ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏକାଦିକ୍ରମେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କାଳ ଧରି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇ ରେକର୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବେ ଏକ ଭିନ୍ନ କାରଣ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ନିଜର ମାପଚୁପ କଥା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଣନୀତି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ନବୀନ, ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କ ବୟାନକୁ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦଳର ପ୍ରବକ୍ତା ଓ ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଦଳର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଖୋଦ୍ ଦଳର ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ବା ବୟାନ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ ହେଉଛି। ନିକଟରେ ଘଟିଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣା— ଏକ ବିବାଦୀୟ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଗଠନ ଏବଂ ବିଧାନସଭାରେ କଂଗ୍ରେସ ସହ ଅଘୋଷିତ ସମନ୍ୱୟ— ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଅଧିକ ଖୋରାକ ଯୋଗାଇଛି।
ଏହି ଘଟଣାକ୍ରମ ପରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି) ଭିତରେ ଥିବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଯୋଗାଯୋଗର ଅଭାବ (Communication Gap) ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱର ରଣନୀତିକୁ ନେଇ ସାଧାରଣରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆସନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣାବଳୀର ଟିକିନିଖି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା।
ପ୍ରଥମ ଘଟଣା: ‘ବିଜୁ ନବୀନ ଇନ୍ସପିରେସ୍ନାଲ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍’ ଟ୍ରଷ୍ଟ ବିବାଦ
ବିଜେଡିର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି ‘ବିଜୁ ନବୀନ ଇନ୍ସପିରେସ୍ନାଲ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଚାରିଟେବୁଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ’। ପ୍ରାଥମିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟ ଗଠନ ନେଇ କିଛି ପୂର୍ବତନ ନେତା ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ଅଭିଯୋଗ ଅଣାଯାଇଥିଲା। ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ବତନ ବିଧାୟକ ପ୍ରଭାତ ବିଶ୍ୱାଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିରୋଧୀମାନେ ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ।
ଯେତେବେଳେ ଏହି ବିବାଦ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଜୋର ଧରିଲା, ସେତେବେଳେ ଦଳର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବିଜେଡିର ଦୁଇ ଆଗଧାଡ଼ିର ନେତା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଦଳର ଚିଫ୍ ହ୍ୱିପ୍ ତଥା ବରିଷ୍ଠ ନେତ୍ରୀ ପ୍ରମିଳା ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ବିଧାୟକ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଦାସ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଆଗରେ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ, ଏଭଳି କୌଣସି ଟ୍ରଷ୍ଟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିରୋଧୀଙ୍କ ‘ମନଗଢ଼ା କାହାଣୀ’ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଏହା କେବଳ ଦଳକୁ ବଦନାମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଦଳର କର୍ମୀ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତା ଏହି ଦୁଇ ବରିଷ୍ଠ ନେତାଙ୍କ କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରି ନେଇଥିଲେ ଯେ ହୁଏତ ଏହା ଏକ ଗୁଜବ।
କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ, ଏହି ବୟାନ ଆସିବାର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ନ ପୁରୁଣୁ ଖୋଦ୍ ଦଳର ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏକ ବଡ଼ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ‘ବିଜୁ ନବୀନ ଇନ୍ସପିରେସ୍ନାଲ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଚାରିଟେବୁଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ’ ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ନବୀନଙ୍କ ଏହି ଗୋଟିଏ ବୟାନ ପ୍ରମିଳା ମଲ୍ଲିକ ଓ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଦାସଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୁକ୍ତିକୁ ପାଣିଚିଆ କରିଦେଇଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ବିଜେଡିର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ନେଉଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଦଳର ଆଗଧାଡ଼ିର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବଗତ ନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଦଳର ନେତାମାନେ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ହେବା ସହ ‘ମିଛୁଆ’ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଘଟଣା: ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସର ନୂଆ ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ
ଦ୍ୱିତୀୟ ବଡ଼ ବିରୋଧାଭାସ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ। ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୁଝାମଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେଇ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ସଚିବ ତଥା ରାଜ୍ୟସଭା ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇଥିବା ସଂତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର କହିଥିଲେ ଯେ, ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବୁଝାମଣା କେବଳ ‘ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ’। ଏହା କୌଣସି ଦୀର୍ଘମିଆଦି ମେଣ୍ଟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ଜଣାଇଥିଲେ।
ତେବେ ଗତକାଲି ବିଧାନସଭା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ତାହା ସଂତୃପ୍ତ ମିଶ୍ରଙ୍କ ବୟାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେଇଛି। ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ଦାବି କରି ବିଜେଡି ବିଧାନସଭାରେ ପ୍ରବଳ ହଟ୍ଟଗୋଳ କରିଥିଲା। ସବୁଠାରୁ ରୋଚକ କଥା ହେଲା, କଂଗ୍ରେସର ବିଧାୟକମାନେ କେବଳ ବିଜେଡିର ଏହି ଦାବିକୁ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ, ବରଂ ବିଜେଡି ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା କଳାଗଞ୍ଜି (Black Shirts) ପିନ୍ଧି ଗୃହରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିଥିଲେ। ବିରୋଧୀ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଦଳ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏକାଠି ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ବିରଳ ଦୃଶ୍ୟ।
ଏହି ଘଟଣା ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ଗୃହ ଭିତରେ ଶାସକ ବିଜେପିକୁ ଘେରିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ରଣନୀତିର ରୂପ ନେଉଛି। ଫଳରେ ସଂତୃପ୍ତ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ତଥା ଦଳର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେହେରାଙ୍କ ବୟାନର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଉପରେ ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନଚିହ୍ନ ଲାଗିଛି।
୨୯ ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଓ ଏକ ବଦଳୁଥିବା ହୃଦୟ
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠା ଲେଉଟାଇଲେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ଜନ୍ମ ହିଁ କଂଗ୍ରେସ ବିରୋଧୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ନେଇ ହୋଇଥିଲା। ଗତ ପ୍ରାୟ ୨୯ ବର୍ଷ ଧରି ବିଜେଡି ରାଜ୍ୟ ତଥା କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତରରେ ବିଜେପି ସହ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଏକ ବୁଝାମଣାରେ ରହିଆସିଥିଲା। ଅନେକ ସମାଲୋଚକ ବିଜେଡି ଓ ବିଜେପି ସମ୍ପର୍କକୁ “ଅଘୋଷିତ ପ୍ରେମ” ବା ଟାକ୍ଟିକାଲ୍ ଆଲାଏନ୍ସ (Tactical Alliance) ବୋଲି କହିଆସୁଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇଛି। କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହେବା ପରେ ବିଜେଡି ଏବେ ବିଧାନସଭାରେ ମୁଖ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଭୂମିକାରେ ଅଛି। ଶାସକ ବିଜେପିକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବେ ନିଜର ଦୀର୍ଘ ଦିନର କଂଗ୍ରେସ ବିରୋଧୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟରୁ ଓହରି ଆସିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇପଡ଼ୁଛି। ଗତକାଲିର ବିଧାନସଭା ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ— “ବିଜେଡି ଗତ ୨୯ ବର୍ଷ ଧରି ବିଜେପି ସହିତ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କଂଗ୍ରେସକୁ ନିଜ ହୃଦୟ ଦେଇଦେଇଛି।”
ଦଳୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଫାଟ?
ଏହି ଦୁଇଟି ଯାକ ଘଟଣା ବିଜେଡିର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥିତି ବାବଦରେ ଅନେକ କିଛି ବୟାନ କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ବିଜେଡି ତାର କଠୋର ଦଳୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ନବୀନଙ୍କ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଚାଲିବା ନେଇ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ:
୧. ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଅଭାବ: କଣ ପାଇଁ ପ୍ରମିଳା ମଲ୍ଲିକ ବା ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଦାସଙ୍କ ଭଳି ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ଟ୍ରଷ୍ଟ ବାବଦରେ ଅବଗତ ନଥିଲେ? କିମ୍ବା ଯଦି ଅବଗତ ଥିଲେ, କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କୁ ମିଛ କହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା ଓ ପରେ ଖୋଦ୍ ସଭାପତି ତାହାକୁ ଖଣ୍ଡନ କଲେ?
୨. ରଣନୀତିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା: ସଂତୃପ୍ତ ମିଶ୍ରଙ୍କ ବୟାନକୁ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ କରି କଂଗ୍ରେସ ସହ ଏକାଠି ହେବା କଣ ବିଜେଡିର ନୂଆ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ରଣନୀତି, ନା ଏହା କେବଳ ସାମୟିକ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଏକ ଗୋଟିଚାଳନା?
ରାଜନୀତିରେ କେହି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ନଥାନ୍ତି, ଏହା କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ସମୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ନୂଆ ନୈକଟ୍ୟ ଏହି ପ୍ରବାଦକୁ ପୁଣିଥରେ ସତ୍ୟ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିଛି। ତେବେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିତରେ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ସାଧାରଣରେ ନିଜର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ହରାଉଛନ୍ତି। ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଘୋଷଣା ଦଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଡ଼ିର ନେତାଙ୍କୁ ଅଡୁଆରେ ପକାଉଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ‘ନୂଆ ଟ୍ରଷ୍ଟ’ ବିବାଦ ଏବଂ ‘କଂଗ୍ରେସ-ବିଜେଡି ମେଣ୍ଟ’ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ କେଉଁ ନୂଆ ସମୀକରଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/warning-bell-for-mohan/
