ଚେନାବ ନଦୀର ଅତିରିକ୍ତ ଜଳକୁ ବ୍ୟାସ ବେସିନକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଜୁଲାଇ ୩୧, ୨୦୨୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରାୟ ୨,୩୫୨କୋଟି ମୂଲ୍ୟର ବ୍ୟୟ ବରାଦରେ ଏହି ଚେନାବ-ବ୍ୟାସ ଲିଙ୍କ ଟନେଲ ପ୍ରକଳ୍ପ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଲାହୌଲ-ସ୍ପିତି ଜିଲ୍ଲାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ । ଏହି ୮.୭ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ, ଚେନାବ ନଦୀର ଅତିରିକ୍ତ ଜଳକୁ ବ୍ୟାସ ବେସିନ ପ୍ରଣାଳୀ ଆଡକୁ ମୋଡ଼ା ଯିବ ; ଯାହା ଦ୍ଵାରା ପାକିସ୍ତାନକୁ ପ୍ରବାହିତ ଜଳର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ପାଇବ ।
ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ଚେନାବ ଏକ “ପଶ୍ଚିମ ନଦୀ”, ଯାହା ଉପରେ ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନୁଯାୟୀ କେବଳ ସୀମିତ ଅଧିକାର ରଖିଥିଲା । ତଥାପି, ଗତ ବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲରେ ପହଲଗାମରେ ହୋଇଥିବା ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ପରେ, ଭାରତ ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି ।
ଗଣମାଧ୍ୟମର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, “ଲିଙ୍କ-3” ପ୍ରକଳ୍ପ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଲାହୌଲ-ସ୍ପିତି ଜିଲ୍ଲାର ଲାହୌଲ ଉପତ୍ୟକା ମଧ୍ୟରେ ଚେନାବ ନଦୀ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ । ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଚେନାବ ନଦୀ ଉପରେ ଏକ ୧୯ମିଟର ଉଚ୍ଚ ବ୍ୟାରେଜ ନିର୍ମାଣ ସହିତ ଏକ ଇନଟେକ୍ ଷ୍ଟ୍ରକଚର ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୮.୭ କିଲୋମିଟର ବ୍ୟାପୀ ଏକ ଜଳ ପରିବହନ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣର ରୂପରେଖା ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ପ୍ରକଳ୍ପର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ଏହି ସରକାରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପଛରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
ଏହି ଜଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନଟି ଅଟଳ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ (ରୋହଟାଙ୍ଗ) ର ଉତ୍ତର ପୋର୍ଟଲରୁ ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ କୋସ୍କର ଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରକଳ୍ପ ସହିତ ଜଡିତ ଅଧିକାରୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କେବଳ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ବିଷୟରେ ନୁହେଁ ; ବରଂ, ଏହା ମୌଳିକ ଭାବରେ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀରୁ ଜଳର ବ୍ୟବହାରକୁ ଅପ୍ଟିମାଇଜ୍ କରିବା ବିଷୟରେ ରହିଛି ।
ପାକିସ୍ତାନକୁ ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ
ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ବାତିଲ କରାଯିବା ପରେ, ଏହା ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ପାକିସ୍ତାନକୁ ପ୍ରବାହିତ ଜଳକୁ ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ । ଭାରତ ଏବେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆସୁଥିବା ଜଳ ପ୍ରବାହ ହ୍ରାସ ପାଇବ ।
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟ ୪,୦୦୦ ମେଗାୱାଟ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହେବ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣା ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନ ଭଳି ଉତ୍ତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳ ସୁବିଧା ବୃଦ୍ଧି ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ବାତିଲ ହେବା ପରେ ଭାରତକୁ ମିଳୁଥିବା ଲାଭ
- ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅଧୀନରେ, ଚେନାବ ନଦୀର ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆବଣ୍ଟିତ କରାଯାଇଥିଲା ; ଯାହା ଏହାକୁ କେନାଲର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ନେଟୱାର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳସେଚନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରେ ।
- ତଥାପି, ପହଲଗାମରେ ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ବାତିଲ ହେବା ପରେ ଭାରତ ଏବେ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଚେନାବ ନଦୀର ଜଳର ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି ।
- ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଜଳକୁ ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉପରେ କାମ କରୁଛି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଭାରତର ଜଳ ଏବଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି ।
