୧୦ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬। ଦେଶର ବୁକ୍ଷ୍ଟୋରମାନଙ୍କରେ ୫୪୪ ପୃଷ୍ଠାର ଏକ ହାର୍ଡ-କଭର ବହି ଆସିଛି। କଭର ଉପରେ ଏକ ଭିଣ୍ଟେଜ୍ ଫଟୋ ଅଛି ଏବଂ ନାମ ରହିଛି— ‘ବିଲଙ୍ଗିଙ୍ଗ: ଏ ଜର୍ନି ଅଫ୍ ଲଭ୍’ (Belonging: A Journey of Love)। କଥା ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହିଳା, ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ବହିଟି ରିଲିଜ୍ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମ୍ୟାଡାମ୍ ସୋନିଆ ନିଜେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହି ବହିକୁ ନେଇ ବହୁତ ହଙ୍ଗାମା, ବହୁତ ତମାସା ହେବ। କାରଣ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ କାହାଣୀ କହିଆସିଛନ୍ତି, ଆଉ ଏବେ ପାଳି ତାଙ୍କର। ତେଣୁ ଯଦି ପାଳି ତାଙ୍କର, ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ତମାସା ଆରମ୍ଭ କରିବା!
ଯେଉଁ ମହିଳା ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦେଶର ସରକାରର ଷ୍ଟିଅରିଂ ନିଜ ହାତରେ ରଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପରିବାର ନାମରେ ଥିବା ସଂସ୍ଥାର FCRA ଲାଇସେନ୍ସ ସରକାରଙ୍କୁ ରଦ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପରିବାର ଚାରିପାଖରେ ମାରୁତିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୋଫୋର୍ସ ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ନୀତିର ପ୍ରଶ୍ନ ଘୁରି ବୁଲୁଛି… ସେହି ମହିଳାଙ୍କ ନିଜ କାହଣୀରେ କେବଳ ପ୍ରେମ, କ୍ଷତି ଏବଂ ବଳିଦାନ ରହିଲା, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ବା ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ଅଧ୍ୟାୟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାୟବ ହୋଇଗଲା କାହିଁକି?
ବହିର କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଇଟାଲୀର ଏକ ଛୋଟ ଗାଁରୁ। ବହିର ଡିସକ୍ରିପ୍ସନ୍ ମଧ୍ୟ କହେ ଯେ ଏହା ପୋଷ୍ଟ-ୱାର୍ ଇଟାଲୀର (ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ତର ଇଟାଲୀ) ଶୈଶବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା।
ଜର୍ନିଷ୍ଟ ସୁନେତ୍ରା ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଲେଖା ଏବଂ ‘ଆଉଟଲୁକ୍’ର ଏକ ପୁରୁଣା ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା ଷ୍ଟେଫନୋ ମାଇନୋ ସେହି ଇଟାଲୀୟ ସେନାରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ସିସ୍ ପାୱାର୍ (ଫାସିଷ୍ଟ ସମର୍ଥକ) ପକ୍ଷରୁ ଲଢ଼ିଥିଲେ। ରିପୋର୍ଟ କହେ ଯେ ସେ ରୁଷିଆର ମୋର୍ଚ୍ଚାକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ସୋଭିଏତ୍ କ୍ୟାମ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ।
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଜରୁରୀ— ପିତା କେଉଁ ସେନାରେ ଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ଝିଅର ଅପରାଧ ନୁହେଁ। କଦାପି ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ଜାତ ନେତା ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମଜୀବନୀରୁ ଏତିକି ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଉପରେ କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟତା ରହିଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛିକୁ ‘ପୋଷ୍ଟ-ୱାର୍ ଚାଇଲ୍ଡହୁଡ୍’ କହି ଅତି ସହଜରେ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୯୭୦ ଦଶକକୁ ଆସିବା। ସେତେବେଳେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ‘ପିପୁଲ୍ସ କାର୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ମାରୁତି କାର୍ ପ୍ରକଳ୍ପର ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର୍ସୋର୍ରେ ଚାଲିଥିଲା। ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପରେ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର ଆସିଲା ଏବଂ ମାରୁତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ‘ମାରୁତି କମିଶନ’ ଗଠନ କରାଗଲା।
ପ୍ରଥମେ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଡି.ଏସ୍. ମାଥୁରଙ୍କୁ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଇସ୍ତଫା ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଜଷ୍ଟିସ୍ ଏ.ସି. ଗୁପ୍ତାଙ୍କୁ ଏହି ତଦନ୍ତ ଦିଆଗଲା। ତଦନ୍ତର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା— କମ୍ପାନୀଟି କିପରି ଠିଆ ହେଲା? ଜମି କିପରି ମିଳିଲା? ଏବଂ ସରକାରୀ ସହାୟତା କିପରି ମିଳିଲା?
ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୮ରେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ କାର୍ ତିଆରି ପାଇଁ ଲାଇସେନ୍ସ ମାଗିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ କି ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଡିଜାଇନ୍ ନଥିଲା, ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍ ନଥିଲା କି କୌଣସି ଅଭିଜ୍ଞତା ନଥିଲା। ତଥାପି ବର୍ଷକୁ ୫୦୦ କାର୍ ତିଆରି କରିବାର କ୍ଷମତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଲାଇସେନ୍ସ ଦିଆଗଲା। କମିଶନଙ୍କ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଏହି କାମରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଥିଲା।
ଗୁଡ଼ଗାଁଓର ୩୦୦ ଏକର ଉର୍ବର କୃଷି ଜମି ହାତେଇବା ପାଇଁ ହରିୟାଣାର ସେତେବେଳକାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବଂଶୀଲାଲ ଅସାଧାରଣ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଅଧିକାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜମିର ଆବଶ୍ୟକତା ମାଗିଲେ, ଉପରୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଆସିଲା— “ଆଜି ହିଁ ଚିଠି ପଠାଅ, କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାର ନାହିଁ!” ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସାଧାରଣ କୃଷକମାନେ ଜମି ହରାଇଲେ।
ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଖେଳ ଚାଲିଥିଲା। କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ଋଣ ଯେଉଁ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ମଞ୍ଜୁର କରିନଥିଲେ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବଢ଼ାଗଲା ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଯିଏ ନା’ କହିବ, ତା’ର ଚୌକି ଯିବ!
ଏକ ବେସରକାରୀ କାର୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ତା’ ପଛରେ ପୂରା ସରକାରୀ ମେସିନାରୀ! ପରିବାରର ଏହି ପୁରୁଣା କାହାଣୀ ଉପରେ ପରିବାରର ସେହି ବୋଧୂବଧୂ, ଯିଏ ଆଜି ନିଜ ଜୀବନଗାଥା ଲେଖୁଛନ୍ତି, ସେ କିଛି କହିବେ କି? ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆମର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଭିଡିଓ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଲିଙ୍କ୍ ଡିସକ୍ରିପ୍ସନରେ ଅଛି, ଅବଶ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ, ଯାହା ସିଧାସଳଖ କୋର୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି। ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ୧୯୮୧ରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ରାଜନୀତିକୁ ଆସିଲେ। ବହିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ସୋନିଆ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରୋଧୀ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା କ’ଣ?
ତଥ୍ୟ କହେ ଯେ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତା ୩୦ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୮୩ରେ ମିଳିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ଦାବି ହେଉଛି ଯେ ତାଙ୍କ ନାମ ୧୯୮୦ର ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଥିଲା! ପୁଣି ୧୯୮୨ରେ ହଟିଲା ଏବଂ ୧୯୮୩ରେ ପୁଣି ଥରେ ଆସିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ନାଗରିକତା ମିଳିବାର ପ୍ରାୟ ୩ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ସେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ସାମିଲ ହୋଇସାରିଥିଲେ!
ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଲା? ସମ୍ଭବତଃ ଏହାର କାରଣ ଥିଲା ଯେ ୧୯୬୬ ପରେ ୧୯୮୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଶରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏସ୍.ଆଇ.ଆର୍. ବା ସର୍ବେକ୍ଷଣ ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ ୧୯୮୩ରେ ୧୬ ବର୍ଷ ପରେ ଏହା କରାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ବିକାଶ ତ୍ରିପାଠୀ ଏକ ପିଟିସନ୍ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ। ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ କୋର୍ଟ ଏଫ୍.ଆଇ.ଆର. ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ମନା କରିବା ପରେ, ସେସନ୍ସ କୋର୍ଟରେ ସ୍ପେସିଆଲ୍ ଜଜ୍ ବିଶାଲ ଜୋ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ପୋଲିସକୁ ନୋଟିସ ଜାରି କରିଛନ୍ତି।
ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ କୋର୍ଟକୁ ନୋଟିସ୍ ପଠାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା, ତା’ର ଉତ୍ତର ଏହି ୫୪୪ ପୃଷ୍ଠାର ବହିରେ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପାଇବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ!
୧୯୮୪ରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେଲା, ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆଉ ଏକ ନାମ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା— ଓଟ୍ଟାଭିଓ କ୍ୱାତ୍ରୋଚି।
କ୍ୱାତ୍ରୋଚି ଇଟାଲୀୟ କମ୍ପାନୀ ‘ସ୍ନେମ୍ ପ୍ରୋଗେଟି’ର ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧି ଥିଲେ। ଏହି କମ୍ପାନୀର ନାମ ହାଜିରା-ବିଜୟପୁର-ଜଗଦୀଶପୁର ଗ୍ୟାସ୍ ପାଇପ୍ଲାଇନ୍ ଏବଂ ଫାର୍ଟିଲାଇଜର ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ନାମ ବୋଫୋର୍ସ ଦୁର୍ନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା।
ରିପୋର୍ଟ ଏବଂ ଅଭିଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବାସଭବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରବେଶ ଥିଲା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ସହିତ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘନିଷ୍ଠ ଥିଲା।
ଟାଇମଲାଇନ୍ ଦେଖନ୍ତୁ:
• ୧୯୯୩: ସେ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
• ୨୦୦୬ (ୟୁପିଏ ସରକାର ସମୟରେ): ଲଣ୍ଡନରେ ତାଙ୍କର ଫ୍ରିଜ୍ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲିଗଲା।
• ୨୦୧୧: ସିବିଆଇ (CBI) ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମାମଲା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ମାଗିଲା।
• ୨୦୧୩: ଇଟାଲୀରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା।
ଭାରତର କୌଣସି କୋର୍ଟରେ ସେ କେବେବି ହାଜର ହେଲେ ନାହିଁ! ଭାବନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ନୀତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଷ୍ଟମକୁ ଚକମା ଦେଇ ଖସିଗଲେ। ଆଉ ସେତେବେଳେ ସରକାରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କେନ୍ଦ୍ରରେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ପରିବାର ବନ୍ଧୁମାନେ ବସିଥିଲେ। ଏହା କେବଳ ଏକ ସଂଯୋଗ ଥିଲା କି?
ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ— ସେହି ପରିବାର ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପର୍କ କିପରି ଥିଲା? ଏବଂ ସେମାନେ ଏତେ ଦିନ କାହିଁକି ଚୁପ୍ ରହିଲେ?
୨୧ ମେ’ ୧୯୯୧। ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଏକ ଜନସଭାରେ ହତ୍ୟା କରାଗଲା। ଏହି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାତ୍ରୁଟିର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଏମ୍.ସି. ଜୈନଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ‘ଜୈନ କମିଶନ’ ଗଠନ କରାଗଲା।
ଏହି କମିଶନଙ୍କ ଅନ୍ତରୀଣ ରିପୋର୍ଟ ଏତେ ବିସ୍ଫୋରକ ଥିଲା ଯେ ୧୯୯୭ରେ ଗୁଜରାଟର ସରକାର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲା, କାରଣ କଂଗ୍ରେସ ସେହି ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ ସମର୍ଥନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାର ଧମକ ଦେଇଥିଲା। ପରେ ବଡ଼ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ MDMA (Multidisciplinary Monitoring Agency) ଗଠନ କରାଗଲା।
ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକ ଜନସଭାରେ ହତ୍ୟା କରାଗଲା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ୟୁପିଏ ସରକାରର ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି କ୍ଷମତାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ବଡ଼ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ତଦନ୍ତ କେଉଁଠାକୁ ଗଲା? ଏହି ବହିରୁ ଏହାର କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳେ ନାହିଁ।
ସେହି ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୯୧ରେ ‘ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍’ ଗଠନ କରାଗଲା ଏବଂ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ଅଟନ୍ତି।
ସିଧାସଳଖ ୨୦୨୦କୁ ଆସିବା। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୦ରେ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଇଡି ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଆନ୍ତଃ-ମନ୍ତ୍ରାଳୟ କମିଟି ଗଠନ କଲା। ଏହି କମିଟି ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ସହ ଜଡ଼ିତ ତିନୋଟି ସଂସ୍ଥା— ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍, ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଚ୍ୟାରିଟେବଲ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ମେମୋରିଆଲ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟର ଯାଞ୍ଚ କଲା।
ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୨ ସୁଦ୍ଧା RGF ଏବଂ RGCIT ଉଭୟଙ୍କର FCRA ଲାଇସେନ୍ସ ରଦ୍ଦ କରାଯାଇସାରିଥିଲା। ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଗୃହ ବାଷ୍ଟ୍ରାଳୟର ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଜଣାଇଲେ ଯେ FCRAର ଧାରା ୧୧ ଏବଂ ପଞ୍ଜୀକରଣ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।
କଂଗ୍ରେସର କହିବା କଥା ଯେ ଏହା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯଦି ସବୁକିଛି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଅଛି, ତେବେ ପାଣ୍ଠିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ସାମ୍ପୁଣ୍ୟରେ ରଖିବାରେ ଅସୁବିଧା କେଉଁଠି? ଆରମ୍ଭରେ ଟଙ୍କା କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲା? ବିଦେଶୀ ଅନୁଦାନର ଗଠନ କିପରି ଥିଲା? ଏତେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ନିଜ ବହିରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଲେଖନ୍ତି ନାହିଁ! ଏହି ବହିର ନାମ ‘ବିଲଙ୍ଗିଂ’ ବଦଳରେ ‘ବିୟଣ୍ଡ କ୍ଵେଶ୍ଚିନ୍’ (ପ୍ରଶ୍ନର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ) ରଖିବା ଅଧିକ ଉଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତା।
୧୯୯୬ରେ ସୀତାରାମ କେସରୀ କଂଗ୍ରେସର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୯୮ର ଆରମ୍ଭରେ କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ କମିଟି (CWC) ତାଙ୍କୁ ହଟାଇ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ କଲା।
ସେତେବେଳେ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଯୋଗ ଆସିଥିଲା ଯେ କେସରୀଜୀଙ୍କୁ ପାର୍ଟି ଅଫିସର ଏକ କୋଠରୀରେ ବନ୍ଦ କରି ରଖାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ହଟାଇବାର ପ୍ରକୃତ ପରିସ୍ଥିତି କ’ଣ ଥିଲା? ଏହି ପୂରା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସୋନିଆ କେଉଁଠାରେ ଥିଲେ? ଯେଉଁ ବହିରେ ପ୍ରେମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଆତ୍ମସମର୍ପଣର ବଡ଼ ବଡ଼ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ନେତାଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ଚୁପ୍ କାହିଁକି?
ସେହିପରି ମଇ ୧୯୯୯ରେ ଶରଦ ପାୱାର, ପି.ଏ. ସାଙ୍ଗମା ଏବଂ ତାରିଖ ଅନୱର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ଜାତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିପରି ହୋଇପାରିବେ? ଏହାର ଜବାବରେ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ପାର୍ଟିରୁ ବହିଷ୍କାର କରାଗଲା, ଯାହା ପରେ ସେମାନେ ଏନ୍ସିପି ଗଠନ କଲେ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସେତେବେଳେ ସାରା ଦେଶରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ବହି କ’ଣ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର ଦିଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ “ମୁଁ କେବେ ପଦ ଚାହିଁ ନଥିଲି” ବୋଲି ଭାବପ୍ରବଣ ରାସ୍ତା ଆପଣାଇଥାଏ?
୨୦୦୪ରେ ୟୁପିଏ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିଲା ଏବଂ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଲେ। ବହିରେ ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମାର ଆୱାଜ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଗରିମାକୁ ଆମେ ସମ୍ମାନ କରୁ। କିନ୍ତୁ ତା’ପରେ ଯାହା ହେଲା, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
୨୦୦୪ରେ ୟୁପିଏ ସରକାର ‘ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଆଡଭାଇଜରି କାଉନସିଲ୍’ (NAC) ଗଠନ କଲା, ଯାହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ନିଜେ ହେଲେ। ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ଆଇନ ତିଆରି କରିବାର କ୍ଷମତା କେବଳ ସଂସଦ ଏବଂ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରର ଅଟେ। NAC କେବଳ ସଂସଦ ନଥିଲା କି କ୍ୟାବିନେଟ୍ ନଥିଲା। ତଥାପି ସରକାରୀ ନୀତି ଏବଂ ଆଇନଗତ ଏଜେଣ୍ଡା ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ ସମାଲୋଚକମାନେ ଏହାକୁ ‘ସୁପର କ୍ୟାବିନେଟ୍’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
୨୦୧୪ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରାମର୍ଶଦାତା ସଞ୍ଜୟ ବାରୁ ତାଙ୍କ ବହି ‘ଦ ଏକ୍ସିଡେଣ୍ଟାଲ୍ ପ୍ରାଇମ୍ ମିନିଷ୍ଟର’ରେ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ ସରକାରୀ ଫାଇଲଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲା। ଏପରିକି ୨୦୦୬ରେ ‘ଅଫିସ୍ ଅଫ୍ ପ୍ରଫିଟ୍’ ବିବାଦ କାରଣରୁ ସୋନିଆଜୀଙ୍କୁ ଲୋକସଭାରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇ ପୁନର୍ବାର ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ— NACରେ ଲୋକଙ୍କୁ କେଉଁ ଆଧାରରେ ବଛା ଯାଇଥିଲା? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକଙ୍କ ବିଦେଶୀ ପାଣ୍ଠି ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ଏନଜିଓ ନେଟୱାର୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଣ-ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା ସରକାର ଉପରେ ବସି ଏଜେଣ୍ଡା ସ୍ଥିର କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ଏବଂ ସଂସଦର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ କେଉଁଆଡ଼େ ଯାଇଥିଲା? କୌଣସି ଜବାବଦେହି ବିନା କ୍ଷମତାର ମଜା ନେବାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଆସନ୍ତୁ ୟୁପିଏ ଶାସନକାଳର ସେହି ବଡ଼ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇବା:
• ୨୦୦୭ (ରାମସେତୁ ମାମଲା): ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ସରକାର ଏକ ଆଫିଡେଭିଟ୍ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଇଥିଲା। ସାରା ଦେଶରେ ହଙ୍ଗାମା ହେବା ପରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଗଲା।
• ୨୦୦୮ (ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଡିଲ୍): ବାମଦଳ ସମର୍ଥନ ପ୍ରତ୍ୟହାର କଲେ, ଆସ୍ଥା ଭୋଟ୍ ହେଲା ଏବଂ ସଂସଦରେ ନୋଟ୍ ଫର ଭୋଟ୍ (କ୍ୟାଶ୍ ଫର ଭୋଟ୍) ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା।
• ୨୬/୧୧ ମୁମ୍ବାଇ ଆକ୍ରମଣ (୨୦୦୮): ୧୬୬ ଜଣ ନିରୀହ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ। ଦେଶ ସାମରିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପରିବର୍ତ୍ତେ କୂଟନୈତିକ ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ ପନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲା। ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା?
• ୨୦୧୦ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ: ‘ ସେଫ୍ରନ୍ ଟେରର’ ଶବ୍ଦ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲା ଏବଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରତିଛବି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନଚିହ୍ନ ଲାଗିଲା।
• ୨୦୧୨ (କୋଇଲା ଆବଣ୍ଟନ ଓ ୨ଜି ସ୍କାମ୍): ସିଏଜି କୋଇଲା ଆବଣ୍ଟନରେ ୧.୮୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର କ୍ଷତିର ଆକଳନ କଲା। ୨୦୧୪ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ୨୧୪ଟି କୋଇଲା ବ୍ଲକ୍ ଆବଣ୍ଟନ ରଦ୍ଦ କରିଦେଲେ। ୨ଜି ଲାଇସେନ୍ସ ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରଦ୍ଦ କଲେ।
ସେହି ସମୟରେ ସରକାରଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଚାଲିଥିଲା? ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା? ଆଉ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷମତାର କେନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ଦାୟୀ କିଏ?
ଆପଣ ଏହିସବୁ ଘଟଣାକୁ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉଠାଇଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ମାମଲା କୋର୍ଟରେ ଅଛି, କିଛି ତଦନ୍ତ କମିଶନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି ଏବଂ କିଛି ଦେଶର ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତିରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି।
କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମଜୀବନୀ କେବଳ ସେତିକିରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ରହେ, ଯାହା ଆପଣ ନିଜ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ଯେଉଁ ବହିରେ ପ୍ରେମ ଅଛି, ବଳିଦାନ ଅଛି, କ୍ଷତି ଅଛି ଏବଂ ୨୦୦୪ର ଅନ୍ତରାତ୍ମାର ଆୱାଜ୍ ମଧ୍ୟ ଅଛି… କିନ୍ତୁ ମାରୁତି, କ୍ୱାତ୍ରୋଚି, ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍, କେସରୀ ଏବଂ NAC ଭଳି ନାମଗୁଡ଼ିକ କିମ୍ବା ତତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ବହିରୁ ଗାୟବ ଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଏକ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଦସ୍ତାବେଜ୍’ ବୋଲି କହିବା କ’ଣ ଅଧିକ ବଦାନ୍ୟତା ହୋଇଯିବ ନାହିଁ?
also read
https://purvapaksa.com/how-successful-will-this-effort-by-the-mother-to-save-her-sons-career-be/
