ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି କେବଳ ଭୋଟ୍ର ଖେଳ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ରଣନୀତି, ଚାଲ୍ ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ମରାଯାଇଥିବା ‘ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍’ର କାହାଣୀ। ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ଯେତେବେଳେ ବି ଜଣେ ନେତାଙ୍କୁ ଲାଗିଛି ଯେ ସେ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଏମିତି ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି ଯାହା ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଚିତପଟାଙ୍ଗ କରିଦେଇଛି।
ତେବେ କ’ଣ ଥିଲା ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ରଣନୀତି, ଅରବିନ୍ଦ କେଜ୍ରିୱାଲଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ରାଜନୀତି ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ୨୦୨୬ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ କିପରି କରିଥିଲେ ଗୋଟି ଚାଳନା
ରାଜନୈତିକ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କଥା ପଡ଼ିଲେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନାଁ ଆସେ। ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଲୋକପ୍ରିୟତା କମୁଥିଲା, ସେ ‘ଗରିବୀ ହଟାଅ’ର ନାରା ଦେଇ ସାରା ଦେଶକୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଥିଲା ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ବା ଏମଜେନ୍ସି।
୧୯୭୭ରେ ନିର୍ବାଚନ ହାରିବା ପରେ ଲୋକମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ରାଜନୀତି ଶେଷ ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ମାତ୍ର ୩ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଜନତା ପାର୍ଟିର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ସେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ୧୯୮୦ରେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ, ତାହା ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା। ସେ ଜାଣିଥିଲେ କେଉଁ ସମୟରେ ସହାନୁଭୂତିର କାର୍ଡ ଖେଳିବାକୁ ପଡ଼େ।”
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜନୀତିକୁ। ଆମ୍ ଆଦମୀ ପାର୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ ଅରବିନ୍ଦ କେଜ୍ରିୱାଲ। ଅନେକେ କୁହନ୍ତି କେଜ୍ରିୱାଲ ହେଉଛନ୍ତି ଆଧୁନିକ ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ଚତୁର ଖେଳାଳି। ଦୁର୍ନୀତି ଅଭିଯୋଗରେ ଜେଲ୍ ଯିବା ଏବଂ ପରେ ବାହାରକୁ ଆସି ହଠାତ୍ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବା – ଏହା କେବଳ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ଏକ ବଡ଼ ‘ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍’।
ନିଜକୁ ଜଣେ ‘ଆଦର୍ଶବାଦୀ’ ଏବଂ ‘ସଚ୍ଚୋଟ’ ନେତା ଭାବେ ଦର୍ଶାଇ ସେ ଜନତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେ ଅଦାଲତରୁ ନୁହେଁ ବରଂ ‘ଜନତାଙ୍କ ଅଦାଲତ’ରୁ ଜିତିକି ଆସିବେ, ତେବେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଜବାବ ରହିବ ନାହିଁ। ଏହି ଇସ୍ତଫା ରାଜନୀତି ଆଗାମୀ ନିର୍ବାଚନରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଲାଭଦାୟକ ହେବ, ତାହା ସମୟ କହିବ।”
ଏବେ କଥା ହେବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ବିଷୟରେ। ବିଜେପି ଏବଂ ମୋଦୀଙ୍କ ଟିମ୍ ସବୁବେଳେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରୁ ୪ ପାଦ ଆଗରେ ରହନ୍ତି। ଆଗକୁ ଆସୁଛି ୨୦୨୬ ଏବଂ ତା’ ପରେ ୨୦୨୯। ମୋଦୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହେଉଛି ‘ଏକ ଦେଶ, ଏକ ନିର୍ବାଚନ’ (One Nation, One Election)।
ଯଦି ଭାରତର ସମସ୍ତ ବିଧାନସଭା ଏବଂ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ଏକାଠି ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ଏହା ସହିତ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବା Delimitation ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଗୋଟି ଚାଳନା ହୋଇପାରେ। ମୋଦୀ ଜାଣନ୍ତି କିଭଳି ଭାବେ ବିକାଶର ଏଜେଣ୍ଡା ସହିତ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ଯୋଜନାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧାରା ୩୭୦ ଉଚ୍ଛେଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପଛରେ ଏକ ଗଭୀର ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତି ଲୁଚି ରହିଥାଏ।”
“କିନ୍ତୁ କେବଳ ଶାସକ ଦଳ ନୁହେଁ, ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଏବେ ସଚେତନ। ଜାତି ଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନା (Caste Census)କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବିଜେପିର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ‘ଭାରତ ଯୋଡ଼ୋ ଯାତ୍ରା’ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଥିଲା ଯାହା ତାଙ୍କ ଭାବମୂର୍ତ୍ତିରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି।”
“ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସତ – ଏଠାରେ ପାଣିର ଗତିପଥ କେଉଁଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ିବ ତାହା କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜିଦ୍, କେଜ୍ରିୱାଲଙ୍କ ଜିଦ୍ କିମ୍ବା ମୋଦୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି – ସବୁକିଛି ଭୋଟରଙ୍କ ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
୨୦୨୬ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ରାଜନୈତିକ ଦବାଦବି ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହେବ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଜନତା ଏହି ‘ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍’ ଗୁଡ଼ିକୁ କେମିତି ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି? ସେମାନେ ନେତାଙ୍କ ରଣନୀତି ଦେଖି ଭୋଟ୍ ଦେବେ ନା ନିଜର ମୌଳିକ ସମସ୍ୟାକୁ ଦେଖି?
