ଭାରତର କୌଶଳଗତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିପାରେ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି ଅଗ୍ନି-୬ (Agni-VI) କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶ ସଂଗଠନ (DRDO) ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଏହି ମିସାଇଲ୍କୁ ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଆନ୍ତଃମହାଦେଶୀୟ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍ (ICBM) ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସାମରିକ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଅଗ୍ନି-୬ ଭାରତର ଦୀର୍ଘ ପାଲ୍ଲାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ନୂଆ ସ୍ତରକୁ ନେଇପାରେ। ବିଭିନ୍ନ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ରେଞ୍ଜ୍ ୧୦,୦୦୦ରୁ ୧୨,୦୦୦ କିଲୋମିଟର ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ। ଯଦି ଏହି କ୍ଷମତା ବାସ୍ତବ ରୂପ ନିଏ, ତେବେ ଏହା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ପାଲ୍ଲାର ମିସାଇଲ୍ ହେବ।
ଅଗ୍ନି-୫ଠାରୁ କେତେ ଭିନ୍ନ?
ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ରଣନୀତିକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ହେଉଛି ଅଗ୍ନି-୫, ଯାହାର ରେଞ୍ଜ୍ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ରୁ ୭,୦୦୦ କିଲୋମିଟର ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏହି କ୍ଷମତା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ସମଗ୍ର ଏସିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଶଳଗତ ପ୍ରତିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଛି।
କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି-୬ର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରେଞ୍ଜ୍ ଏହାକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତୃତ ପରିସରରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିପାରେ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ମିସାଇଲ୍ ଭାରତକୁ ସେହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଶ୍ରେଣୀରେ ସାମିଲ କରିପାରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆନ୍ତଃମହାଦେଶୀୟ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା ରହିଛି।
MIRV ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
ଅଗ୍ନି-୬ ସହ MIRV (Multiple Independently Targetable Reentry Vehicles) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଯୋଡ଼ାଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ମିସାଇଲ୍ରୁ ଏକାଧିକ ୱାରହେଡ୍ ଅଲଗା ହୋଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ଆଡ଼କୁ ଯାଇପାରିବ।
ଏହା ଫଳରେ ଗୋଟିଏ ମିସାଇଲ୍ ଏକା ସମୟରେ ଏକାଧିକ ସାମରିକ କିମ୍ବା କୌଶଳଗତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିପାରିବ। ଏହି କ୍ଷମତା ଆଧୁନିକ ରଣନୀତିକ ପ୍ରତିରୋଧ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଆଣ୍ଟି-ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍କୁ ଚକମା ଦେଇପାରିବ କି?
ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଗ୍ନି-୬ରେ MaRV (Maneuverable Reentry Vehicle) ଭଳି ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରେ। ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିସାଇଲ୍ ତାହାର ଅବତରଣ ପଥକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ, ଯାହା ଆଣ୍ଟି-ମିସାଇଲ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ତେବେ କୌଣସି ମିସାଇଲ୍କୁ “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଟକାଇବା ଅସମ୍ଭବ” ବୋଲି କହିବା ଅତିରଞ୍ଜିତ ହେବ ବୋଲି ସାମରିକ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଥାନ୍ତି। କାରଣ ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରତିରୋଧ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ।
ଭାରତକୁ ଅଗ୍ନି-୬ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?
ରଣନୀତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏକ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଉଦୀୟମାନ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଭାରତ ଦୀର୍ଘ ପାଲ୍ଲାର ପ୍ରତିରୋଧ କ୍ଷମତାକୁ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଏହା ସହ “Second Strike Capability” ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଅର୍ଥାତ୍, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଥମ ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପାଖରେ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କ୍ଷମତା ରହିବ।
ପ୍ରକଳ୍ପର ସ୍ଥିତି କେଉଁଠି?
DRDO ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସମୀର ଭି. କାମତ ନିକଟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ଅଗ୍ନି-୬ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାଥମିକ ଡିଜାଇନ୍ ଓ ପରିକଳ୍ପନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। ତେବେ ପ୍ରକଳ୍ପର ଭବିଷ୍ୟତ ଅଗ୍ରଗତି ସରକାରୀ ଅନୁମୋଦନ ଏବଂ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ଓଡ଼ିଶାର ଚାନ୍ଦିପୁର ଓ ବାଲେଶ୍ୱର ଭଳି ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରତିରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ବଢ଼ୁଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି।
ଅଗ୍ନି-୬ କେବଳ ଏକ ନୂଆ ମିସାଇଲ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ଦୀର୍ଘମିଆଦି ସାମରିକ ଏବଂ କୌଶଳଗତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ନୂଆ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେଇପାରେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ସୁରକ୍ଷା ସମୀକରଣରେ ଭାରତର ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିପାରେ।
