ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନର ପଦଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଛି। ଦିଲ୍ଲୀର ରାଇସିନା ହିଲ୍ସରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନ କେବଳ ଏକ ଭବ୍ୟ ଅଟ୍ଟାଳିକା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଭାରତର ଆଗାମୀ ୫୦ ବର୍ଷର ରାଜନୈତିକ ଭାଗ୍ୟର ପରିକଳ୍ପନା। ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ‘ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ’ ବା ‘ଡିଲିମିଟେସନ’ (Delimitation) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେବାକୁ ଯାଉଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଲୋକସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୨୧ରୁ ୩୨କୁ ଏବଂ ବିଧାନସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୧୪୭ ରୁ ପ୍ରାୟ ୨୨୪ କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ‘ନାରୀ ଶକ୍ତି ବନ୍ଦନ ଅଧିନିୟମ’ ଅନୁଯାୟୀ, ବଦଳିବାକୁ ଥିବା ଏହି ନୂତନ ବିଧାନସଭାରେ ୭୪ଟି ଆସନ କେବଳ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
୧. ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟ୍ଟ: ୫୦ ବର୍ଷର ଅପେକ୍ଷାର ଅନ୍ତ
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୮୨ (ଲୋକସଭା ପାଇଁ) ଏବଂ ଧାରା ୧୭୦ (ବିଧାନସଭା ପାଇଁ) ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ ଯେ, ପ୍ରତି ଜନଗଣନା ପରେ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସେଠାରେ ଅଧିକ ପ୍ରତିନିଧି ରହିବା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ନୀତି। କିନ୍ତୁ ଗତ ୫୦ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ପ୍ରକାର ସ୍ଥଗିତ ରହିଥିଲା।
ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା (୧୯୭୬): ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମୟରେ ୪୨ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଜରିଆରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣକୁ ୨୦୦୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଗଲା। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ତରରେ ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା। ଯଦି ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ଆସନ ବଢ଼ିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସଂସଦରେ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ହରାଇଥାନ୍ତେ।
୨୦୦୧ର ନିଷ୍ପତ୍ତି: ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ସରକାର ଏହି ମିଆଦକୁ ଆଉ ୨୫ ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇ ଦେଲେ।
ଆଗାମୀ ପଦକ୍ଷେପ: ୨୦୨୬ ପରେ ହେବାକୁ ଥିବା ପ୍ରଥମ ଜନଗଣନା ଆଧାରରେ ନୂଆ ‘ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଆୟୋଗ’ ଗଠନ ହେବ, ଯିଏ ଦେଶର ପ୍ରତିଟି ରାଜ୍ୟର ଆସନ ପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ। ଏଥିପାଇଁ ମଇ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ସଂସଦର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧିବେଶନ ବସିବ। ଏହି ଅଧିବେଶନରେ ନାରୀ ଶକ୍ତି ବନ୍ଦନ ଅଧିନିୟମ ସଂଶୋଧନ ସହିତ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ପୁନଃନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବିଲ୍ ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ଆଲୋଚନା ହୋଇ ଏହାକୁ ଆଇନରେ ପରିଣତ କରାଯିବ।
୨. ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଗାଣିତିକ ଚିତ୍ର: ୨୧ ରୁ ୩୨ ର ରୋଡମ୍ୟାପ୍
ଓଡ଼ିଶା ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୨.୧୯ କୋଟି ଥିବାବେଳେ ଏବେ ଏହା ୪.୫ କୋଟି ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଛି।
• ସାଂସଦ ସଂଖ୍ୟା (MP): ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଣେ ସାଂସଦ ପ୍ରାୟ ୨୨ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି। ଲୋକସଭାର ସାମଗ୍ରିକ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୮୮୮କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ସାଂସଦ ସଂଖ୍ୟା ୩୨ରୁ ୩୫ ମଧ୍ୟରେ ରହିବ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଗଞ୍ଜାମ, କେନ୍ଦୁଝର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ମୟୂରଭଞ୍ଜ ପରି ବଡ଼ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ ଏକାଧିକ ସାଂସଦ ଆସନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।
• ବିଧାନସଭା ସଂଖ୍ୟା (MLA): ବର୍ତ୍ତମାନର ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତି ଲୋକସଭା ଆସନ ଅଧୀନରେ ୭ଟି ବିଧାନସଭା କ୍ଷେତ୍ର ରହିଥାଏ। ୩୨ଟି ଲୋକସଭା ଆସନ ହିସାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୨୨୪ ହେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ।
• ସଂରକ୍ଷଣ: ନୂଆ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (SC) ଓ ଜନଜାତି (ST) ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ।
• ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ: ନୂତନ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ୩୩% ସଂରକ୍ଷଣ ଲାଗୁ ହେଲେ, ୨୨୪ଟି ଆସନରୁ ୭୪ଟି ଆସନରେ କେବଳ ମହିଳା ବିଧାୟକ ନିର୍ବାଚିତ ହେବେ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ପୁରୁଷ ପ୍ରଧାନ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ।
୩. ନୂଆ ସଂସଦ ଭବନ: ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ
ଦିଲ୍ଲୀର ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ଭିଷ୍ଟା ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧୀନରେ ନିର୍ମିତ ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନର ପ୍ରତିଟି ଇଟା ଭବିଷ୍ୟତର ଏହି ସଂଖ୍ୟାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛି।
• ଲୋକସଭା ହଲ୍: ଏଠାରେ ୮୮୮ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ବସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି।
• ରାଜ୍ୟସଭା ହଲ୍: ୩୮୪ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଏହି ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ଯୋଜନା ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ୨୦୨୯ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହୋଇ ନୂଆ ସଂଖ୍ୟା ଲାଗୁ ହୋଇସାରିଥିବ।
୪. ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ଓ ଆହ୍ୱାନ
ଆସନ ବୃଦ୍ଧି ଯେତିକି ଆଶା ଆଣିଛି, ସେତିକି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି:
• ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଓ ବିହାର ଭଳି ଅଧିକ ପ୍ରଜନନ ହାର ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଆସନ ଓଡ଼ିଶା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ହାରରେ ବଢ଼ିବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପୂର୍ବ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ସଂସଦରେ କମିପାରେ। ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏଥିପାଇଁ ସଜାଗ ରହିବାକୁ ହେବ ଯେପରି ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ “ଡେମୋଗ୍ରାଫିକ ପେନାଲ୍ଟି” ବା ସଂଖ୍ୟାଗତ ଦଣ୍ଡ ନ ମିଳେ।
• ନୂଆ ନେତୃତ୍ୱର ଆବିର୍ଭାବ: ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ସୀମା ବଦଳିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପୁରୁଣା ନେତାଙ୍କ ଗଡ଼ ଭାଙ୍ଗିପାରେ ଏବଂ ନୂଆ ଯୁବ ଚେହେରାଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ମିଳିପାରେ।
• ସଂରକ୍ଷଣର ନୂଆ ରୂପ: ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଓ ଜନଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ, ଯାହା ରାଜ୍ୟର ସାମାଜିକ ସନ୍ତୁଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ।
୫. ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ଓ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱର
ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା।
• ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ: ବର୍ତ୍ତମାନ ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପରିଚାଳନା କରିବା କଷ୍ଟକର। ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲେ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଛୋଟ ହେବ, ଫଳରେ ସାଂସଦମାନେ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇବେ।
• ଯୋଜନାର ରୂପାୟନ: ସାଂସଦ ପାଣ୍ଠି (MPLAD) ଏବଂ ବିଧାୟକ ପାଣ୍ଠିର ବ୍ୟବହାର କମ୍ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ହୋଇପାରିବ।
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ
୨୦୨୬ର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ “ଟେଷ୍ଟ କେସ୍”। ଯଦି ରାଜ୍ୟରେ ସାଂସଦ ସଂଖ୍ୟା ୩୦ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତେବେ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ। କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ୍ରେ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ରେଳବାଇ, କୋଇଲା ରୟାଲଟି ଏବଂ ସ୍ପେଶାଲ କ୍ୟାଟେଗୋରୀ ଷ୍ଟାଟସ୍ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ପାଖରେ ଅଧିକ ସାଂଖ୍ୟିକ ବଳ ରହିବ।
ଏହି “ମହାକୁମ୍ଭ” ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣ ଏବେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଜରୁରୀ। କାରଣ ଏହି ସୀମା ହିଁ ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ଅଧା ଶତାବ୍ଦୀର ବିକାଶ ଓ ପରିଚୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ।
