ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସାକ୍ଷୀ ହେଉଛି। ପ୍ରତି ଗଳି କନ୍ଦିରେ, ପ୍ରତି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରେ ମହିଳା ନେତୃତ୍ୱର ଜୟଜୟକାର। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ, ଯାହା ଶାସନର ବନ୍ଦ କୋଠରୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ସ୍ପେସ୍ରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏହି ଆଗମନ କଣ ଏକ ବାସ୍ତବ କ୍ରାନ୍ତି, ନା ଏହା ଏକ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭ୍ରମ?
କ୍ଷମତାର କରିଡରରେ ଆଜି ଯେତିକି ବିବିଧତା ଦେଖାଯାଉଛି, ତା’ ପଛରେ ଏକ ଅନ୍ଧାରିଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଲୁଚି ରହିଛି—ଏହି ମହିଳା ନେତାମାନଙ୍କ ହାତରେ ସତରେ କଲମ ଅଛି ତ? ନା ସେମାନେ କେବଳ ଏକ ‘ଶ୍ୟାଡୋ ପାଟ୍ରିଆର୍କି’ ବା ଛାୟା ପୁରୁଷତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମାତ୍ର ଏକ ସ୍ୱାକ୍ଷର?
ପ୍ରଶାସନିକ ସଂଘର୍ଷ: ପୁରୁଣା ବନାମ ନୂଆ
ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ପୁରୁଷ ରାଜନେତା ଏବଂ ମହିଳା ପ୍ରଶାସନିକ ନିଯୁକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୀରବ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା କେବଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର କଥା ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଦଳୀୟ କ୍ରମଶ୍ରେଣୀ ବା Hierarchy ର ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଗଣିତ, ଯାହା ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚାଲିଆସିଥିବା ପୁରୁଷତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଭାବକୁ ସମୂଳେ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ବସିଛି।
ଏଠାରେ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଭାବକୁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। କାହିଁକି? ଯେମିତି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ବାସ୍ତବତାକୁ ବାଇପାସ୍ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ କ୍ଷମତାର ସଂଜ୍ଞାକୁ ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରିବ।
ଦିନ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରୀୟ ରାଜନୀତି କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ କିଛି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୁଷ ନେତାଙ୍କ ଇଙ୍ଗିତରେ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଚିତ୍ର ବଦଳିଛି। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଅଣାଯାଇଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଗକୁ ଆଣିବା ପଛରେ କେଉଁ କ୍ଷମତାର ଲଢ଼େଇ ଚାଲିଛି, ତାହାକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ।
କ୍ଷମତାର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ: ବାସ୍ତବତା ନା ପ୍ରହସନ?
ଏହି କ୍ଷମତାର ଗଣିତକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ବୁଝିବା। ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଦଳୁଛି, କିନ୍ତୁ ମହିଳା ନେତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଭାବ ଏବେ ବି ରହସ୍ୟ ଘେରରେ। ଆମେ ଆଜି ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ କ୍ଷମତା ଏବଂ ରଣନୈତିକ ପ୍ରତୀକବାଦ ବା Strategic Tokenism ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଟକୁ ପଦାରେ ପକାଉଛୁ।
ମହିଳାମାନେ ସତରେ କଣ ସେହି କାଚର ଛାତ ବା Glass Ceiling କୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି? ନା ସେମାନେ କେବଳ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଏକ ମୁଖା ସାଜିଛନ୍ତି? ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରରେ ଯେଉଁ ସିଫ୍ଟ ବା ବଦଳ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ପୁରୁଣା ଚାଲିର ରାଜନେତାମାନଙ୍କ ହାତରୁ କ୍ଷମତା ଛଡ଼ାଇ ନେଇ ଏକ ଅଜଣା, ଅପରିଚିତ ଇଲାକା ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ଏହି ଅଜଣା ଇଲାକା କଣ? ଏହା ହେଉଛି ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାସି ବା ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ, ଯାହା ମହିଳା ନେତୃତ୍ୱ ଆଢୁଆଳରେ ନିଜର ଗୋଟି ଚାଳନା କରୁଛି।
ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ସତ୍ୟ: ସରପଞ୍ଚ ପତିଙ୍କ କାହାଣୀ
ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରକୁ ଦେଖିଲେ, ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ସଂରକ୍ଷଣ ଫଳରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଆଜି ସରପଞ୍ଚ, ସମିତି ସଭ୍ୟା ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ଆସନରେ ବସୁଛନ୍ତି。 କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା କଣ?
ଆପଣ ଗାଁ କଲ୍ୟାଣ ସମିତି ହେଉ କି ପଞ୍ଚାୟତ ବୈଠକ—ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ପଛରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ କିମ୍ବା ଶ୍ୱଶୁର ଠିଆ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏକ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଛି—’ସରପଞ୍ଚ ପତି’ କିମ୍ବା ‘ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ପତି’।
ମହିଳା ଜଣକ କେବଳ ଦସ୍ତଖତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ପୁରୁଷ ନେତା। ତାହେଲେ ଏହାକୁ ଆମେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସଶକ୍ତିକରଣ କହିବା? ଏହା କଣ ସେହି ପୁରୁଷତାନ୍ତ୍ରିକ ମାନସିକତାର ଆଉ ଏକ ନୂଆ ରୂପ ନୁହେଁ, ଯାହା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଢାଲ କରି ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ କରୁଛି?
ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଚାଲ୍: କାହା ହାତରେ ଅସଲ ରିମୋଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍?
ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ମହିଳା ନେତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଚେହେରାକୁ ଆଗକୁ ରଖାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ମହିଳା ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ (SHG) ବା ମିଶନ ଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଛି। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଇଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା କାହା ପାଖରେ ରହିଛି?
ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି ଯେ, ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ଜନପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟ୍ସମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ରହୁଛି। ଫାଇଲ୍ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି, ଯୋଜନା ପ୍ରଶାସନ ତିଆରି କରୁଛି ଏବଂ ମହିଳା ନେତାମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସେହି ଯୋଜନାର ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ମାଲେ-ପାୱାର ବ୍ରୋକର୍ସ ବା ପୁରୁଷ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାଇପାସ୍ କରିବାର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରଣନୀତି।
ଏହା କ୍ରାନ୍ତି ନା କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ରଣନୀତି?
ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓଡ଼ିଶାର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି ନା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଭୋଟ୍ ଦୁର୍ଗ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି? ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମହିଳା ନେତ୍ରୀ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଜେ ନେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପ ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା ଦଳର ପୁରୁଷ ଆକାମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ସେହି କ୍ଷମତା କେବଳ ଭ୍ରମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ।
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଉ ଏକ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଓଡ଼ିଶାର ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂଆ ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ସେମାନେ ଘରୁ ଗୋଡ଼ କାଢ଼ିଛନ୍ତି, ମଞ୍ଚକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏତ ଆଜି କାହା ପାଇଁ ଟୋକନିଜିମ୍ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆସନ୍ତାକାଲି ଏହା ଏକ ପ୍ରକୃତ ବିପ୍ଳବର ରୂପ ନେବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇନପାରେ।
ଶେଷରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏହି ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ କେଉଁ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଛି?
ପାରମ୍ପରିକ ପୁରୁଷ ନେତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କମୁଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ତା’ ବଦଳରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ହାତକୁ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଆସୁଛି ତ? ଯଦି ମହିଳାମାନେ କେବଳ ‘ସାଇନିଂ ଅଥରିଟି’ ବା ସ୍ୱାକ୍ଷରକାରୀ ହୋଇ ରହିବେ ଏବଂ ଅସଲ ଶକ୍ତି ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା ପଛରେ ଥିବା ପୁରୁଷ ନେତାଙ୍କ ହାତରେ ରହିବ, ତେବେ ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଶୁଭଙ୍କର ନୁହେଁ।
ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏମିତି ଏକ ନେତୃତ୍ୱ ଦରକାର, ଯେଉଁଠି ମହିଳାମାନେ କେବଳ ଚେହେରା ନୁହେଁ, ବରଂ ବାସ୍ତବ ଶାସନର ମଙ୍ଗ ଧରିବେ। ଛାୟା ପୁରୁଷତନ୍ତ୍ରର ପରଦା ହଟିବା ଦରକାର ଏବଂ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ବାସ୍ତବତାକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିବା ଦରକାର।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/gastroenteritis-spreads-in-village-44-people-hospitalized/
