ଦେଶର ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥିତ୍ୱ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିବା ‘ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ନୀତି’ ଉପରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖଣ୍ଡପୀଠ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦେଶ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜରୁରୀ, ମାତ୍ର ଏହି ନିୟମ କେବଳ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ନିକାୟ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ୁଥିବା ଗରିବ ତଥା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାହିଁକି ସୀମିତ ରହିବ? ଦେଶର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରୁଥିବା ବିଧାୟକ ଏବଂ ସାଂସଦ ମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଭଳି କୌଣସି କଟକଣା କାହିଁକି ଲାଗୁ କରାଯାଉନାହିଁ? ଅଦାଲତଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ପରେ ସାରା ଦେଶରେ ନିର୍ବାଚନୀ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଏକ ନୂଆ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
କେଉଁ ମାମଲାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏହି ରୋଚକ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ?
ଅଦାଲତ ସୂତ୍ରରୁ ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଆବେଦନ ଉପରେ ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠିଥିଲା। ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାନୀୟ ପଞ୍ଚାୟତ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଇରୁ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସରପଞ୍ଚ, ୱାର୍ଡ ମେମ୍ବର କିମ୍ବା ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଉଛି।
ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଏହି ନିୟମ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୪ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛି। ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନୋଟି ସନ୍ତାନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ସାଂସଦ କିମ୍ବା ବିଧାୟକ ହୋଇପାରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଗାଁର ସରପଞ୍ଚ ପଦ ପାଇଁ କାହିଁକି ଅଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଉଛି? ଏହା ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ପାତରଅନ୍ତର ନୀତି।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର ଆଭିମୁଖ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନୋଟିସ୍
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ଯୁକ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ବିଚାରପତିମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ପାଇଁ ନୀତି ଓ ନିୟମ ଏକ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ। କେବଳ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏଭଳି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଗର ଲୋକେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଦାଲତ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ନୋଟିସ୍ ଜାରି କରି ସେମାନଙ୍କର ଆଧିକାରିକ ପକ୍ଷ ରଖିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। କୋର୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ସଂସଦ ଏବଂ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ‘ରିପ୍ରେଜେଣ୍ଟେସନ ଅଫ୍ ଦି ପିପୁଲ୍ସ ଆକ୍ଟ’ ରେ ଏଭଳି ସଂସ୍କାର ଆଣିବା ଦିଗରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର କାହିଁକି କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି?
ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟ: ସମାନ ଆଇନ ପାଇଁ ଦାବି
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ପରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ବହୁ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯଦି ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ନୀତି ଏତେ ଜରୁରୀ, ତେବେ ଏହା ପ୍ରଥମେ ଦେଶର ସଂସଦ ଏବଂ ବିଧାନସଭାରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହେବା ଉଚିତ। ବିଧାୟକ ଓ ସାଂସଦମାନେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ସାଜିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଅନ୍ୟପଟେ କେତେକ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସୂତ୍ରରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦେଶର ନିର୍ବାଚନୀ ଆଇନରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
