ରାଜନୀତିରେ କୁହାଯାଏ— “ଯିଏ ୟୁପି ଜିତିଲା, ଦିଲ୍ଲୀର ସିଂହାସନ ତାହାର ।” ଆଉ ଏହି ଉକ୍ତିଟି ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଯେତିକି ସତ, ଏହାର ଗଣିତ ସେତିକି ଜଟିଳ । କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟପାଳମାନଙ୍କର ନୂତନ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ବଦଳି ନେଇ। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରୁ ଯେତେବେଳେ କେରଳ, ତମିଲନାଡୁ, ଓଡ଼ିଶା, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ସିକିମ୍ ପାଇଁ ନୂତନ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ତାଲିକା ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜନୈତିକ କରିଡରରେ ହଲଚଲ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଗଲା।
କାହିଁକି ଜାଣନ୍ତି? କାରଣ ଏହି ନିଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କିଛି ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀ ଭରଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ୨୦୨୭ ମସିହାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନର ଏକ ଗଭୀର ‘ଜାତିଗତ ଗଣିତ’ କିମ୍ବା କହିବାକୁ ଗଲେ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ସାମାଜିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ!
ୟୁପିର ବାସ୍ତବତା ଏବଂ ବିଜେପିର ଚିନ୍ତା
ଟିକେ ପଛକୁ ଫେରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ । ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜେପିର ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ନେଇ କିଭଳି ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥିଲା। ବିଜେପି ଏହା ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିସାରିଛି ଯେ, ଯଦି ୨୦୨୭ରେ ପୁଣିଥରେ ୟୁପିରେ କ୍ଷମତାକୁ ଫେରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ କେବଳ ସାଧାରଣ ବର୍ଗ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ନାରା ଦେଲେ କାମ ଚଳିବ ନାହିଁ। ଜାତିଗତ ସମୀକରଣକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସନ୍ତୁଳନ ନ କଲେ ସିଂହାସନ ହାତଛଡ଼ା ହୋଇଯିବାର ବିପଦ ରହିଛି।
ବିଶେଷ କରି ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ଏକଦା ଦଳିତ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କର ଏକଛତ୍ରପତି ସମ୍ରାଟ୍ ଥିବା ବସପା (BSP) ଦୁର୍ବଳ ହେବା ପରେ, ସେହି ବର୍ଗର ଭୋଟ୍ କୁଆଡ଼େ ଯିବ—ଏହାକୁ ନେଇ ସବୁ ଦଳ ଭିତରେ ଟଣାଓଟରା ଚାଲିଛି। ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି (SP) ମଧ୍ୟ ‘PDA’ (ପଛୁଆ, ଦଳିତ, ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ) ଫର୍ମୁଲା ଆପଣାଇ ବିଜେପିର ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ନଜର ପକାଇଛି।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ରାଜ୍ୟପାଳ ପଦବୀ ପରି ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ମଞ୍ଚକୁ କିଭଳି ଏକ ଚତୁର ରାଜନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖିବା ଭଳି କଥା।
ଦଳିତ (SC) ନେତାମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ଜାଟବ୍-ଧୋବା ସମୀକରଣ
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ ନୂତନ ରାଜ୍ୟପାଳମାନଙ୍କ ତାଲିକାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖିବା। ଏହି ତାଲିକାରେ ଦୁଇଜଣ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (SC) ଏବଂ ଦିଜଣ ଅନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗ (OBC) ରୁ ଆସୁଥିବା ନେତାଙ୍କୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି—
୧. ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଗୌତମ: ବିଜେପିର ପୂର୍ବତନ ଜାତୀୟ ମହାସଚିବ ତଥା ଜାଟବ୍ (Jatav) ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଏସସି (SC) ନେତା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଗୌତମଙ୍କୁ ସିକିମ୍ର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ଆପଣମାନେ ଜାଣିଥିବେ, ୟୁପିର ଦଳିତ ରାଜନୀତିରେ ‘ଜାଟବ୍’ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଟି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏକଦା ଏହି ବର୍ଗ ମାୟାବତୀଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସମୟ ସହିତ ଏହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭାଙ୍ଗିଛି ଏବଂ ବିଜେପି ଏହାକୁ ନିଜ ଆଡକୁ ଟାଣିବା ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ପ୍ରୟାସ କରିଆସୁଛି। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଗୌତମଙ୍କୁ ଏପରି ଏକ ବଡ଼ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀ ଦେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଦଳ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛି ଯେ, ବିଜେପିରେ ଦଳିତ ନେତୃତ୍ୱର ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ସବୁବେଳେ ସର୍ବୋଚ୍ଚରେ ରହିଛି।
୨. ବ୍ରଜ ମୋହନ ରାମ: ଏହି ତାଲିକାରେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ନାମ ହେଉଛି ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ବରିଷ୍ଠ ବିଜେପି ନେତା ବ୍ରଜ ମୋହନ ରାମ। ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ‘ଧୋବା’ (Dhobi) ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ, ଯାହାକି ଏକ ଅତି ପଛୁଆ ଏସସି (SC) ଜାତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ସାଧାରଣତଃ, ରାଜନୀତିରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଜାତି ଉପରେ ଫୋକସ୍ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବିଜେପି ଏଠାରେ ମାଇକ୍ରୋ-ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟର ପରିଚୟ ଦେଇଛି। ଧୋବା ଭଳି ଛୋଟ ଏସସି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ନେତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟପାଳ କରିବାଦ୍ୱାରା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଯାଉଛି ଯେ, ସରକାର କେବଳ ବଡ଼ ଜାତି ନୁହେଁ, ବରଂ ସବୁଠାରୁ ତଳ ସ୍ତରରେ ଥିବା ବର୍ଗଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହା ୟୁପିର ଏସସି ଭୋଟରଙ୍କ ମନ ଜିତିବାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର ରାଜନୈତିକ ବ୍ଲୁ-ପ୍ରିଣ୍ଟ।
ଓବିସି (OBC) କାର୍ଡ ଏବଂ ସୁଧା ଯାଦବଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିବା ଓବିସି (OBC) ସମୀକରଣ ଉପରେ। ବିଜେପି ସଂସଦୀୟ ବୋର୍ଡର ସଦସ୍ୟା ତଥା ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଯାଦବ (Yadav) ନେତ୍ରୀ ସୁଧା ଯାଦବଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ନିଯୁକ୍ତିଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛି, ଆଉ ଏହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ବେଶ୍ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି (SP) ର ମୂଳ ଆଧାର କ’ଣ? ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଯାଦବ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଏସପିକୁ ଏକ ‘ଯାଦବ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ’ ଦଳ ବୋଲି ବିରୋଧୀମାନେ ପ୍ରଚାର କରିଥାଆନ୍ତି।
ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯାଦବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତ୍ରୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟପାଳ ପଦରେ ବସାଇବା ଦ୍ୱାରା ବିଜେପି ଏସପିର ଏହି ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି। ବିଜେପି ଏହା ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଯାଦବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ଜାଗିରି ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଜେପି ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀ ଦେବାରେ ପଛରେ ନାହିଁ। ଏହା ୟୁପିର ଯାଦବ ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
କୃଷକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୀକରଣ (ପାୱାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ)
କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆଉ ଏକ ନାମ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପାୱାର (Pawar) ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ଆସୁଥିବା ବିଜେପି ନେତା ଢାଳ ସିଂହ ବିସେନ। ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ରାଜ୍ୟପାଳ କରାଯାଇଛି।
ଢାଳ ସିଂହ ବିସେନ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଚାଷୀ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିବା ନେତା, ଯିଏକି କୃଷି ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ରାଜନୀତି ସ୍ତରରେ ବେଶ୍ ପରିଚିତ। ପଶ୍ଚିମ ୟୁପି ଏବଂ ସଂଲଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷକ ଭୋଟ୍ ଏବଂ ଓବିସି/ମରଠା-ପାୱାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରଭାବକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହି ନିଯୁକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବେଶ୍ ରଣନୈତିକ ବୋଲି ଧରାଯାଉଛି।
ଏହାଛଡ଼ା, କେରଳର ରାଜ୍ୟପାଳ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱନାଥ ଆର୍ଲେକରଙ୍କୁ ତମିଲନାଡୁ ଏବଂ ସିକିମ୍ର ରାଜ୍ୟପାଳ ଓମ୍ ପ୍ରକାଶ ମାଥୁରଙ୍କୁ କେରଳକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଏକ ରୁଟିନ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଗାମୀ ଦିନର ବଡ଼ ନିର୍ବାଚନୀ ଲଢ଼େଇ ପାଇଁ ବୋର୍ଡରେ ମୋତି ସଜାଡ଼ିବା ଭଳି କାମ କରୁଛି।
ବିରୋଧୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ବିରୋଧୀମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି? ସ୍ୱାଭାବିକ କଥା, ଯେତେବେଳେ ବି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥାଆନ୍ତି। ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର କହିବା କଥା ଯେ, ରାଜ୍ୟପାଳ ଭଳି ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନିର୍ବାଚନୀ ଲାଭ ଏବଂ ଜାତିଗତ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।
କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ‘ଜାତି’ ଏକ ଏପରି ତଥ୍ୟ ଯାହାକୁ ଆପଣ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ ନାହିଁ। ବିଜେପି ଏହାର ବିରୋଧରେ କେବଳ ଭାଷଣ ଦେବା ବଦଳରେ, ବାସ୍ତବରେ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡରେ ସାମାଜିକ ସମୀକରଣକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଢାଳିବା ପାଇଁ ଏହି ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜି ଆପଣାଉଛି।
ୟୁପି ଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରୁ ଲୋକସଭାକୁ ୮୦ ଜଣ ସାଂସଦ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଭୁଲ ମଧ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ କ୍ଷମତାରୁ ବାହାର କରିପାରେ। ତେଣୁ ୨୦୨୭ର ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଓହ୍ଲାଇବା ପୂର୍ବରୁ ବିଜେପି ନିଜର ସମର୍ଥନ ଆଧାର (Support Base)କୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ‘ସାମାଜିକ ସନ୍ତୁଳନ’ର ପସା ଖେଳିଛି।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଏହା ଯେ— କ’ଣ ଏହି ରାଜ୍ୟପାଳ ନିଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ୟୁପିର ଭୋଟରଙ୍କ ମନକୁ ବଦଳାଇ ପାରିବ? କ’ଣ ଜାତବ୍ ଏବଂ ଯାଦବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବିଜେପି ବିରୋଧୀଙ୍କ ‘ପିଡିଏ’ (PDA) ଫର୍ମୁଲାକୁ ମାତ୍ ଦେଇ ପାରିବ? ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ତର ଆମକୁ ମିଳିବ ୨୦୨୭ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ଇଭିଏମ୍ (EVM) ମେସିନ୍ ଖୋଲିବ ଏବଂ ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇବେ। କିନ୍ତୁ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ରାଜନୈତିକ ଚେସ୍ ବୋର୍ଡରେ ବିଜେପି ନିଜର ଚାଲ୍ ଚଳାଇ ସାରିଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଲ୍ ବିରୋଧୀଙ୍କ କୋର୍ଟରେ ଅଛି।
also read
https://purvapaksa.com/allegation-of-female-journalist-being-pushed-by-rahul-gandhi/
