କାଶୀ ର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଝଗଡ଼ାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାକ କାଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର କଟା ନାକ ଧରି ସେ ଜଣେ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହାକୁ ପୁନଃ ଯୋଡିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଋଷି କଟା ନାକକୁ ଯତ୍ନର ସହିତ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଏହାକୁ ପୁନଃ ଯୋଡିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରାୟ ୨୫୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିଥିବା ଋଷି ଥିଲେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ, ଆଧୁନିକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସର୍ଜରୀର ଜନକ।
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ବରଂ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ‘ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସାର ଜନକ’ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ। ସମ୍ପ୍ରତି, ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଏବଂ ବୃହତ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ‘ରୟାଲ୍ କଲେଜ୍ ଅଫ୍ ସର୍ଜନ୍ସ ଅଫ୍ ଏଡିନବର୍ଗ’ର ‘ପ୍ଲେଫେୟାର ଅଡିଟୋରିୟମ୍’ରେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ଏକ ୯୦ କିଲୋଗ୍ରାମର ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ କିଏ ଥିଲେ?
ଭାରତର ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଭାର ପରିସୀମା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ ଯେ ସେ ୨,୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସର୍ଜରୀ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୨,୬୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ, ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରିଥିଲେ।
ଅଧିକନ୍ତୁ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ପ୍ରାୟ ୧୨୪ଟି ଭିନ୍ନ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ଉପକରଣ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସାରେ ପତ୍ର ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗ ଭଳି ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ – ଏପରି ନୂତନତ୍ୱ ଯାହା ସେତେବେଳେ କାହାର କଳ୍ପନା ବାହାରେ ଥିଲା। ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ‘ସୁଶ୍ରୁତ ସଂହିତା’ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
୧,୧୨୦ ରୋଗର ଏକ ରେକର୍ଡ ଦସ୍ତାବିଜ କରିଥିଲେ
କଥିତ ଅଛି ଯେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ ଗୁରୁ ଦିବୋଦାସ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀଙ୍କଠାରୁ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ କେବଳ ଜଣେ ଚିକିତ୍ସକ ନଥିଲେ; ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ, ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ମାନବତାର ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ହିତୈଷୀ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, “ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଚିକିତ୍ସକ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ରୋଗୀର ଦୁଃଖକୁ ନିଜର ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।” ସୁଶ୍ରୁତ ଦିବସ ଜୁଲାଇ ୧୫ ତାରିଖରେ ଭାରତରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିଆସୁଛି। ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅବଦାନ ହେଉଛି ‘ସୁଶ୍ରୁତ ସଂହିତା’, ଏକ ପାଠ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ ସେ ତାଙ୍କର ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା କୌଶଳ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏହି ପାଠ୍ୟରେ ୧୮୪ ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି ଏବଂ ୧,୧୨୦ ରୋଗ, ୭୦୦ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ୬୪ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ୫୭ ପ୍ରାଣୀ-ଉତ୍ପନ୍ନ ଉତ୍ପାଦକୁ ଦସ୍ତାବିଜ୍ କରାଯାଇଛି। ଏହା କେବଳ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ ବରଂ ଶିଶୁରୋଗ, ସ୍ତ୍ରୀରୋଗ, ବିଷବିଜ୍ଞାନ, ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶରୀର ଗଠନର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ମାନବ ଶରୀର ଗଠନକୁ ନ ବୁଝି ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସର୍ଜନ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ, ସେ ଶବଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ ସ୍ତର ପରେ ସ୍ତର ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ – ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକୁ ବିଚ୍ଛେଦ କୁହାଯାଏ। ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେବା ପାଇଁ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କଖାରୁ, ତରଭୁଜ, ପଶୁ ଶବ ଏବଂ ଚମଡା ବ୍ୟାଗ ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଇଥିଲେ।
Consul General unveiled the bronze sculpture of Sage Sushruta, revered as the Father of Surgery, at the Royal College of Surgeons of Edinburgh @RCSEd .
The ceremony celebrated India’s ancient medical heritage, the historical India-Scotland links in medicine and surgery, and the… pic.twitter.com/xM59OcKCeM— India In Scotland (@IndiaInScotland) June 19, 2026
ୟୁକେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରୁଛି
ଆଧୁନିକ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ପ୍ରାୟ ୪୦୦ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ସାଧାରଣତଃ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ୟୁରୋପରେ ଜଣେ ସ୍କଟିସ୍ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଆଧୁନିକ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା ଅପରେସନ କରାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରିସାରିଛନ୍ତି। ୟୁକେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଭାରତୀୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ଗତ ଶୁକ୍ରବାର, ଏଡିନବର୍ଗର ରୟାଲ୍ କଲେଜ ଅଫ୍ ସର୍ଜନସ୍ରେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ୟୁକେ-ଭିତ୍ତିକ ତେଲୁଗୁ ବଂଶୋଦ୍ଭବ ସର୍ଜନ ପ୍ରଫେସର ଚନ୍ଦ୍ର ଚେରୁଭୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଫେସର ଚେରୁଭୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଚେରୁଭୁ ପରିବାର ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍’ ଦ୍ୱାରା ଦାନ କରାଯାଇଛି। ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ତାମିଲନାଡୁର ତିରୁଭନ୍ନାମଲାଇର ଜଣେ ମୂର୍ତ୍ତିକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା।
ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ମୂଳ ନିବାସୀ ପ୍ରଫେସର ଚେରୁଭୁ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯାହା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ହୋଇଥିଲା ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରମାଣ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକ ‘ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ : ଏକ ସଂକ୍ଷେପ – ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସାର ପିତା’। ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ପୁସ୍ତକ ଉଭୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏଡିନବର୍ଗର ରୟାଲ କଲେଜ ଅଫ୍ ସର୍ଜନ୍ସ ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି ଯେ ମହର୍ଷି ସୁଶ୍ରୁତ ପ୍ରକୃତରେ ‘ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସାର ପିତା’।
