ନକ୍ସଲବାଦର ନାମ ନେଲେ ସାଧାରଣତଃ ଆମ ମନକୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ‘ନକ୍ସଲବାଡ଼ି’ କିମ୍ବା ବର୍ତ୍ତମାନର ବସ୍ତରର ଜଙ୍ଗଲ ଆସିଥାଏ। ମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ବାମପନ୍ଥୀ ଚରମପନ୍ଥୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଯଦି କୌଣସି ବୌଦ୍ଧିକ କେନ୍ଦ୍ର ବା ‘ମସ୍ତିଷ୍କ’ ଥାଏ, ତେବେ ତାହା ହେଉଛି ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ। ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, ଚାଷଜମି ଏବଂ ଲୋକକଳା କିପରି ଏହି ବିଦ୍ରୋହର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ।
୧. ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ବିଦ୍ରୋହର ଜନ୍ମ
୧୯୬୦-୭୦ ଦଶକରେ ଆନ୍ଧ୍ରର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ମାର୍କ୍ସବାଦୀ ଏବଂ ମାଓବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଥିଲା। ଓସମାନିଆ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପରି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରୁ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂର ମେଧାବୀ ଛାତ୍ରମାନେ ମାଓ-ସେ-ତୁଙ୍ଗଙ୍କ ବିଚାରଧାରାରେ ଏତେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ସହରୀ ସୁଖସୁବିଧା ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ, ବରଂ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ନୂଆ ରଣନୀତି ଏବଂ ବୈଦ୍ଧିକ ତର୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଆନ୍ଧ୍ରକୁ ନକ୍ସଲବାଦର ‘ଇଣ୍ଟେଲେକ୍ଚୁଆଲ୍ ହୋମ୍’ କୁହାଯାଏ।
୨. ଶ୍ରୀକାକୁଲମ୍ ଓ ପିପୁଲ୍ସ ୱାର ଗ୍ରୁପ୍ (PWG)
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ପରେ, ଆନ୍ଧ୍ରର ଶ୍ରୀକାକୁଲମ୍ରୁ ନକ୍ସଲବାଦକୁ ନୂଆ ଜୀବନ ମିଳିଥିଲା। ଚାଷୀ ଓ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଜଳ-ଜଙ୍ଗଲ-ଜମିର ଲଢ଼େଇକୁ ବନ୍ଧୁକର ସହାୟତା ମିଳିଲା। କୋଣ୍ଡାପଲ୍ଲୀ ସୀତାରାମୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୯୮୦ରେ ଗଠିତ ‘ପିପୁଲ୍ସ ୱାର ଗ୍ରୁପ୍’ (PWG) ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ସାମରିକ ରୂପ ଦେଇଥିଲା। ତେଲଙ୍ଗାନାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଜମିଦାରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା ଯେ, ଏହା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସୁରକ୍ଷା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସାଜିଥିଲା।
୩. ସଙ୍ଗୀତ: ବିପ୍ଳବର ସ୍ୱର
ଆନ୍ଧ୍ର ନକ୍ସଲବାଦର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା ‘ଜନ ନାଟ୍ୟ ମଣ୍ଡଳୀ’। ବିପ୍ଳବୀ କବି ଗଦ୍ଦରଙ୍କ ଭଳି କଳାକାରମାନେ ଗ୍ରାମୀଣ ଲୋକକଳା ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କାହାଣୀ ଥିଲା, ଯାହା ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅଶିକ୍ଷିତ ଉଭୟଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥିଲା। ଏହି ସଙ୍ଗୀତ ଏତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା ଯେ, ସରକାରଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଏହି କଳାକାରଙ୍କ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଏହି ବିପ୍ଳବ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, କୌଣସି ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ବନ୍ଧୁକ ବଳରେ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ବୈଦ୍ଧିକ ଆଧାର ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଯୋଗର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଯଦିଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆନ୍ଧ୍ର ଓ ତେଲଙ୍ଗାନା ପୋଲିସର କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ନକ୍ସଲବାଦ ପ୍ରାୟ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ‘ବୌଦ୍ଧିକ ଅଗ୍ନି’ର ସ୍ମୃତି ଆଜି ବି ଆନ୍ଧ୍ରର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଇତିହାସରେ ଜୀବନ୍ତ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/supreme-court-issues-strict-orders-after-rounding-up-of-officers-in-malda/
