ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି କି ଆପଣଙ୍କ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍, ଆପଣଙ୍କ ହ୍ଵାଟସଏପ୍ ମେସେଜ୍, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ? ଯଦି ଆପଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ରହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଅଧିକାର କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ନେଇ ସ୍ବର ଉଠାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସାବଧାନ ହୋଇଯାଅନ୍ତୁ!
ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ନିଶବ୍ଦ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ଜାଲ ବିଛାଯାଇସାରିଛି। ଆପଣଙ୍କ ପକେଟରେ ଥିବା ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଆଜି କେବଳ ଯୋଗାଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ରହିନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଗୁପ୍ତଚର ବା ଟ୍ରାକିଂ ଡିଭାଇସ୍ ପାଲଟିଯାଇଛି।
ସାମାଜିକ କର୍ମୀ, ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ରଖାଯାଉଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ନଜର। Geofencing, encrypted messaging scrape, ଏବଂ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ମାନିଟରିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଟ୍ରାକ୍ କରାଯାଉଛି।
ଇଏ କ’ଣ କେବଳ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ନା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସ୍ବରକୁ ଦବାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚକ୍ରାନ୍ତ?
କ’ଣ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ୍ ନଜରଦାରୀର ଏକ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ବା Laboratory ପାଲଟିଯାଏ?
ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ—ଗାଁରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଏବଂ ବିରୋଧୀ ସ୍ବରଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଆଲଗୋରିଦମ୍ ଏବଂ ରିଅଲ-ଟାଇମ୍ ଡାଟା ପ୍ରୋସେସିଂର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିବାଦ ସଭା ବା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହେଉଛନ୍ତି, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଡିଜିଟାଲ୍ Geofencing କରାଯାଉଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁ ସବୁ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ସକ୍ରିୟ ଅଛି, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡାଟା ନିମିଷକ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଯାଉଛି।
Graphic Display:
୧. Geofencing Tracking (ଜିଓଫେନ୍ସିଂ ଟ୍ରାକିଂ)
୨. Social Media Scraping (ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ସ୍କ୍ରାପିଂ)
୩. Real-Time Data Harvesting (ରିଅଲ-ଟାଇମ୍ ଡାଟା ହାର୍ଭେଷ୍ଟିଂ)
ଗୋଟିଏ ପଟେ ସରକାରୀ ଦଲିଲ୍ ଏବଂ ଟେଣ୍ଡର ଲଗ୍ସରେ ଏହାକୁ “ସାର୍ବଜନୀନ ସୁରକ୍ଷା” କିମ୍ବା “କ୍ରାଇମ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍”ର ନାଁ ଦିଆଯାଉଛି। ମାତ୍ର ଅନ୍ୟପଟେ, ଜମି ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଥିବା କର୍ମୀ, ଶିକ୍ଷକ, ଯୁବ ନେତା ଏବଂ ପରିବେଶବିତ୍ମାନେ ପୋଲିସ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନର ହଠାତ୍ ଆସୁଥିବା “ଫୋନ୍ କଲ୍” ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧମକର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି।
ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବାର୍ତ୍ତା କିପରି ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚୁଛି? କିପରି ଆନ୍ଦୋଳନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପୋଲିସ ନେତାମାନଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି? ଏହା କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ, ସୁସଂଗଠିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ସର୍ଭେଲାନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍!
ଏହି ହାଇଟେକ୍ ଡିଜିଟାଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ କିପରି କାମ କରୁଛି। ଏହାକୁ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
୧. ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ମାନିଟରିଂ (Social Media Scraping)
ଫେସବୁକ୍, ଏକ୍ସ (ଟ୍ୱିଟର), ଏବଂ ୟୁଟ୍ୟୁବ୍ରେ ସରକାରଙ୍କ ନୀତି ବିରୋଧରେ ଲେଖୁଥିବା କିମ୍ବା ପ୍ରତିବାଦର ଆହ୍ୱାନ ଦେଉଥିବା ଆକାଉଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଏଆଇ (AI) ଆଲଗୋରିଦମ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଟ୍ରାକ୍ କରାଯାଉଛି। ସେମାନଙ୍କର ପୋଷ୍ଟ୍, କମେଣ୍ଟ, ଏବଂ ସେୟାର୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ମାନିଟର୍ କରାଯାଉଛି।
୨. ଜିଓଫେନ୍ସିଂ ଏବଂ ଲୋକେସନ୍ ଟ୍ରାକିଂ (Geofencing & Location Tracking)
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ବୈଠକ କରନ୍ତି, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ମୋବାଇଲ୍ ଟାୱାର୍ ଡାଟା (CDR – Call Detail Records) ବ୍ୟବହାର କରି କେଉଁ ସବୁ ସିମ୍ କାର୍ଡ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକା ତିଆରି କରାଯାଉଛି।
୩. ଇନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ଆପ୍ସ ଉପରେ ଚାପ (Monitoring Encrypted Apps)
ଯଦିଓ ହାଟସଏପ୍ କିମ୍ବା ଟେଲିଗ୍ରାମ୍ ଏଣ୍ଡ-ଟୁ-ଏଣ୍ଡ ଇନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ବୋଲି ଦାବି କରେ, ମାତ୍ର ସାଇବର୍ ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରବେଶ କିମ୍ବା ଆପ୍ସ ସ୍କ୍ରିନ୍ସଟ୍ ଏବଂ ଫୋନ୍ କ୍ଲୋନିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ତଥ୍ୟ ହାସଲ କରାଯାଉଛି।
ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଭୟାନକ ଦିଗଟି କ’ଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଜଣେ ନାଗରିକ ଅଦାଲତର ବିନା ପରୱାନା ବା Warrant ରେ ନିଜକୁ ନଜରଦାରୀର ଶିକାର ହେଉଥିବା ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି। ନିଜର ଗୋପନୀୟତା ଅଧିକାର (Right to Privacy), ଯାହା ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୧ ଅଧୀନରେ ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର—ତାହା ଆଜି ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜିଯିବାକୁ ବସିଛି!
ଆପଣ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ, “ମୁଁ ତ କୌଣସି ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁନାହିଁ, ମୋର କ’ଣ ଅସୁବିଧା?” ଇଏ କେବଳ ରାଜନୈତିକ କର୍ମୀଙ୍କ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଆଜି ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଖରାପ ਰਾସ୍ତା, ପାଣି ସମସ୍ୟା, କିମ୍ବା ସ୍କୁଲ-ହସ୍ପିଟାଲର ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ପୋଷ୍ଟ୍ଟିଏ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ବି ଏହି ନଜରଦାରୀର ପରିସରଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହିପରି ହାଇଟେକ୍ ଦମନଲୀଳା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦିଏ:
- ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ଭୟ: ସାଧାରଣ ଲୋକ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଭୟ କରିବେ।
- ଆନ୍ଦୋଳନର ବିଲୋପ: ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନ୍ୟାଯ୍ୟ ଦାବି ସ୍ବର ଦବିଯିବ।
- ଗୋପନୀୟତାର ଅନ୍ତ: ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଡାଟା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ନାହିଁ।
“ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜା ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଭୟ କରେ, ସେତେବେଳେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶେଷ ହୋଇ ଏକଚାଟିଆ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।”
ଓଡ଼ିଶାରେ ଘଟୁଥିବା ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ କ୍ରାକ୍-ଡାଉନ୍ କେବଳ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଭବିଷ୍ୟତର ଡିଜିଟାଲ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ନକ୍ସା।
ଯଦି ଆଜି ଏହି ଗୋପନୀୟତା ଭଙ୍ଗ ବିରୋଧରେ ଆଇନଗତ ଏବଂ ନୈତିକ ସ୍ବର ଉଠାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏକ ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା ଏବଂ ସର୍ଭର ରୁମ୍ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଯିବ। ସାର୍ବଜନୀନ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ନାଁରେ ନାଗରିକଙ୍କ ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ବଳି ପକାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆମର ଦାବି ହେଉଛି:
- ସଚ୍ଛୋଟତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ କି ଡିଜିଟାଲ୍ ସର୍ଭେଲାନ୍ସ ପାଇଁ କେଉଁ ସବୁ ଟୁଲ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।
- ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା: ଗୋପନୀୟତା ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୀତିନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉ।
- ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସ୍ବରକୁ ସମ୍ମାନ: ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ନଭାବି, ସେମାନଙ୍କ ଦାବିର ସମାଧାନ କରାଯାଉ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-big-question-of-odisha-politics-why-is-congress-silent/
