ଆଧୁନିକ ବିଶ୍ୱରେ ଭାରତର ପ୍ରଭାବ କେଉଁ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ବା ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ‘ବାରୁଦ ଗଦା’ ଉପରେ ବସିଛି । ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଛାୟା ଯୁଦ୍ଧ (Shadow War) ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଘର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁନିଆର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶମାନେ କେବଳ ଚେତାବନୀ ଦେବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଭାରତ କିଛି ଏମିତି କାମ କରି ଦେଖାଇଛି ଯାହା ଅସମ୍ଭବ ମନେ ହେଉଥିଲା।
ଆର୍ମେନିଆ ଏବଂ ଆଜରବାଇଜାନ—ଏହି ଦୁଇଟି ନାମ ଶୁଣିଲେ ମନକୁ ଆସୁଥିବ ‘ନାଗୋର୍ଣ୍ଣୋ-କାରାବାଖ’ ବିବାଦ, ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଦେଶ ପରସ୍ପରର ରକ୍ତର ପିପାସୁ । କିନ୍ତୁ ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଚିରଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଏକାଠି ହୋଇ ସାହାଯ୍ୟର ହାତ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି।
ସଙ୍କଟର ମୂଳ କାରଣ: ଇରାନ-ଇସ୍ରାଏଲ ମୁହାଁମୁହିଁ
ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା କୌଣସି ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାବଳୀ ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି। ସିରିଆରେ ଥିବା ଇରାନର ଦୂତାବାସ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ତା’ର ଜବାବରେ ଇରାନର ଶତାଧିକ ଡ୍ରୋନ୍ ଓ ମିସାଇଲ୍ ମାଡ଼ ବିଶ୍ୱକୁ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଠିଆ କରିଦେଇଛି।
ଇରାନରେ ହଜାର ହଜାର ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ, ବିଶେଷ କରି ଚାବାହାର ବନ୍ଦରରେ କାମ କରୁଥିବା ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଦକ୍ଷିଣ ଇରାନରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ଗରିବ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଅଟକି ରହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିମାନ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ ବୋମାମାଡ଼ର ଆଶଙ୍କା ଥିଲା ଏବଂ ‘ନୋ ଫ୍ଲାଏ ଜୋନ୍’ (No Fly Zone) ଘୋଷଣା କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଏହି ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା।
ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ: ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଓ ଇରାନ ସହିତ ସମନ୍ୱୟ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ସେଦିନ ରାତିସାରା ଲାଇଟ୍ ଜଳୁଥିଲା । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍. ଜୟଶଙ୍କର ସିଧାସଳଖ ଇରାନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ। ଭାରତ ଜାଣିଥିଲା ଯେ, ଆକାଶମାର୍ଗ ଅପେକ୍ଷା ସ୍ଥଳପଥ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ। କିନ୍ତୁ ସ୍ଥଳପଥରେ ଇରାନରୁ ବାହାରିବାକୁ ହେଲେ ଏମିତି ଏକ ଦେଶର ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର ଯିଏ ଭାରତର ବନ୍ଧୁ ହୋଇଥିବ।
ଏହି ସମୟରେ ‘ଅପରେସନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ’ (Operation Indradhanush) ର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା । ଏହା କେବଳ ଏକ ଉଦ୍ଧାର ଅଭିଯାନ ନଥିଲା, ବରଂ ଏକ ଭୂ-ରାଜନୀତିକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷାର ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା।
ଆର୍ମେନିଆ ଓ ଆଜରବାଇଜାନ: ଯେତେବେଳେ ମାନବିକତା ଶତ୍ରୁତା ଉପରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ
ଏହା ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଚମତ୍କାର ଥିଲା। ଆର୍ମେନିଆ ସହିତ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଅତି ନିବିଡ଼ । ଭାରତ ଆର୍ମେନିଆକୁ ‘ପିନାକା’ ରକେଟ୍ ସିଷ୍ଟମ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମରିକ ସହାୟତା ଦେଇଆସିଛି । ଅନ୍ୟପଟେ, ଆଜରବାଇଜାନ ସହିତ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ଭାରତର ଅନୁରୋଧରେ ଆର୍ମେନିଆ ସରକାର ନିଜର ସୀମା ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପ୍ରାୟ ୧,୫୪୫ ଜଣ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ଇରାନ ସୀମା ଦେଇ ଆର୍ମେନିଆ ଭିତରକୁ ନିଆଗଲା। ସେହିପରି ଆଜରବାଇଜାନ ଦେଇ ୨୩୪ ଜଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ବାହାର କରାଗଲା। ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଦୁଇ ଦେଶ ପରସ୍ପରର ବିମାନକୁ ନିଜ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଡୋର (Humanitarian Corridor) ଯୋଗାଇ ଦେଲେ।
ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଓ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସେହି କଷ୍ଟକର ଯାତ୍ରା
ସେହି ୧୭୭୭ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଥିଲେ ସାଧାରଣ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ। ସେମାନେ ଇରାନର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ବସ ଯୋଗେ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଦୂର ଆର୍ମେନିଆ ସୀମାକୁ ନେବା କମ୍ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନଥିଲା। ଇରାନର ବିଭିନ୍ନ ସୁରକ୍ଷା ଚେକପୋଷ୍ଟରେ ଭାରତୀୟ ପାସପୋର୍ଟ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଜଣେ ଛାତ୍ର କୁହନ୍ତି, “ଆମେ ଭାବିଥିଲୁ ହୁଏତ ଆମେ ଆଉ ଘରକୁ ଫେରି ପାରିବୁନି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦୂତାବାସର ଅଧିକାରୀମାନେ ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ କହିଲେ ଯେ ଆମେ ସ୍ଥଳପଥରେ ଆର୍ମେନିଆ ଯାଉଛୁ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଭିତରେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶା ସଞ୍ଚାର ହେଲା।”
ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍: କେବଳ ଭାରତୀୟ ନୁହେଁ, ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଲେ ପଡ଼ୋଶୀ
ଭାରତ କେବଳ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ କଥା ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ। ଏହି ଉଦ୍ଧାର ଅଭିଯାନରେ ଭାରତୀୟ ମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଣେ ବାଂଲାଦେଶୀ ଏବଂ ଜଣେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ନାଗରିକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ଭାରତ କେବଳ ଏକ ବଡ଼ ଦେଶ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ଅଭିଭାବକ ଭଳି ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଛି।
INSTC କରିଡୋରର ରଣନୀତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ
ଏହି ଘଟଣାରେ ‘International North-South Transport Corridor’ (INSTC) ର ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ରହିଛି। ଭାରତରୁ ମୁମ୍ବାଇ, ସେଠାରୁ ଚାବାହାର, ତା’ପରେ ଇରାନର ସ୍ଥଳପଥ ଦେଇ ରୁଷ ଏବଂ ୟୁରୋପକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଏହି ରାସ୍ତା ଆଜି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଭାରତର ଜୀବନରେଖା ସାଜିଛି। ସେଥିପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ଉପରେ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ଲାଲ୍ ସମୁଦ୍ର (Red Sea) ରେ ହୁତି ବିଦ୍ରୋହୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ବାଣିଜ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ କରିଡୋର ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।
ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଏହି ସଙ୍କଟ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଯେଉଁ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରି ନିଜ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲା, ତାହା ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ, ଯଦି ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଦୃଢ଼ ଥାଏ ଏବଂ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଥାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିର ବାଟ ବାହାର କରିହେବ।
ଇରାନ, ଆର୍ମେନିଆ ଏବଂ ଆଜରବାଇଜାନର ଏହି ସହାୟତା ପାଇଁ ଭାରତ ସବୁବେଳେ କୃତଜ୍ଞ ରହିବ। ଆଜି ଆମେ ଏକ ସଶକ୍ତ ଭାରତର ଚିତ୍ର ଦେଖୁଛୁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଟି ନାଗରିକର ଜୀବନ ମୂଲ୍ୟବାନ।
also read : https://purvapaksa.com/huge-oil-tanker-enters-strait-of-hormuz-defying-us-sanctions/
