“ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ସକାଳେ ଉଠି ମୋବାଇଲ୍ ଖୋଲନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ରେ କୌଣସି ଏକ ପରିବାର କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ରୁ ଏକ ଭାଇରାଲ୍ ମେସେଜ୍ ଆସିଥାଏ—‘ଜାଣିଛନ୍ତି କି? ଏହି ସରକାରୀ ଯୋଜନା ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଯାଉଛି!’ କିମ୍ବା ‘ଏହି ନେତାଜଣକ ଏମିତି କଥା କହିଛନ୍ତି!’ ଆପଣ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ବିନା କୌଣସି ଯାଞ୍ଚରେ ତାକୁ ଆଗକୁ ଫରୱାର୍ଡ଼ କରିଦିଅନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ… ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଆପଣ ଯେଉଁ ଖବରକୁ ସତ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ସତ, ନା କୌଣସି ଅନ୍ଧାର କୋଠରୀରେ ବସି କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବିଷାକ୍ତ ମିଛ?
ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସହରାଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଟରଙ୍କ ମାନସିକତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି।
ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ୨୦୨୬ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ, ଠିକ୍ ଭୋଟ୍ ପଡ଼ିବାର କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ କିପରି ଭାବରେ ସ୍ୟାଡୋ ଡିଜିଟାଲ୍ ନେଟୱାର୍କଗୁଡ଼ିକ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ, କିପରି କୋଟି କୋଟି କଳା ଧନ ଏହି ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କିପରି ଅଜ୍ଞାତ ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଡିପ୍ଫେକ୍ ଅଡିଓ ଓ ଭିଡିଓ ଆପଣଙ୍କ ମୋବାଇଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭାବୁ ଯେ ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ସଭା, ମାଇକ୍ର କୋଳାହଳ, ଏବଂ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ପ୍ରଚାର କରିବାରେ ସୀମିତ। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇଛି। ଆଜିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣଭୂମି ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଏହି ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ର ସ୍କ୍ରିନ୍।
୨୦୨୬ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନବେଳେ ଆମର ଇନଭେଷ୍ଟିଗେଟିଭ୍ ଟିମ୍ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତଥ୍ୟ ହାସଲ କରିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲା—ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ଏବଂ ଫେସ୍ବୁକ୍ ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରି ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଅଭିଯାନ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ନେଟୱାର୍କଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଚତୁରତାର ସହିତ କାମ କରୁଥିଲେ ଯେ ସାଧାରଣ ଭୋଟର ଜାଣି ମଧ୍ୟ ପାରିନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ବା ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଛି, ତାହା ସ୍ୱାଭାବିକ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ କୃତ୍ରିମ ଭାବରେ ତିଆରି କରାଯାଇଛି।
ଭୋଟିଂର ମାତ୍ର ୪୮ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଏପରି ଅଡିଓ କ୍ଲିପ୍ କିମ୍ବା ନ୍ୟୁଜ୍ କ୍ଲିପ୍ ଭାଇରାଲ୍ ହୋଇଥିଲା କି, ଯାହା ଜଣାଶୁଣା ନେତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର ଏବଂ ଚେହେରା ସହିତ ମେଳ ଖାଉଥିଲା। ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ‘ଡିପ୍ଫେକ୍’ (Deepfake) ଥିଲା—କେବଳ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି ଭୋଟ୍ର ଦିଗ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମିଛଗୁଡ଼ିକ କିପରି ସୀମିତ ତଥା ଫ୍ରିଞ୍ଜ୍ (Fringe) ଗ୍ରୁପ୍ରୁ ବାହାରି ମୁଖ୍ୟଧାରାର ଭୋଟରଙ୍କ ଆଲୋଚନାକୁ କବ୍ଜା କରିଥିଲା, ତାହା ଆଜି ଆମେ ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରିବୁ।”
“ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଏହି ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା ପଛର ମେସିନାରୀ ବା ବ୍ଲୁପ୍ରିଣ୍ଟ୍ କ’ଣ? ଏହା କେବଳ କେତେଜଣ ସାଧାରଣ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ କାମ ନୁହେଁ। ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ବଡ଼ ବଡ଼ ‘ପେଡ୍ ଟ୍ରୋଲ୍ ଫାର୍ମ’ ଏବଂ ଆଲଗୋରିଦମକୁ ଗେମ୍ କରିବାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ କୌଶଳ।
ଏହି ସ୍ୟାଡୋ ନେଟୱାର୍କର ମାଷ୍ଟରମାଇଣ୍ଡମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ଉପଭାଷାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁରତାର ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଗଞ୍ଜାମୀ, ସମ୍ବଲପୁରୀ, କୋରାପୁଟିଆ କିମ୍ବା ଉପକୂଳିଆ ଭାଷାର ଢଙ୍ଗକୁ ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯେପରି ସେହି ଭିଡିଓ କିମ୍ବା ପୋଷ୍ଟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସଲି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ବୋଲି ଲାଗିବ।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ମଡରେସନ୍ ବା କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍କୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ‘କୋଡେଡ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍’ ଏବଂ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସ୍କୁଲ୍/କମ୍ୟୁନିଟି ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଫଳରେ ଫେସ୍ବୁକ୍ ବା ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ର ଅଟୋମେଟେଡ୍ ଫିଲ୍ଟର୍ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଧରିପାରେ ନାହିଁ।”
“ଏହି ପ୍ରଚାରର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ପ୍ରଚାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଏକ ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଏହା କିପରି କାମ କରେ?
ପ୍ରଥମତଃ, ଏହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସହର-ଗ୍ରାମ ଆର୍ଥିକ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସରକାରଙ୍କ କୌଣସି ଉନ୍ନୟନମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ବା କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ବିଷୟରେ ଜାଣିଶୁଣି ଏପରି ଭ୍ରାନ୍ତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରସାର କରାଯାଏ ଯେ ‘ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ଏହି ଯୋଜନା ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ’ କିମ୍ବା ‘ଅନ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ଅଧିକ ପାଣ୍ଠି ଯାଉଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯାଉଛି।’
ଯତେବେଳେ ଜଣେ ଭୋଟର ଦିନତମାମ ଏହିପରି ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଡ୍ଲାଇନ୍ଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି। ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ପ୍ରତିରକ୍ଷାତ୍ମକ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ସମାଜରେ ଏକ ଗଭୀର ମାନସିକ ବିଭାଜନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହାହିଁ ତ ସେହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଭୋଟରଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ, ପରସ୍ପର ଭିତରେ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କର ଏବଂ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଫାଇଦା ହାସଲ କର।”
“ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ—ଏହି ସବୁ ମିଛ କାହା ପଇସାରେ ଚାଲିଛି? ଏହା ପଛର ଆର୍ଥିକ ତଥ୍ୟ ବା ‘ମନି ଟ୍ରେଲ୍’ କ’ଣ କହେ?
ତଦନ୍ତରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ଏହି କାମରେ ନାହାଁନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜର ‘ପ୍ଲସିବଲ୍ ଡିନାଇଆଲ୍’ ବା ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାର୍କେଟିଂ ଏଜେନ୍ସି ଏବଂ ସ୍ୟାଡୋ ଫାର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି।
ଏହି ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକ କୋଟି କୋଟି କଳା ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଓଡ଼ିଆ ଭୋଟରଙ୍କର ଡାଟା ହାର୍ଭେଷ୍ଟିଂ କରନ୍ତି—ଅର୍ଥାତ୍ ଆପଣ କେଉଁ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପେଜ୍କୁ ଲାଇକ୍ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଟ୍ରାକ୍ କରି ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଠିକ୍ ଆପଣଙ୍କ ମନ ମୁତାବକ ବିଷାକ୍ତ କିମ୍ବା ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଖବର ପହଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି। ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ହାତ ଝାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ଯେ ‘ଆମେ ଏସବୁ ଜାଣିନାହୁଁ’, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ଖେଳ ଏହି ଅନ୍ଧାରୀ ଅର୍ଥନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଥାଏ।”
“ତେବେ କ’ଣ ଆମେ ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଫିଆମାନଙ୍କ ହାତରେ ଆମର ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବୁ? ଆମର ଆଞ୍ଚଳିକ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ପ୍ଲାଟ୍ଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଏହି AI-ଚାଳିତ ପ୍ରତାରଣାକୁ ରୋକିବାରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳ ହୋଇପାରି ନାହାଁନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରହିଛି।
ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ସରଳ କଥା ମନେ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ:
୧. ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ, ତା’ପରେ ଫରୱାର୍ଡ଼ କରନ୍ତୁ: ଯେକୌଣସି ସେନେସନାଲ୍ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଖବର ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ତାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
୨. ଖବରର ସୋର୍ସ ଦେଖନ୍ତୁ: ଏହା କୌଣସି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓଡ଼ିଆ ଗଣମାଧ୍ୟମରୁ ଆସିଛି କି, ନା କୌଣସି ଅଜଣା ୱେବସାଇଟ୍ କିମ୍ବା ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ଫରୱାର୍ଡ଼?
୩. ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା: ଆମ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ସର୍ବଦା ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ।
ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଏକ ଶପଥ ନେବା—ଆମେ ଆଉ ଏହି ଅଜ୍ଞାତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପପେଟ୍ ବା କାଠପୁତ୍ତଳୀ ହେବୁ ନାହିଁ।
କୌଣସି ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ତଥା ମିଥ୍ୟା ଶୃଙ୍ଖଳକୁ ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଦେବୁ ନାହିଁ। କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଭୋଟ୍ କାହାର କିଣାବିକା ସାମଗ୍ରୀ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାର ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାର।”
“ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଆଜିର ଏହି ଇନଭେଷ୍ଟିଗେଟିଭ୍ ରିପୋର୍ଟ ଭଲ ଲାଗିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଭିଡିଓକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ସେୟାର କରନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରତାରଣାର ଶିକାର ନହୁଅନ୍ତୁ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/china-is-preparing-water-bombs-on-the-border/
ଚୀନ୍ ସୀମାରେ ତିଆର କରୁଛି ‘ୱାଟର ବମ୍’ || China is preparing ‘water bombs’ on the border
