ବର୍ତ୍ତମାନର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରାଜନୈତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ‘ନାଗରିକତ୍ୱ’ ଏବଂ ‘ଭାରତୀୟତା’ର ସଂଜ୍ଞାକୁ ନେଇ ସାରା ଦେଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଗହନ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ୯୦ ବର୍ଷ ତଳର ଏକ ଐତିହାସିକ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଏକ ପୁରୁଣା ଭାଷଣ ପୁଣି ଥରେ ଦେଶର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ସାଜିଛି। ଏହି ବିତର୍କର ମୂଳ ସୂତ୍ର ଜଡ଼ିତ ଅଛି ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ନେହେରୁଙ୍କ ‘ମଳୟ’ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମାଲେସିଆ) ଗସ୍ତ ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେଇଥିବା ଏକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ବକ୍ତବ୍ୟ ସହ। ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଭାଷଣ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ନାଗରିକତ୍ୱ ନୀତିର ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।
କ’ଣ ଥିଲା ୧୯୩୭ର ସେହି ‘ମଳୟ ଭାଷଣ’ ?
ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଓ ଗବେଷଣା ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୯୩୭ ମସିହାରେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି ଭାବେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଅଧୀନରେ ଥିବା ମଳୟ ଉପଦ୍ୱୀପ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସେଠାକାର ରବର ବଗିଚା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟ ଶ୍ରମିକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜନସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି ନେହେରୁ ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଦେଶପ୍ରେମର ବାର୍ତ୍ତା ଦେବା ସହ ଏକ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୈତିକ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ।
ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଯଦିଓ ଆପଣମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଭାରତୀୟ, ମାତ୍ର ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ରହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ଦେଶର ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ନାଗରିକତ୍ୱ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ। ସେ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ସେହି ଦେଶର ମୂଳ ନିବାସୀଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତର ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାରର ମୂଳ ନୀତି ପାଲଟିଥିଲା।
ଦୁଇଟି ଦେଶ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ: ନେହେରୁଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦର୍ଶନ
ନେହେରୁ ନିଜ ଭାଷଣରେ ‘ଦ୍ୱିତୀୟ ନାଗରିକତ୍ୱ’ ବା ଏକାସଙ୍ଗେ ଦୁଇଟି ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନୁଗତ୍ୟ ରଖିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଇନଗତ ଓ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତ ବାଛିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସେମାନେ କେଉଁ ଦେଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗରିକ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତାହା ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବ।
ଏହି ବିଚାରଧାରା ହିଁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୯ ରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା ଯେ ଭାରତରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାସଙ୍ଗେ ଦୁଇଟି ଦେଶର ନାଗରିକ ହୋଇ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ନେହେରୁଙ୍କ ଏହି ରଣନୀତି ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶୀ ଭୂମିରେ ସନ୍ଦେହର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
୯୦ ବର୍ଷ ପରେ ଆଜିର ସମୟରେ କାହିଁକି ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଏହି ଆଲୋଚନା ?
ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ସରକାର ନାଗରିକତ୍ୱ ସଂଶୋଧନ ଆଇନ, ଓଭରସିଜ୍ ସିଟିଜେନସିପ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଅନୁପ୍ରବେଶ ଭଳି ଜଟିଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ୯୦ ବର୍ଷ ତଳର ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ପୁଣି ଉଜ୍ଜୀବିତ ହୋଇଛି। ନେହେରୁଙ୍କ ସେହି ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଆଜିର ଗ୍ଲୋବାଲାଇଜେସନ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ‘ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା’ ଏବଂ ‘ନାଗରିକତ୍ୱର ଅଧିକାର’ କୌଣସି ପାରସ୍ପରିକ ବୁଝାମଣାର ବିଷୟ ନୁହେଁ।
ଆଜିର ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଥିବା ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ସେହି ଦେଶର ବିକାଶରେ ସାମିଲ ହେବା ସହ ନିଜ ଜନ୍ମମାଟି ଭାରତ ସହ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି, ଯାହାର ପ୍ରକୃତ ସୂତ୍ରପାତ ସେହି ଐତିହାସିକ ‘ମଳୟ ଭାଷଣ’ରୁ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କର ଏହି ଅନାଲୋଚିତ ଅଧ୍ୟାୟ ବର୍ତ୍ତମାନର ଯୁବପିଢ଼ି ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରନିର୍ମାଣର ଏକ ନୂଆ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ଦେଇଛି।
