“ନୈତିକତା”… ବାଃ! କେତେ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦଟିଏ ନା? ଆଜିକାଲି ଆମ ଦେଶର ରାଜନୀତିରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ବହୁତ ଜୋରରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଯେତେବେଳେ ବି କୌଣସି ଦଳ ଭାଙ୍ଗୁଛି, ସାଂସଦ କିମ୍ବା ବିଧାୟକମାନେ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ହଠାତ୍ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ଗୋଟିଏ କଥା ମନେପଡ଼ିଯାଉଛି— “ରାଜନୀତିରେ ନୈତିକତା ବୋଲି କିଛି ଅଛି ନା ନାହିଁ? ଆପଣ ଜନତାଙ୍କ ଭୋଟ୍ରେ ଗୋଟିଏ ଦଳର ଚିହ୍ନରେ ଜିତିଲେ, ଆଉ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ କେମିତି ଚାଲିଗଲେ?”
କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଏହି ନୈତିକତା କଥା କେବଳ ଏବେ କାହିଁକି ମନେ ପଡ଼ୁଛି? ଯେତେବେଳେ ନିଜ ସପକ୍ଷରେ ଦଳବଦଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍! ଆଉ ଯେତେବେଳେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଅନୈତିକ? ରାଜନୀତିରେ ଏହି ଦୋମୁହାଁ ନୀତି କାହିଁକି?
ସମ୍ବିଧାନ କଣ କହୁଛି? ଆଇନଗତ ସତ୍ୟତା
ସମାଜ କିମ୍ବା ଦେଶ ଦୁଇଟି ଜିନିଷରେ ଚାଲେ— ଗୋଟିଏ ହେଲା ଆଇନ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା ପରମ୍ପରା ବା ନୀତି, ଯାହାକୁ ଆମେ ନୈତିକତା କହୁ। ପ୍ରକୃତରେ ‘ମୋରାଲିଟି’ ବା ନୈତିକତା ଶବ୍ଦଟି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାରୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଆମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ‘ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ବିବେକ’ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ଆମ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀରେ ଦଳବଦଳ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଲେଖାଯାଇଛି। ସେଥିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଯଦି କୌଣସି ଦଳର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ସାଂସଦ ମିଶି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଳ ସହ ମିଶିଯିବେ, ତେବେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନସମ୍ମତ।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଜିନିଷକୁ ସମ୍ବିଧାନ ନିଜେ ଅନୁମତି ଦେଇଛି, ତାକୁ ଆପଣ ‘ଅନୈତିକ’ କେମିତି କହିପାରିବେ? ଯଦି ଏହା ଏତେ ଭୁଲ୍, ତେବେ ସମ୍ବିଧାନରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କାହିଁକି ରଖାଯାଇଛି? ଯେଉଁ ନେତାମାନେ ଆଜି ଦଳବଦଳ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଇନ କିମ୍ବା ସମ୍ବିଧାନର କୌଣସି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ହଁ, ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ କେବଳ ଆଇନ ନୁହେଁ, ବରଂ ‘ନିଷ୍ଠା’ (Loyalty) ର ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଥାଏ। ହେଲେ ରାଜନୀତିରେ ଏହି ନିଷ୍ଠାର ଆୟୁଷ କେତେ, ତାହା ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି।
ସିଲେକ୍ଟିଭ୍ ନୈତିକତା: ଇତିହାସର ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ
ନୈତିକତାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦେଶୀୟ ଠିକାଦାରମାନଙ୍କୁ ଆଜି ଆମେ ଇତିହାସର କିଛି ଘଟଣା ମନେ ପକାଇଦେବାକୁ ଚାହୁଁ। ଯେତେବେଳେ ନୈତିକତା କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହିସାବରେ ବଦଳିଯାଏ, ତାକୁ ‘ସିଲେକ୍ଟିଭ୍ ମୋରାଲିଟି’ କୁହାଯାଏ।
• ୧୯୯୯ର ସେହି ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍:
ଆପଣଙ୍କର ମନେଥିବ, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍ ପାଇଁ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ସରକାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଗିରିଧର ଗମାଙ୍ଗ। ସେ ସେତେବେଳେ ବିଧାୟକ ତଥା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇସାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଂସଦ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇନଥିଲେ। ସେ ସଂସଦକୁ ଆସି ସରକାର ବିରୋଧରେ ଭୋଟ୍ ଦେଲେ ଏବଂ ସରକାର ପଡ଼ିଗଲା। ଜଣେ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଭୋଟ୍ ଦେବା କଣ ନୈତିକ ଥିଲା? ସେତେବେଳେ କାହିଁକି କେହି ନୈତିକତାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଲେ ନାହିଁ? କାରଣ ତାହା ଦ୍ୱାରା କଂଗ୍ରେସର ଲାଭ ହେଉଥିଲା।
• ୧୯୭୯ର ଭଜନଲାଲ୍ ସରକାର:
ହରିୟାଣାରେ ଜନତା ପାର୍ଟିର ସରକାର ଥିଲା। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭଜନଲାଲ୍ ହଠାତ୍ ନିଜର ପୂରା ସରକାର, ପୂରା ବିଧାୟକ ଦଳକୁ ନେଇ କଂଗ୍ରେସରେ ସାମିଲ୍ ହୋଇଗଲେ। ସେତେବେଳେ କେଉଁ ଆଦର୍ଶ ବା ନୈତିକତାର ରକ୍ଷା ହେଉଥିଲା?
• କଂଗ୍ରେସ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ସରକାର ଭାଙ୍ଗିବା:
ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, କଂଗ୍ରେସ ଚୌଧୁରୀ ଚରଣ ସିଂହ, ଏଚ୍.ଡି. ଦେବଗୌଡ଼ା, ଇନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଗୁଜୁରାଲ୍ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ସରକାରକୁ ବାହାରୁ ସମର୍ଥନ ଦେଇ କିଛି ମାସ ଭିତରେ ସେହି ସମର୍ଥନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ସରକାର ଭାଙ୍ଗିଥିଲା। ସେତେବେଳେ କଣ ନୈତିକତା ଶୋଇପଡ଼ିଥିଲା? ଆଜି ଯେହେତୁ ଦଳବଦଳର ଫାଇଦା ବିଜେପି (BJP) କିମ୍ବା ଏନଡିଏ (NDA) କୁ ମିଳୁଛି, ତେଣୁ ହଠାତ୍ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ନୈତିକତାର ଚିନ୍ତା ଘାରିଛି।
କାହିଁକି ଭାଙ୍ଗୁଛି ଉଦ୍ଧବ ଓ ମମତାଙ୍କ ଦଳ? ଅସଲ କାରଣ
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବା। ଆଖି ଆଗରେ ଉଦ୍ଧବ ଠାକରେଙ୍କ ପାର୍ଟି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ (TMC)ର ସାଂସଦ ଓ ବିଧାୟକମାନେ ଦଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଉଛନ୍ତି, ଆଚ୍ଛା, ଆପଣ କେବେ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି— ନିର୍ବାଚନ ତ ଓଡ଼ିଶାରେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ବି ହାରିଛନ୍ତି, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ଜଗନ ମୋହନ ରେଡ୍ଡୀ ମଧ୍ୟ ହାରିଛନ୍ତି। ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ଦଳରୁ ବିଧାୟକ ବା ସାଂସଦମାନେ ଏମିତି କାହିଁକି ଭାଗିଯାଉନାହାନ୍ତି? କାହିଁକି କେବଳ ଟିଏମସି କିମ୍ବା ଶିବସେନାର ଲୋକମାନେ ହିଁ ଦଳ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି— ଏହି ଦଳଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଣତନ୍ତ୍ର (Internal Democracy) ନାହିଁ, ଏଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଏକ ‘ବ୍ୟକ୍ତି-କେନ୍ଦ୍ରିକ’ ଦଳ। ଟିଏମସି ଭଳି ଦଳ ତ କେବଳ ଏକ ‘କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍’ ବା ବ୍ୟାପାରିକ ଚୁକ୍ତିନାମା ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲା। ଚୁକ୍ତି କଣ ଥିଲା? ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁଣ୍ଡାମାନେ ନିର୍ବାଚନ ଜିତାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ, ଆଉ ବଦଳରେ ସରକାର ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଲୁଟ୍ କରିବାର ଖୋଲା ଛୁଟି ଦେବ।
ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସରକାର ଥିଲା, ଚୁକ୍ତି ଠିକ୍ ଚାଲିଥିଲା। ଯେମିତି ହିଁ ସରକାର ଗଲା ଏବଂ ସେହି ସରକାରୀ ସୁରକ୍ଷା ଛେଦନ ହେଲା, ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାପଡ଼ିଗଲା ଯେ ଏବେ ଦଳରେ ରହି ଆଉ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଲାଭ ଏବଂ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେଠାରେ ନୈତିକତା କିମ୍ବା ଦଳ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଆସିବ କେଉଁଠୁ? ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ରୂପେ ଏକ ‘Give and Take’ ର ବ୍ୟବସାୟ।
ମଧୁ ଲିମୟେଙ୍କ ସେହି ସୁନା ଭଳି ପରାମର୍ଶ
୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର ସମୟରେ ଦଳବଦଳ ଆଇନକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦେଶର ଜଣେ ମହାନ ନେତା ମଧୁ ଲିମୟେ ଏକ ଚମତ୍କାର ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରଲୋଭନ ଯୋଗୁଁ ହେଉଥିବା ଦଳବଦଳକୁ ରୋକିବାର ଅଛି, ତେବେ ଆଇନରେ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।
ବ୍ୟବସ୍ଥାଟି ଥିଲା— ଯଦି କୌଣସି ନେତା ନିଜ ଦଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ବିଧାନସଭା କିମ୍ବା ଲୋକସଭାର ବାକି ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ବି ସରକାରୀ ପଦ କିମ୍ବା ସେହି ନୂଆ ଦଳରେ କୌଣସି ସାଂଗଠନିକ ପଦବୀ ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଏଭଳି ହେବ, ତେବେ କେବଳ ସେହି ନେତା ହିଁ ଦଳ ଛାଡ଼ିବେ ଯିଏ ପ୍ରକୃତରେ ଦଳର ନୀତି କିମ୍ବା ଆଦର୍ଶ ସହ ଅସହମତ, କୌଣସି ପଦବୀ ଲୋଭରେ କେହି ଦଳବଦଳ କରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ବିଷୟ, ଏହି କଥା କୌଣସି ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଦଳକୁ ପସନ୍ଦ ଆସିଲା ନାହିଁ।
ଆଜିର ସମୟରେ ହେମବତୀ ନନ୍ଦନ ବହୁଗୁଣାଙ୍କ ଭଳି ନେତା ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିବେ ନାହିଁ। ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ସେ କଂଗ୍ରେସ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେଶରେ କୌଣସି ଦଳବଦଳ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ନଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନିଜର ସାଂସଦ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇ କହିଥିଲେ— “ମୁଁ ଯେହେତୁ କଂଗ୍ରେସ ଚିହ୍ନରେ ଜିତିଥିଲି, ତେଣୁ ଦଳ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସାଂସଦ ପଦରେ ରହିବା ମୋର ନୈତିକ ଅଧିକାର ନାହିଁ।” ଆଜି ଏମିତି ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିବା ଜଣେ ବି ନେତା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବେ କି?
ନିଷ୍କର୍ଷ ଏବେ ଜନତାଙ୍କ ଅଦାଲତରେ
ସତ୍ୟତା ଏହା ହିଁ ଯେ ଆଜିର ବ୍ୟାବହାରିକ ରାଜନୀତିରେ ନୈତିକତାର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସାଂସଦ ବା ବିଧାୟକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ନିଜ ଖର୍ଚ୍ଚର ମିଛ ସପଥପତ୍ର (Affidavit) ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ଦେଇ ଦଳରୁ ଟିକେଟ୍ ଆଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପବିତ୍ର ନୈତିକତା ଆଶା କରିବା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୂର୍ଖତା।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଜନତା ଅର୍ଥାତ୍ ଆପଣମାନେ। ଯେଉଁଦିନ ଭୋଟରମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ ଯେ ଦଳବଦଳ କରୁଥିବା ନେତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆଉ ଭୋଟ୍ ଦେବେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ହରାଇବେ, ସେହିଦିନ ହିଁ ଏହି ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଛେଦ ପଡ଼ିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/russias-dangerous-nuclear-missile-burevestnik/
ରୁଷିଆର ବିପଜ୍ଜନକ ପରମାଣୁ ମିସାଇଲ୍ ‘ବୁରେଭେଷ୍ଟନିକ୍’ || Russia’s dangerous nuclear missile ‘Burevestnik’
