରାଇବା ପାଇଁ ସରକାର ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ସକାରାତ୍ମକ ସମର୍ଥନ ଉପରେ ବଡ଼ ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି।
ଆସନ ବୃଦ୍ଧିର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶରେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ସଂସଦୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ବିଗତ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସାରିଥିବା ବେଳେ ଲୋକସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୫୪୩ରେ ସୀମିତ ରହିଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୨୫ ରୁ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ।
ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନରେ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ବସିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆସନ କ୍ଷମତା (ପ୍ରାୟ ୮୮୮ ଆସନ) ରହିଥିବାରୁ, ସରକାର ଏହି ଆସନ ବୃଦ୍ଧି ଚିଠାକୁ ଏବେ ଆଇନଗତ ରୂପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ନୂତନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ଲୋକସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରେ, ଯାହାଫଳରେ ସମୁଦାୟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୮୦୦ ରୁ ଅଧିକ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ସଂଖ୍ୟାବଳର ଅଭାବ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ରଣନୀତି
ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ସଂସଦର ଉଭୟ ଗୃହରେ (ଲୋକସଭା ଓ ରାଜ୍ୟସଭା) ଉପସ୍ଥିତ ଏବଂ ମତଦାନ କରୁଥିବା ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତିକମରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସମର୍ଥନ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅଟେ। ଗତ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ବିଜେପି ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ମେଣ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ହେଁ, ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଜାଦୁଇ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଦୂରରେ ଅଛି।
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜନାଥ ସିଂହଙ୍କ ସମେତ ସରକାରଙ୍କ ବରିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟର ପ୍ରମୁଖ ଘଟକ ଦଳ ଯେପରିକି ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ , ଡିଏମକେ , ଏବଂ ଶରଦ ପାୱାରଙ୍କ ଏନସିପି ଭଳି ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସହ ପରଦା ପଛରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ଓ ନେତାଙ୍କ ସଂସଦୀୟ ପ୍ରଭାବ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ।
ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ଏହି ବିଲ୍କୁ ନେଇ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ବିବାଦ ହେଉଛି ଉତ୍ତର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆସନ ବଣ୍ଟନର ଅସନ୍ତୁଳନ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (ଯେପରିକି ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ) ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦିଗରେ ବହୁତ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ (ଯେପରିକି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର) ଜନସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଯଦି କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ଆସନ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ, ତେବେ ସଂସଦରେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଯିବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ହ୍ରାସ ପାଇବ।
ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକଟ କରି ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ସରକାର ଏହି ଆପତ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଫର୍ମୁଲା ଉପରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ରାଜନୈତିକ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଆସନ୍ତା ସଂସଦ ଅଧିବେଶନରେ ଏହି ବିଲ୍ ଆସିବାକୁ ଥିବା ବେଳେ, ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବୃହତ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ଅଟଳ ରହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖିବା ବେଶ୍ କୌତୁହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
