ଆମେ ପିଲାଦିନରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସବୁବେଳେ ଶୁଣି ଆସିଛୁ ଯେ, ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି “ଜନସଂଖ୍ୟା ବିସ୍ଫୋରଣ” ବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି । ସରକାର ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ‘ଆମେ ଦୁଇ ଆମର ଦୁଇ’ ଭଳି ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଯୋଜନା ଚଲାଇ ଆସୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ସାମ୍ପଲ୍ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ ସିଷ୍ଟମ୍ (SRS) ଏବଂ ଜାତିସଂଘର ସର୍ବଶେଷ ରିପୋର୍ଟରୁ ଏକ ଏମିତି ଚମକାଇ ଦେଲା ଭଳି ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଭାରତର ପ୍ରଜନନ ହାର ବା ଟିଏଫ୍ଆର (Total Fertility Rate) ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜନସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିରତା ସୀମା ଅର୍ଥାତ୍ ୨.୧ ରୁ ହ୍ରାସ ପାଇ ସିଧାସଳଖ ୧.୯ ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ଭାରତରେ ଏବେ ପିଲା ଜନ୍ମ ହେବାର ହାର ବହୁତ କମିଯାଇଛି। ଆଜି ଆମେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଯେ, ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଜନସଂଖ୍ୟା ମହା-ଭ୍ରମ ବା ‘Population Paradox’ କଣ? ଯଦି ପିଲା ଜନ୍ମ ହାର କମୁଛି, ତେବେ ଭାରତର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା କାହିଁକି ବଢ଼ୁଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହା ଆମ ଦେଶ ପାଇଁ କେତେ ବଡ଼ ବିପଦ ନେଇ ଆସୁଛି?
ପ୍ରଥମେ ଆସନ୍ତୁ ଅତି ସରଳ ଭାବେ ବୁଝିବା ଯେ ଏହି ବିରୋଧାଭାସ ବା ‘ପାରାଡକ୍ସ’ ପ୍ରକୃତରେ କଣ? ଆପଣମାନେ ଭାବୁଥିବେ ଯେ ଯଦି ଦେଶରେ ପିଲା ଜନ୍ମ ହେବାର ହାର କମିଯାଇଛି, ତେବେ ଚାରିଆଡ଼େ ଏତେ ଭିଡ଼ କାହିଁକି ଏବଂ ଭାରତ କେମିତି ଚୀନ୍କୁ ପଛରେ ପକାଇ ବିଶ୍ୱର ଏକ ନମ୍ବର ଜନବହୁଳ ଦେଶ ହୋଇ ରହିଛି?
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ତଥା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ସଞ୍ଜୀବ ସାନ୍ୟାଲ ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଖୁଲାସା କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଭାରତରେ ପିଲା ଜନ୍ମ ହେବାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଂଖ୍ୟା ବା Peak Live Births ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୨୫ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ହିଁ ଶେଷ ହୋଇସାରିଛି। ସେତେବେଳେ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୨.୯ କୋଟି ପିଲା ଜନ୍ମ ହେଉଥିଲେ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କମିଯାଇ ପ୍ରାୟ ୨.୩ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
ତାହାହେଲେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କାହିଁକି? ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ‘ପପୁଲେସନ୍ ମୋମେଣ୍ଟମ୍’ (Population Momentum) ଏବଂ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯୋଗୁଁ ମଣିଷର ବଢ଼ୁଥିବା ହାରାହାରି ଆୟୁଷ ବା Longevity। ଆମ ଦେଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଅଧିକ, ଯେଉଁମାନେ ବିବାହ କରି ପିଲା ଜନ୍ମ କରୁଛନ୍ତି। ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପରିବାର ପ୍ରତି କମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋଟ ପରିବାର ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧବୃଦ୍ଧାମାନେ ଅଧିକ ଦିନ ବଞ୍ଚୁଥିବାରୁ ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଉପରକୁ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ସୀମିତ ସମୟ ପାଇଁ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ପ୍ରାୟ ୨୦୫୫ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧.୬୭ ବିଲିୟନ ବା ୧୬୭ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚି ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ଛୁଇଁବ ଏବଂ ତା’ପରେ ଏହା ଖୁବ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତଳକୁ ଖସିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ।
ଏହି ଜନସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସର ଚିତ୍ର ସାରା ଭାରତରେ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏହା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସମାଜରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଞ୍ଚଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବା ଫେଡେରାଲ୍ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ଯଦି ଆମେ ଦେଶର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଗଣିତ ଦେଖିବା, ତେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିବା।
ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀର ଟିଏଫ୍ଆର ବର୍ତ୍ତମାନ ମାତ୍ର ୧.୨ ରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ୟୁରୋପର ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଜନ୍ମହାର ବିଶ୍ୱିତ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡଠାରୁ ବି କମ୍ ଏବଂ ଚୀନ୍ର ଅତି ନିକଟତର। ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେରଳ, ତାମିଲନାଡୁ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଜନ୍ମହାର ମାତ୍ର ୧.୩। ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ହାର ୧.୪। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏହି ସବୁ ବିକଶିତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁବକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିବାରେ ଲାଗିଛି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ, କେବଳ କେତେକ ଉତ୍ତର ଭାରତର ରାଜ୍ୟ ଯେମିତି କି ବିହାରରେ ଏହି ହାର ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ୨.୯ ଏବଂ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ୨.୬ ରହିଛି। ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଇଲନ୍ ମସ୍କ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ଏହି ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଏକ୍ସ (ଟ୍ୱିଟର) ରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ “ଭାରତର ଜନ୍ମହାର ସ୍ଥିରତା ସୀମା ତଳକୁ ଚାଲିଯାଇଛି । ବିଶେଷ କରି ଭାରତର ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ସହରୀ ସମାଜରେ ଏହି ହାର ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କମିସାରିଥିଲା।”
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଆମ ସମାଜରେ ହଠାତ୍ ପିଲା ଜନ୍ମ କରିବାର ମାନସିକତା ଏଭଳି କାହିଁକି ବଦଳିଗଲା? କାହିଁକି ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି ପିଲା ଜନ୍ମ କରିବାକୁ ଏକ ବଡ଼ ଚାପ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି?
ଏହା ପଛରେ କେତେକ ବଡ଼ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ କାରଣ ରହିଛି:
ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ଓ କ୍ୟାରିୟର୍: ଆଜିର ମହିଳାମାନେ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇ ଚାକିରି କରୁଛନ୍ତି। ଫଳରେ ବିବାହ ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ସେମାନେ ସୀମିତ ପରିବାରକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଅତ୍ୟଧିକ ଆର୍ଥିକ ଖର୍ଚ୍ଚ: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଘରଭଡ଼ା, କଲେଜ ପାଠପଢ଼ା, ମହଙ୍ଗା ସ୍କୁଲ୍ ଫି’, କୋଚିଂ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଏତେ ବଢ଼ିଯାଇଛି ଯେ, ପୂର୍ବ ଜମାନା ଭଳି ‘ଅଧିକ ପିଲା ମାନେ ଅଧିକ ରୋଜଗାର’ର ଧାରଣା ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜିର ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାର ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପିଲା ଏକ ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦାୟିତ୍ୱ।
ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ଆମ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ‘ଡେମୋଗ୍ରାଫିକ୍ ଡିଭିଡେଣ୍ଡ’ ବା ଯୁବଶକ୍ତିର ଦେଶ ଭାବେ ଗର୍ବ କରିଥାଉ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହିଭଳି ଜନ୍ମହାର କମିଚାଲେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ୧୫ ରୁ ୨୦ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଭାରତରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଯୁବ ଶ୍ରମିକ ବା ଲେବର ମିଳିବେ ନାହିଁ। ଜାପାନ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ କିମ୍ବା ଚୀନ୍ ଭଳି ଆମ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ଲାଗିବ, ଯେଉଁଠି ପେନସନ ଏବଂ ହସ୍ପିଟାଲର ଖର୍ଚ୍ଚ ଅଧିକ ହେବ କିନ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦନ କମିଯିବ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା, ଆଗାମୀ ସୀମାନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବା ଡିଲିମିଟେସନ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକସଭା ସିଟ୍ କମିଯାଇପାରେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚୀନ୍ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଭଳି ଦେଶ ଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଦେଶରେ ଜନ୍ମହାର ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରାଶି ଏବଂ ଛୁଟି ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେଠାରେ କୌଣସି ସୁଧାର ଆସୁନାହିଁ। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି ଯେ ଥରେ ଜନ୍ମହାର କମିଗଲେ ତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ବଢ଼ାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ତେଣୁ ଆମ ଦେଶର ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନଠାରୁ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆମକୁ କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା କମାଇବା ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜନସଂଖ୍ୟାର ସନ୍ତୁଳନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଯୁବଶକ୍ତିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମାଜିକ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବାକୁ ହେବ।
ତେବେ ଭାରତର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନସଂଖ୍ୟା ମହା-ଭ୍ରମ ବା ‘Population Paradox’ କୁ ନେଇ ଆଗକୁ କଣ ରହିବ ପରିସ୍ଥିତି ତାହା ସମୟ କହିବ !
Also read : https://purvapaksa.com/rebel-tmc-mps-who-were-attacking-bjp-are-now-trying-to-join-hands-with-them-a-trap/
