ଏପରି ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଯାହା ସିଧାସଳଖ ରାଜ୍ୟର କୋଟି କୋଟି ଭବିଷ୍ୟତ— ଅର୍ଥାତ୍ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ସହ ଜଡ଼ିତ। କିଛିଦିନ ତଳେ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ବିବାଦ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା— ତାହା ଥିଲା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରସଙ୍ଗ। ପ୍ରଥମରୁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାଙ୍କ ବହିରେ ହଜାର ହଜାର ଭୁଲ୍, ଅନାବଶ୍ୟକ ଗୀତ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ବିଧାନସଭା ଫଟୋ। ଏହାକୁ ନେଇ ଚାରିଆଡ଼େ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ଦାବି କରି ରାଜ୍ୟ ଉଠାଇଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଆଜିର ସତ କ’ଣ? ଆଜି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ଏହି ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ କ’ଣ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପାସୋରି ଦେଲେ କି? ନା ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ରଣନୀତି?
ଟିକିଏ ପଛକୁ ଫେରି ଚାହିଁବା। ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ପ୍ରଥମରୁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାଙ୍କୁ ନୂଆ ବହି ବଣ୍ଟନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଭୁଲ୍ ରହିଛି। ସ୍ଥିତି ଏମିତି ହେଲା ଯେ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ଏହାକୁ ‘ଗୁରୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଭୁଲ୍’ ବୋଲି ମାନିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ‘ରଜଦୋଳି’ ଗୀତ, ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହିରେ ‘ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା’ ଭଳି ଗୀତ ପଶିଗଲା। କର୍ଣ୍ଣାଟକ ବିଧାନସଭାର ଫଟୋକୁ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ବୋଲି ଛପାଗଲା। ସାଧାରଣ ଲୋକେ, ବୁଦ୍ଧିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଭିଭାବକମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ପକାଇଲେ।
ସେତେବେଳେ ଯାହା ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା, ବିରୋଧୀ ସେଇଆ ହିଁ କଲେ। ଛାତ୍ର ବିଜେଡି ଓ ଛାତ୍ର କଂଗ୍ରେସ ରାଜରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସରକାରୀ ବାସଭବନ ଘେରାଉ ହେଲା। ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଗଣଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଗଣ୍ଡଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ଦାବି କରାଗଲା। କଂଗ୍ରେସ ସାତ ଦିନର ଅଲ୍ଟିମେଟମ୍ ଦେଲା। ସରକାର ଚାପର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ୪ ଜଣ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନିଲମ୍ବନ କଲେ, ଜଣେ ଜେଲ୍ ଗଲେ ଏବଂ ମାମଲା କ୍ରାଇମବ୍ରାଞ୍ଚକୁ ଗଲା। ଏଠାଏଁ ସବୁକିଛି ଠିକ୍ ଥିଲା। ବିରୋଧୀଙ୍କ କାମ ଯାହା, ସେମାନେ ତାହା କରୁଥିଲେ।
ଆଜିର ବାସ୍ତବତା: ବିରୋଧୀଙ୍କ ନୀରବତା କାହିଁକି?
ହେଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ ଆଜି ଉଠୁଛି— ଆଜି ସେହି ଆନ୍ଦୋଳନ କାହିଁକି ନାହିଁ? ଆଜି କାହିଁକି ସେହି ସ୍ୱର ଆଉ ଶୁଭୁନାହିଁ?
ଆଜିର ସତ୍ୟତା ହେଉଛି, ବିଜେଡି କିମ୍ବା କଂଗ୍ରେସ— କେହି ବି ଏବେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେଭଳି ମୁହଁ ଖୋଲୁନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ପାଇଁ ଦିନରାତି ଏକ କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଆଜି ବିଧାନସଭା ଅଧିବେଶନ ପାଖେଇ ଆସୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଭଳି ଜଣାପଡୁଛନ୍ତି।
କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲା? କ’ଣ ବିରୋଧୀମାନେ ପିଲାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତର ଏହି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଭୁଲିଗଲେ? କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ କିଛି ଏପରି ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲେ କି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ କଥା ଆଉ ମନେ ପଡୁନାହିଁ?
ଯଦି ଆମେ ଏହାର ପରୀକ୍ଷା କରିବା, ତେବେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ଏବେ ପ୍ରାଥମିକତା ବଦଳି ଯାଇଛି। ବିରୋଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ‘ଏମଏମଡିଆର’ (MMDR) ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏକ ନମ୍ବର ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଆସିଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ କିଛିଦିନ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀ କରିବା ପରେ, ଉଭୟ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ସିଧାସଳଖ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଛନ୍ତି।
କଂଗ୍ରେସ ଇଣ୍ଡିଆ ମେଣ୍ଟକୁ ସାଙ୍ଗରେ ଧରି ରାଜଧାନୀରେ ବଡ଼ ପ୍ରତିବାଦ ସଭା କରୁଛି, ଆଉ ଅନ୍ୟପଟେ ବିଜେଡି ଏକାକୀ ଲୋକଭବନ ଆଗରେ ପ୍ରତିବାଦ କରି ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଜରିଆରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ଦାବିପତ୍ର ଦେଉଛି। ରାଜନୀତିରେ ଏହା ଏକ ପୁରୁଣା କଥା— ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ କିମ୍ବା ସମ୍ବଳ ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ (ଯେମିତିକି ଖଣି ବା ଏମଏମଡିଆର) ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସେହି ଆଡ଼କୁ ଢଳିଯାଏ। ତେବେ କ’ଣ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ଯେ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଭୁଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୌଣ ହୋଇଗଲା?
ଲୁକ୍କାୟିତ ସମର୍ଥନ ଏବଂ ପ୍ରସଙ୍ଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ
ଏଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକକୁ ନେଇ ସିଧାସଳଖ ରାଜରାସ୍ତାରେ ଆଉ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସେତେଟା ସକ୍ରିୟ ନଥିଲେ ବି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁପ୍ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ, ନବ ନିର୍ମାଣ କୃଷକ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରୁ ରାଜଧାନୀରେ ଯେଉଁ ଆମରଣ ଅନଶନ ଚାଲିଛି, ତାକୁ ବିଜେଡି ପରୋକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ନୀରବ ସମର୍ଥନ ଦେଉଛି। ଦଳର ବଡ଼ବଡ଼ ନେତାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଧାରଣା ସ୍ଥଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଅନଶନକାରୀଙ୍କୁ ବଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ହେଲେ, ମୁହଁ ଖୋଲି ସେହି ପୁରୁଣା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଜୋରଦାର କରିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଭଙ୍ଗୀ ରହିବା କଥା, ତାହା ଭିତରେ କୁରୁ କୁରୁ ହେଉଥିବା— ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଛି।
ଛାତ୍ର ବିଜେଡି ଏବଂ ଛାତ୍ର କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ରୂପ ଆଉ ନାହିଁ। ବରଂ ଏମଏମଡିଆର ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦଳ ଭିତରେ କିଏ ଆଗ, ତା’ର ଏକ ଅଘୋଷିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଚାଲିଛି।
ତେବେ ଏହାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ? ଏହାକୁ ଆମେ ଦୁଇଟି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିପାରିବା:
୧. ରଣନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ବଦଳିବା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା। ସରକାରଙ୍କୁ ଚାପରେ ରଖିବା ପାଇଁ ବିରୋଧୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ନୂଆ ଏବଂ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଖୋଜନ୍ତି। ଏମଏମଡିଆର ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସମ୍ବଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିବାରୁ, ଏହା ସରକାରଙ୍କୁ ଅଧିକ ହଇରାଣ କରିପାରିବ ବୋଲି ବିରୋଧୀ ଭାବୁଥାଇପାରନ୍ତି।
୨. ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ କ୍ଳାନ୍ତି: କେତେବେଳେ କେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବାରମ୍ବାର ଉଠାଇଲେ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ କମିଯାଏ। ସରକାର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ମାମଲାରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇସାରିଛନ୍ତି— ଅଧିକାରୀ ନିଲମ୍ବିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତଦନ୍ତ ଚାଲିଛି। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କେବଳ ବହିର ଭୁଲ୍ କଥା କହିଲେ ହୁଏତ ସେତେ ବଡ଼ ଜନମତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନପାରେ, ଯାହା ନୂଆ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ହୋଇପାରିବ।
କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ— ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନୀ ବା ଦଳୀୟ ଲାଭ-କ୍ଷତିର ହିସାବ ଯାହା ବି ହେଉନା କାହିଁକି, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଏତେ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ ରହିବା କୌଣସି ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ। ଏହା କେବଳ କେତେଜଣ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ଗଭୀର ତ୍ରୁଟି।
ଯଦି ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ନିଜର ଦଳୀୟ ଏଜେଣ୍ଡା ବା ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପିଲାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାସୋରି ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା— ଉଭୟ ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ। ସରକାର ନିଲମ୍ବନ କଲେ କି କ୍ରାଇମବ୍ରାଞ୍ଚ ତଦନ୍ତ ଦେଲେ ମାମଲା ସରିଯାଏ ନାହିଁ; ଭୁଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଶୋଧନ କରି ପିଲାଙ୍କ ହାତରେ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ପହଞ୍ଚାଇବା ସବୁଠୁ ବଡ଼ କାମ।
ତେଣୁ, ଆଜିର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଦଳମାନେ ହିଁ ଦେଇପାରିବେ— ସେମାନେ କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଏହାକୁ ପାସୋରି ଦେଲେ, ନା ଆଉ କୌଣସି ବଡ଼ ଝଡ଼ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି?
