ଆଜି ଆମେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ଏକ ଏମିତି ଦିଗ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା, ଯାହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ମାନଚିତ୍ର ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ଜେରୁଜେଲମ ପୋଷ୍ଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ତୁର୍କୀର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ୍ ତାୟିପ୍ ଏର୍ଦୋଗାନ ଏବେ ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି। ବିଶେଷଜ୍ଞ ବେନ୍ ମେନାଚେମ୍ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ ‘ତୁର୍କୀ ହେଉଛି ନୂତନ ଇରାନ’। କାହିଁକି ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କୁ ଇରାନ ଠାରୁ ବି ବିପଜ୍ଜନକ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି? କ’ଣ ରହିଛି ତାଙ୍କର ‘ଖଲିଫା’ ହେବାର ସ୍ୱପ୍ନ?
ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ରାଜନୀତି ଏବେ ଏକ ଜଟିଳ ଛକ ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ବାଦଲ ଘୂରି ବୁଲୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟପଟେ ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଣନୈତିକ ବିପଦ ଇସ୍ରାଏଲ ଆଗରେ ଉଭା ହେଉଛି। ସେହି ବିପଦର ନାମ ହେଉଛି ‘ତୁର୍କୀ’। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ତୁର୍କୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ୍ ତାୟିପ୍ ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କ ନୀତି କେବଳ ମୁହଁର ବୟାନବାଜିରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଦୂରଗାମୀ ଏବଂ ବିପଜ୍ଜନକ ରଣନୀତିର ଅଂଶବିଶେଷ। ଜେରୁଜେଲମ ସେଣ୍ଟର ଫର ସିକ୍ୟୁରିଟି ଆଣ୍ଡ ଫରେନ ଆଫେୟାର୍ସର ଗବେଷକ ବେନ ମେନାଚେମଙ୍କ ଏକ ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଏବେ ସାରାବିଶ୍ୱରେ ଚହଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି— “ତୁର୍କୀ ହେଉଛି ନୂଆ ଇରାନ।”
ଇସ୍ରାଏଲ ଉପରେ ତୁର୍କୀର ଆଇନଗତ ଓ ମାନସିକ ଆକ୍ରମଣ
ଏବେ ତୁର୍କୀ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଖସି ଆସିଛି। ପାଲେଷ୍ଟାଇନ ଏବଂ ଗାଜା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଏର୍ଦୋଗାନ ଇସ୍ରାଏଲ ଉପରେ ନରସଂହାର ଏବଂ ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନର ସଂଘାତିକ ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଛନ୍ତି। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ତୁର୍କୀର ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଇସ୍ରାଏଲ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବେଞ୍ଜାମିନ ନେତାନ୍ୟାହୁଙ୍କ ସମେତ ୩୫ ଜଣ ଶୀର୍ଷ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ୧,୧୦୦ ରୁ ୫,୦୦୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲଦଣ୍ଡ ଦାବି କରାଯାଇଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ତୁର୍କୀ ଏବେ ଇସ୍ରାଏଲକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଅପରାଧୀ ସଜାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ସୁଯୋଗ ହାତଛଡ଼ା କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣର ରଣନୀତି: ‘ସୁନ୍ନି’ ଗୋଷ୍ଠୀର ପୁନରୁଦ୍ଧାର
ବେନ ମେନାଚେମଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନୁସାରେ, ଏର୍ଦୋଗାନ ଏକ ବଡ଼ ଗେମ୍ ପ୍ଲାନରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକାର ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ଚାପରେ ଇରାନର ସିଆ ଶାସନ ଦୁର୍ବଳ ହେବ କିମ୍ବା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବ। ଯଦି ଏପରି ହୁଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ (Power Vacuum) ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ଏହି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତୁର୍କୀ ଏବେ ଚୁପଚାପ ସାଉଦି ଆରବ, ମିଶର ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସହିତ ମିଶି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ସୁନ୍ନି ଗୋଷ୍ଠୀ’ ଗଠନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି। ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଇରାନର ପତନ ପରେ ତୁର୍କୀକୁ ସମଗ୍ର ଇସଲାମିକ ଜଗତର ନେତା ଭାବେ ଉଭା କରିବା।
ନୂଆ ‘ଖଲିଫା’ ହେବାର ଆକାଂକ୍ଷା
ବେନ ମେନାଚେମ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, ଏର୍ଦୋଗାନ ନିଜକୁ କେବଳ ଜଣେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଇସଲାମିକ ଦୁନିଆର ଜଣେ ‘ଖଲିଫା’ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଗତ ଦୁଇ-ତିନିବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁର୍କୀର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅତି ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ହୋଇଛି। ଏର୍ଦୋଗାନ ଇସ୍ରାଏଲ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ଧମକ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ କାରାବାଖ ଏବଂ ଲିବିଆରେ ତୁର୍କୀ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା, ଏବେ ଇସ୍ରାଏଲ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେହିଭଳି ଏକ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି। ଇସ୍ରାଏଲକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରି ଏର୍ଦୋଗାନ ସମଗ୍ର ମୁସଲିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ସିରିଆ ଓ ଲେବାନନରେ ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ
ତୁର୍କୀ ଏବେ ସିରିଆ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅହମ୍ମଦ ଅଲ-ଶାରାଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖି ଦକ୍ଷିଣ ସିରିଆରେ ନିଜର ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତି ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ଯଦିଓ ସେମାନେ ଇସ୍ରାଏଲ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇ ସତର୍କ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁର୍କୀର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ। ଏହା କେବଳ ସୀମା ବିବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜେରୁଜେଲମ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ସମଗ୍ର ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବାର ଏକ ରଣନୀତି।
ଏର୍ଦୋଗାନ କାହିଁକି ବିପଜ୍ଜନକ?
ବିଶେଷଜ୍ଞ ମେନାଚେମଙ୍କ ମତରେ ଏର୍ଦୋଗାନ ହେଉଛନ୍ତି ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବିପଜ୍ଜନକ ବ୍ୟକ୍ତି। ତାଙ୍କର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ହାକାନ୍ ଫିଦାନ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କାରାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର। ଯଦିଓ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ଛକାପଞ୍ଝା ଚାଲିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ଆସୁଛି, ତଥାପି ଇସ୍ରାଏଲ ବିରୋଧୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ତୁର୍କୀ ଏବେ ସଂଘବଦ୍ଧ। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଇସ୍ରାଏଲ ଏବେ ଇରାନ ଅପେକ୍ଷା ତୁର୍କୀର ଏହି ଛଦ୍ମବେଶୀ ରଣନୀତି ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନର ପୁନଃଆକୃତି ତୁର୍କୀର ଏହି ନୂତନ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ଯଦି ତୁର୍କୀ, ସାଉଦି ଆରବ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ହେବ। ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କର ଏହି ‘ମହାନ ଖଲିଫା’ ସ୍ୱପ୍ନ ସତ ହେଉ କି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଯେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ନୂତନ ସଂଘର୍ଷର ବିଜ ବପନ କରିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇସ୍ରାଏଲ ପାଇଁ ଏବେ ଦୁଇଟି ସାମ୍ମୁଖ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଭଳି ପରିସ୍ଥିତି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଇରାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ତୁର୍କୀ। ଯଦି ଏର୍ଦୋଗାନଙ୍କ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା ବଢ଼େ, ତେବେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ତୁର୍କୀ କ’ଣ ସତରେ ଇରାନଠାରୁ ବି ଅଧିକ ବିପଜ୍ଜନକ?
