ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତି: ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପୁରୁଣା ବ୍ୟାଧି ନା ଆଧୁନିକ ରାଜନୈତିକ କୌଶଳ?
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଦଳବଦଳ, ବିଦ୍ରୋହ ଏବଂ ସରକାର ଭାଙ୍ଗିବା ଘଟଣା ନୂଆ ନୁହେଁ। ନିର୍ବାଚନ ପରେ ସରକାର ଗଠନ ହେଉ କିମ୍ବା କୌଣସି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହେଉ, ଦଳବଦଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୁଣିଥରେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥାଏ। ଅନେକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏହାକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବିପଦ ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିବାବେଳେ ଇତିହାସ ଦେଖାଏ ଯେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି।
୧୯୬୭-୧୯୭୧: ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତାର ଅଧ୍ୟାୟ
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ୧୯୬୭ ରୁ ୧୯୭୧ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଦଳବଦଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ୪୫ଟି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ପତନ ଘଟିଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ସେହି ସମୟରେ ୧୬ ଥର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।
ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ହେଉଛି ଦଳବଦଳ କରିଥିବା ବିଧାୟକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା। ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ ଏହି ଚାରି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୮୦୦ ଜଣ ବିଧାୟକ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ।
ନେହେରୁ ଯୁଗରୁ ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତି?
କିଛି ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ଦଳବଦଳର ପ୍ରବୃତ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ୧୯୫୭ ରୁ ୧୯୬୭ ମଧ୍ୟରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଅନ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ଅନେକ ନେତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦଳରେ ସାମିଲ କରିଥିବା ଦାବି କରାଯାଏ। ଏହାକୁ କେତେକ ବିଶ୍ଳେଷକ ସେହି ସମୟର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାରର ଅଂଶ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ହରିୟାଣା, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଉଦାହରଣ
୧୯୬୭ ପରେ ହରିୟାଣା, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତି ଜାତୀୟ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇଥିଲା।
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ଚୌଧୁରୀ ଚରଣ ସିଂଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା। ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଭିତରେ ବିଦ୍ରୋହ ଯୋଗୁଁ ସରକାରୀ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା।
ରାଜସ୍ଥାନରେ BSP ବିଧାୟକଙ୍କ କଂଗ୍ରେସରେ ମିଶ୍ରଣ
୨୦୧୯ ମସିହାରେ ରାଜସ୍ଥାନରେ ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟି (BSP)ର ୬ ଜଣ ବିଧାୟକ କଂଗ୍ରେସରେ ମିଶିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ BSP ସୁପ୍ରିମୋ ମାୟାବତୀ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ତୀବ୍ର ଆପତ୍ତି ଜଣାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ କଂଗ୍ରେସ ଏହାକୁ ବୈଧ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୋଲି ଦାବି କରିଥିଲା।
ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ
ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତିରେ କେବଳ ଜାତୀୟ ଦଳ ନୁହେଁ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି।
ମେଘାଳୟରେ କଂଗ୍ରେସର ଅନେକ ବିଧାୟକ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ସେହିପରି ବିହାରରେ AIMIMର କିଛି ବିଧାୟକ RJDରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଥିଲା।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି ଦଳବଦଳ
ସମ୍ପ୍ରତି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଦଳବଦଳ ଘଟଣା ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଇ ନିଜ ଦଳକୁ ଆଣିବାର ଅଭିଯୋଗ କରିଆସୁଛନ୍ତି।
ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ରାଜନୈତିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଙ୍କ ମତରେ ଦଳବଦଳ ରାଜନୀତି ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ପୁରୁଣା ସମସ୍ୟା। ଏହା କେବଳ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦଳ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଯୁଗ ସହ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦଳ କେବେ ନା କେବେ ଦଳବଦଳ ଅଭିଯୋଗର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଦଳବଦଳ ବିରୋଧୀ ଆଇନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି କାହିଁକି ବନ୍ଦ ହେଉନାହିଁ? ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ କିପରି ସଂସ୍କାର ଆବଶ୍ୟକ, ସେଥି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/bjps-mega-master-plan-from-presidential-election-to-parliamentary-elections/
