ରାଜନୀତିରେ କେତେକ ସମୟରେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣଠାରୁ ଅଧିକ ଘାତକ ହୁଏ—ନିଜ ଦଳର ମଞ୍ଚରୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ସେହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଇଛି। ରାଜ୍ୟସଭାରେ ବିଜେଡି ସାଂସଦ ମାନସ ମଙ୍ଗରାଜ ପଚାରିଥିବା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଦଳର ଦୀର୍ଘ ଶାସନକାଳୀନ ବିଫଳତାକୁ ପୁଣି ଉଜାଗର କରିଛି। ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଜୟନ୍ତ ଚୌଧୁରୀ ସଂସଦରେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ରଖିଲେ, ତାହା ନୂଆ ସରକାରକୁ ଯେତିକି କାଠଗଡ଼ାକୁ ଆଣିଲା, ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ କାଠଗଡ଼ାରେ ଠିଆ କରିଦେଲା—ବିଜେଡିର ଶାସନକାଳକୁ।
ଏହା କୌଣସି ପରିସଂଖ୍ୟାନ–ଆଧାରିତ ଟିକାଟିପ୍ପଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ନଗ୍ନ ଚିତ୍ର—ଯେଉଁଠି ଯୋଜନା, ଘୋଷଣା ଓ ବିଜ୍ଞାପନର ଆଳରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ, ଅନେକ ଅର୍ଥ
ମାନସ ମଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସାଧାରଣ—ପ୍ରାଥମିକ, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ମାଧ୍ୟମିକ ସ୍ତରରେ ଡ୍ରପଆଉଟ୍ ହାର କେତେ? କିନ୍ତୁ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ଶବ୍ଦର ଖେଳ ନୁହେଁ; ଏହା ଇତିହାସର ଏକ ଦର୍ପଣ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତର ମାଗିଲା—ବିଜେଡି ଶାସନକାଳର ଦାବି, ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଫଳତା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବିଫଳତାର।
କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ତଥ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷାର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଦେଖାଇଲା—୨୦୨୩–୨୪ରେ ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ଡ୍ରପଆଉଟ୍ ଶୂନ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ, କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪–୨୫ରେ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲାରେ ବୃଦ୍ଧି। ଏହି ‘ହଠାତ୍’ ବୃଦ୍ଧି କ’ଣ କୁହୁଛି? ତଥ୍ୟ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି—ପ୍ରଣାଳୀରେ ଥିଲା ଅସ୍ଥିରତା, ଯାହା ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ପ୍ରକାଶରେ ଆସିଗଲା।
ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ: ତଳସ୍ଥରର ଫାଟ
ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ଡ୍ରପଆଉଟ୍ ହାର ୧–୩% ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ—ସବୁ ଠିକ୍। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରତିଶତର ପଛରେ ମଣିଷ ଥାଏ। ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଶତ ମାନେ—ହଜାର ହଜାର ପିଲା। ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ହାର ୩.୨୪%କୁ ଛୁଇଁବା ମାନେ—ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ପରେ ପିଲାମାନେ ରାସ୍ତାରେ ବୁଲୁଛନ୍ତି।
ଏହା କାହିଁକି? ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ପ୍ରବାସ, ଶିକ୍ଷକ ଅଭାବ, ଦୂରତା—ସବୁ କାରଣ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଠୋର ସତ୍ୟ ଅଛି—ଶିକ୍ଷାକୁ ଯୋଜନାର ତାଲିକାରେ ରଖାଗଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଣାଳୀର ମଜବୁତିକୁ ଅଣଦେଖା କରାଗଲା।
ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା: ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଙ୍କଟ
ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମିକ ସ୍ତରରେ। ୨୦୨୨–୨୩ରେ ୧୨.୮୦% ଥିବା ଡ୍ରପଆଉଟ୍ ୨୦୨୪–୨୫ରେ ୧୪.୯୬%। କେତେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ୨୦–୩୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହା କେବଳ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରମବଜାରକୁ ଅକାଳରେ ଠେଲି ହୋଇଯାଇଥିବା କିଶୋର–କିଶୋରୀଙ୍କ କାହାଣୀ।
ଅନୁଗୋଳରେ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଡ୍ରପଆଉଟ ପରିମାଣ ୨୦% ଅତିକ୍ରମ କରିଛି । ଭଦ୍ରକରେ ୨୧.୮୫%, ବୌଦ୍ଧରେ ୨୩.୮୨%, ଗଜପତିରେ ୨୧%, ଝାରସୁଗୁଡ଼ାରେ ୨୦.୨୫%, କେନ୍ଦୁଝରରେ ୨୨.୧%, କୋରାପୁଟରେ ୨୧.୪୭%, ମାଲକାନଗିରିରେ ୨୧.୨୭%, ନବରଙ୍ଗପୁରରେ ୨୯. ୬୫%, ନୂଆପଡ଼ାରେ ୨୩ ୧୭%, ରାୟଗଡ଼ାରେ ୨୦.୧୮% ରହିଛି।
ଅନୁଗୋଳ, ଭଦ୍ରକ, ବୌଦ୍ଧ, ଗଜପତି, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, କେନ୍ଦୁଝର, କୋରାପୁଟ, ମାଲକାନଗିରି, ନବରଙ୍ଗପୁର, ନୂଆପଡ଼ା, ରାୟଗଡ଼ା—ଏହି ତାଲିକା କ’ଣ କୁହୁଛି? ଏହା କୁହୁଛି—ସମସ୍ୟା ଆଞ୍ଚଳିକ ନୁହେଁ; ପ୍ରଣାଳୀଗତ ଦୋଷ।
ସିଏଜି ରିପୋର୍ଟ: ଦାବି ଓ ଦଲିଲ
୨୦୨୫ର ଭାରତର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଓ ମହାଲେଖାପରୀକ୍ଷକ ରିପୋର୍ଟ ଏହି ଚିତ୍ରକୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ତୀବ୍ର କରିଦେଲା। ୨୦୧୮–୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପିଲା ସ୍କୁଲ ବାହାରେ; ୬୦%କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାରେ ବିଫଳତା; ମାଧ୍ୟମିକ ସ୍ତରରେ ୮୬% ପିଲା ଅଧାରୁ ଛାଡ଼ିଦେବା—ଏହା ସବୁ ଶାସନର ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଜାଲରେ ପକାଇ ଦେଉଛି।
ପୋଷାକ, ସାଇକେଲ, ବହି—ଯାହା ଦଳୀୟ ମଞ୍ଚରେ ‘ସଫଳତା’ ଭାବେ ଗଣାଯାଇଥିଲା—ଭୂମିସ୍ତରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଧୂରା, ବିଳମ୍ବିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପାଇଁ ୪୦୦ ଦିନରୁ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ—ଏହା କେବଳ ଅକ୍ଷମତା ନୁହେଁ; ଏହା ଅବହେଳା।
ଅର୍ଥନୀତିର ରାଜନୀତି: ଟଙ୍କା କେଉଁଠି ଗଲା?
ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ୧୧ଶହ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅନ୍ୟତ୍ର ଖର୍ଚ୍ଚ—ଏହି ତଥ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସରଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ: ଶିକ୍ଷା ଯଦି ପ୍ରାଥମିକତା ଥିଲା, ତେବେ ଅର୍ଥ କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେଲା? ଉତ୍ତର ରାଜନୀତିରେ ଅଛି—ଦୃଶ୍ୟମାନ ଯୋଜନା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା।
ବିଜେଡି ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ଅର୍ଥ
ମାନସ ମଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ବିଜେଡି ପାଇଁ ଦୁଇମୁଖୀ ଆଇନା। ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ—ଦଳ ନିଜେ ନିଜ ଶାସନକାଳକୁ କଟଘରାରେ ଠିଆ କରିଦେଲା। ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ—ଦଳ ଭିତରେ ଆତ୍ମପରୀକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଜାଗର କଲା। ଏହା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସାହସର ଗଳ୍ପ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କେତ।
ଶିକ୍ଷା ଓ ଶାସନ: ଆଗକୁ ରାସ୍ତା
ଶିକ୍ଷାର ସଙ୍କଟ ଏକ ଦଳର ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ପ୍ରଣାଳୀର। କିନ୍ତୁ ଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇପାରେନାହିଁ। ନୂଆ ସରକାର ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଚେତାବନୀ—ଦାବି ନୁହେଁ, ଦଲିଲ ଦରକାର; ଯୋଜନା ନୁହେଁ, ପ୍ରଣାଳୀ ଦରକାର।
ନିଷ୍କର୍ଷ
“ବିଜେଡି ଶାସନର ପୋଲ୍ ଖୋଲିଲେ ମାନସ”—ଏହି ଶିରୋନାମା କେବଳ ରାଜନୈତିକ ନୁହେଁ, ଏହା ଶିକ୍ଷାଗତ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରାଯାଇଛି, ଉତ୍ତର ଆସିଛି, ଦଲିଲ ରହିଛି। ଏବେ ବାକି ରହିଲା—ଦାୟିତ୍ୱ। ଯଦି ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପୁଣି ଠିଆ କରିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ସତ୍ୟକୁ ମାନିବାକୁ ହେବ—ସେହି ସତ୍ୟ ଯାହା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସଦରେ ଖୋଲିଗଲା।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/om-birla-succumbs-to-government-pressure/
https://purvapaksa.com/om-birla-succumbs-to-government-pressure/
