ଭୂକମ୍ପ ଜନିତ ମହାବିପତ୍ତି ଏବଂ ଏଥିରୁ ହେଉଥିବା ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଉପରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଭୂକମ୍ପର ପ୍ରାଥମିକ ଝଟକା ଆସିବାର କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଲର୍ଟ ବା ସତର୍କ ସୂଚନା ଚାଲିଯିବ। ଫଳରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ।
ଆଇଆଇଟି ରୁର୍କିର ବଡ଼ ସଫଳତା : ‘BhuDEV’ ଆପ୍
ବୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ତରରେ ଭୂକମ୍ପର ସଠିକ୍ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱର କୌଣସି ଦେଶ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇନାହିଁ। ମାତ୍ର ଭାରତର ଆଇଆଇଟି ରୁର୍କି (IIT Roorkee) ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ସରକାରଙ୍କ ସହ ମିଶି ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି। ସେମାନେ ‘BhuDEV’ (ଭୂଦେବ) ନାମକ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରାଥମିକ ସତର୍କ ସୂଚନା (EEW – Earthquake Early Warning) ଆପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର କରି ଭୂକମ୍ପ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ।
ରିଏଲ୍-ଟାଇମ୍ ସିସ୍ମିକ୍ ନେଟୱର୍କ ଓ ପରୀକ୍ଷଣ
ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଆଲର୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ପାଇଁ ଏକ ‘ରିଏଲ୍-ଟାଇମ୍ ସିସ୍ମିକ୍ ନେଟୱର୍କ’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଗଡ଼ୱାଲ ଏବଂ କୁମାଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ସେନ୍ସର ନେଟୱର୍କ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ‘ନ୍ୟାସନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର ସିସ୍ମୋଲୋଜି’ (NCS) ଆଞ୍ଚଳିକ ଡାଟା ସେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାର ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍ ଆଲଗୋରିଦମର ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ କରୁଛି।
ଏହି ସିଷ୍ଟମ୍ କିପରି କାମ କରେ?
ଯେତେବେଳେ ଭୂଗର୍ଭରେ ଭୂକମ୍ପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଥିରୁ ପ୍ରାଥମିକ ତରଙ୍ଗ ବା ‘ପି-ୱେଭ୍ସ’ (P-Waves) ବାହାରିଥାଏ। ଏହି ତରଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତି କରେ ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା କମ୍ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ। ‘BhuDEV’ ସିଷ୍ଟମରେ ଥିବା ସେନ୍ସରଗୁଡ଼ିକ ଭୂକମ୍ପର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ (Epicenter) ନିକଟରେ ଏହି ପି-ୱେଭ୍ସକୁ ତୁରନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ କରିନିଅନ୍ତି। ଏହାପରେ, ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିପଜ୍ଜନକ ତରଙ୍ଗ (S-Waves) ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲର୍ଟ ପଠାଇ ଦିଆଯାଏ।
କେତେ ସମୟ ମିଳିବ?
ଏହି ସିଷ୍ଟମ୍ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ସତର୍କ ସୂଚନାର ସମୟ ଭୂକମ୍ପ କେନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ସେହି ସହରର ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଭୂକମ୍ପ କେନ୍ଦ୍ରର ଅତି ନିକଟରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶହେ କିମ୍ବା ହଜାର କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଡାଉନ୍ଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସେକେଣ୍ଡର ସମୟ ମିଳିଯିବ। ଏହି କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସାଇରନ୍ ବଜାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଲୋକେ ଘରୁ ବାହାରକୁ ଆସି ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇ ପାରିବେ।
ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାପାନ, ତାଇୱାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ଏଭଳି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଆଲର୍ଟ ସିଷ୍ଟମ ରହିଛି ଏବଂ ଏବେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଗରେ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି।
