ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ର ରଥଯାତ୍ରା ମହୋତ୍ସବରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ଅନେକ ରୋଚକ ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିନୀତି ରହିଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପବିତ୍ର ତଥା ଐତିହାସିକ ନୀତି ହେଉଛି ‘ଛେରା ପହଁରା’। ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ଅବସରରେ ତିନି ରଥ ଉପରେ ଏହି ସେବା ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ଗହଳି ଜମିଥାଏ। ଓଡ଼ିଶା ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନାରେ ଏହି ନୀତିର ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତଥା ସାମାଜିକ ସନ୍ଦେଶ ରହିଛି, ଯାହା ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ସମାନତାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।
କ’ଣ ଏହି ‘ଛେରା ପହଁରା’ର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ?
ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ‘ଛେରା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୁବାସିତ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରିବା ଏବଂ ‘ପହଁରା’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଝାଡ଼ୁ କରିବା ବା ସଫା କରିବା। ଅର୍ଥାତ୍, ରଥ ଉପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଆଗରେ ସୁବାସିତ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରି ସୁନା ଝାଡ଼ୁରେ ରଥ ଚଟାଣକୁ ସଫା କରିବାର ପବିତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ହିଁ ‘ଛେରା ପହଁରା’ କୁହାଯାଏ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ଏବଂ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରାଜା ନିଜେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସେବକ ସାଜି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।
କିଭଳି ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ?
ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ସକାଳୁ ତିନି ଠାକୁରଙ୍କ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡି ଶେଷ ହେବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ନିଜ ନିଜର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରଥ (ନନ୍ଦିଘୋଷ, ତାଳଧ୍ୱଜ ଓ ଦେବଦଳନ) ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ପୁରୀ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାଲିଙ୍କିରେ ବସି ସୁଉଚ୍ଚ କାହାଳୀ ଓ ଛତ୍ରୀ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସହ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ଆସନ୍ତି।
ଗଜପତି ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ, ତା’ପରେ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ ଏବଂ ଶେଷରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ ଉପରକୁ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି। ସେ ସେଠାରେ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ କର୍ପୂର ଆଳତି ଓ ଚାମର ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପରେ, ସୁବାସିତ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଞ୍ଚନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ପବିତ୍ର ‘ସୁନା ଝାଡ଼ୁ’ ସାହାଯ୍ୟରେ ରଥର ଚାରିପାଖକୁ ସଫା କରନ୍ତି। ଏହି ନୀତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ହିଁ ରଥରେ ଚାରମାଳ ଫିଟାଯାଏ, ଘୋଡ଼ା ଯୋଚାଯାଏ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଆନନ୍ଦ ମନରେ ରଥ ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ସମାନତା ଓ ଭକ୍ତିର ଅନନ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା
ଛେରା ପହଁରା ନୀତି କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ଓ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ। ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ସମୟରୁ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅତି ନିଷ୍ଠାର ସହ ଚାଲିଆସୁଛି। ଏହି ନୀତିର ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଗରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ନୁହଁନ୍ତି।
/odishatv/media/post_attachments/uploadimage/library/16_9/16_9_0/recent_photo_1687254477.webp)
ଜଣେ ଅଖଣ୍ଡ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ବା ଗଜପତି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଝାଡ଼ୁଦାର ବା ସେବକ ମାତ୍ର। ଏହି ରୀତି ସମାଜରୁ ଜାତିପ୍ରଥା, ଅହଙ୍କାର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ବୋଲି ଏହି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ପ୍ରମାଣିତ କରେ, ଯାହା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରୁ ମହାନ ଓ ଅନନ୍ୟ କରି ଗଢ଼ିତୋଳିଛି।
