ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ଇତିହାସରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରକାର ନିଜ ନିଜ ଚିହ୍ନ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି। କେବେ ‘ସର୍ବଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ’, କେବେ ‘ଓଡ଼ିଶା ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ (ଓଏଭି)’, ଆଉ ଏବେ ‘ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ’। ନାମ ବଦଳୁଛି, ଆକାର ବଡ଼ ହେଉଛି, ବଜେଟ୍ ବଢ଼ୁଛି—କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଗୋଟିଏ: ଏହା କେତେଦୂର ସଫଳ ହେବ?
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଣପୁରରେ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ବଡ଼ ଆକାଂକ୍ଷାର ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ କହିଛନ୍ତି—ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଏକ “ଗେମ୍ ଚେଞ୍ଜର୍” ହେବ। ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ୩୦ ଜିଲ୍ଲାରେ ୧୧୮ଟି ସ୍କୁଲ, ପ୍ରତିଟି ପାଇଁ ୫–୭ କୋଟି ଟଙ୍କା, ମୋଟ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୧୨ ହଜାର କୋଟି। ଆଗାମୀ ଚାରି ବର୍ଷରେ ୨୨୦୦ ସ୍କୁଲକୁ ସୁଦୃଢ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ।
କାଗଜରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ୫ ଏକର ଗ୍ରୀନ୍ଫିଲ୍ଡ କ୍ୟାମ୍ପସ୍, ଡିଜିଟାଲ୍ ଶ୍ରେଣୀକକ୍ଷ, STEM ଶିକ୍ଷା, କ୍ରୀଡା ସୁବିଧା—ସବୁକିଛି ରହିଛି। ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି – ୨୦୨୦ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଦାବି। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରର ପୂର୍ବ ଅନୁଭବ କହୁଛି—ଭବନ ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ହୁଏନି, ଶିକ୍ଷକ ଓ ପ୍ରଣାଳୀ ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ହୁଏ।
ଭବନ ତିଆରି ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ହୁଏନି
ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଯୋଜନାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣ—ଭୌତିକ ଢାଞ୍ଚା। ରାଜ୍ୟର ଅନେକ ଗ୍ରାମରେ ଆଜି ବି ପ୍ରାଥମିକ ସ୍କୁଲର ଅବସ୍ଥା ଦୟନୀୟ। ଭଙ୍ଗା ଛାଦ, ଅଭାବରେ ଶୌଚାଳୟ, ବିଦ୍ୟୁତ ନଥିବା କକ୍ଷ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଧୁନିକ, ସୁନ୍ଦର ସ୍କୁଲ ନିଶ୍ଚୟ ଆଶା ଜଗାଏ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକୁ କିଏ ଚଳାଇବ?
ଶିକ୍ଷାର ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଶିକ୍ଷକ। ଓଡ଼ିଶା ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ (ଓଏଭି) ତା’ର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା—ଗରିବ ପିଲାଙ୍କୁ CBSE ଧାରାର ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା। ଆଗ୍ରହ ବି ଦେଖାଗଲା। ପ୍ରତିବର୍ଷ ସିଟ୍ ଠାରୁ ଅଧିକ ଆବେଦନ। ତଥାପି, ଆଜି ସେହି ଓଏଭିଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷକ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଛି।
ଓଏଭି: ସତର୍କ ସଙ୍କେତ
୨୦୧୬ ଠାରୁ ରାଜ୍ୟର ୩୧୪ ବ୍ଲକ୍ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ମୋଟ ୩୧୫ଟି ଓଏଭି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ୧ ଲକ୍ଷ ୨୪ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ପଢ଼ୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ—
• ୭୦୩୬ ଶିକ୍ଷକ ପଦରୁ ୨୪୬୭ ପଦ ଖାଲି
• ୨୬୧ ସ୍କୁଲରେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନାହାନ୍ତି
• ୧୮୫ରେ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ନାହାନ୍ତି
• ଜୀବବିଜ୍ଞାନ, ଗଣିତ, ଇଂରାଜୀ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର, କଳା, ଖେଳ—ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷକ ଅଭାବର ଭୟାବହ ସ୍ଥିତି
• ଗ୍ରନ୍ଥାଗାରିକ—୩୧୫ରୁ ୩୧୫ ପଦ ଖାଲି
ଏହା କେବଳ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଚେତାବନୀ। ଯଦି ଓଏଭି ଭଳି ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଯୋଜନାରେ ଏମିତି ସ୍ଥିତି, ତେବେ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ କେମିତି ଭିନ୍ନ ହେବ?
ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି: ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ କଡ଼ି
ବିଧାନସଭାରେ ନିଜେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଗଣଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଗଣ୍ଡ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି—ଖାଲି ପଦ ରହିଛି, ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଛି। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅନୁଭବ କହୁଛି—“ଚାଲିଛି” ବୋଲି କହିଲେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଯାଏ।
୨୦୧୬ ଠାରୁ ହିନ୍ଦୀ, ସଂସ୍କୃତ, ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା କେବଳ ଅବହେଳା ନୁହେଁ, ଏହା ନୀତିଗତ ବିଫଳତା।
NEP ୨୦୨୦: ନୀତି କାଗଜରେ, କାର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଠି?
ସରକାର କହୁଛନ୍ତି—ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏନଇପି ୨୦୨୦ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖିବ। ଏନଇପି କହେ
* ମୂଳ ସାକ୍ଷରତା ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକତା
* ବହୁବିଧ ଶିକ୍ଷା
* ଶିକ୍ଷକ ତାଲିମ ଏବଂ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା
* ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏକ ଉପକରଣ ଭାବରେ, ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ଯଦି ଶିକ୍ଷକ ନାହାନ୍ତି, ଟ୍ରେନିଂ ନାହିଁ, ତେବେ ଡିଜିଟାଲ୍ ବୋର୍ଡ୍ କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ମଧ୍ୟରେ “ଏଲିଟ୍” ସ୍କୁଲ?
ଏକ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ—ପ୍ରତି ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ଗୋଟିଏ ଆଦର୍ଶ ସ୍କୁଲ। ଏହା ଭଲ ଶୁଣାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଆଶଙ୍କା ହେଉଛି—ଏହା କି ଗ୍ରାମର ଅନ୍ୟ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେବ? ସମସ୍ତ ଭଲ ଶିକ୍ଷକ, ସୁବିଧା ଯଦି ଏକ ସ୍କୁଲକୁ ଯାଏ, ତେବେ ବାକି ସ୍କୁଲ?
ସଫଳତାର ସର୍ତ୍ତ
ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସଫଳ ହେବ କି? ହଁ, ହେବ—କିନ୍ତୁ କିଛି ସର୍ତ୍ତରେ।
୧. ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରାଥମିକତା
୨. ନିୟମିତ ଟ୍ରେନିଂ ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ
୩. ଭବନ ନୁହେଁ, ଶିକ୍ଷା ଗୁଣ ମାପିବା ପ୍ରଣାଳୀ
୪. ଓଏଭିର ଭୁଲରୁ ଶିଖିବା
୫. ସମଗ୍ର ଗ୍ରାମ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ କରିବା
ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଶିକ୍ଷାକୁ ବଦଳାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା କେବଳ ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର, ଉଦଘାଟନ ଓ ଫଟୋସେସନ୍ରେ ସୀମିତ ରହିଯାଏ—ତେବେ ଏହା ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଧୂରା ଯୋଜନା ହେବ। ଶିକ୍ଷାର ସଫଳତା ଭବନର ଉଚ୍ଚତାରେ ନୁହେଁ, ଶିକ୍ଷକର ଗୁଣ ଓ ନୀତିର ସାର୍ଥକତାରେ ଥାଏ।
also read https://purvapaksa.com/odisha-government-accepts-millers-demand/
