ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନ ଛକ… ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏକ ଅତି ପରିଚିତ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମଞ୍ଚ। ଗତକାଲି ଏହି ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନରେ ଯାହା ସବୁ ଘଟିଗଲା, ତାହା କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ବିକ୍ଷୋଭ ସମାବେଶ ନଥିଲା; ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଅଧ୍ୟାୟର ପୁନରାବୃତ୍ତି।
କଥାଟି କଣ? MMDR ଆଇନ (ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଉନ୍ନୟନ ଏବଂ ନିୟମନ ଆଇନ) ବିରୋଧରେ ଗତକାଲି ରାଜରାସ୍ତାରେ ଓହ୍ଲାଇଥିଲା ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ—ବିଜେଡି। ଦଳର ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜେ ‘ନବୀନ ନିବାସ’ରୁ ବାହାରି ଏହି ସମାବେଶରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। କର୍ମୀମାନେ ବହୁ ଆଶା କରିଥିଲେ ଯେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଏହି ଆଇନ ବିରୋଧରେ କିଛି ଦମ୍ଦାଲର ବକ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ତୀବ୍ର ହେବ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ମଞ୍ଚରେ ଯାହାଘଟିଲା, ତାହା ଦଳୀୟ କର୍ମୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବରିଷ୍ଠ ନେତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବିରାଟ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଆଜି କାହିଁକି କର୍ମୀମାନେ କହୁଛନ୍ତି— “ଏହା କୌଣସି ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନରେ ସୁଜାତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ!”
ଏମଏମଡିଆର (MMDR) ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ନା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ?
ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ଅଧିକାରକୁ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଆଣିଥିବା MMDR (Mines and Minerals Development and Regulation) ବିଲ୍ ପାରିତ ହେବା ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି ସରଗରମ ରହିଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିଜେଡି ପକ୍ଷରୁ ଏକ ବୃହତ୍ ପ୍ରତିବାଦ ସଭାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଦଳ ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ କରିଥିଲା।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥାଟି ହେଲା, ଦଳର ସଭାପତି ତଥା ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜ ବାସଭବନ ‘ନବୀନ ନିବାସ’ରୁ ବାହାରି ସିଧାସଳଖ ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନ ମଞ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। କର୍ମୀମାନେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଲଢ଼େଇର ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା କଣ ଥିଲା? ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣ ଥିଲା ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ— ମାତ୍ର ୪ରୁ ୫ ମିନିଟ୍! ସେ ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ିବେ ବୋଲି ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା, ସେ କୌଣସି ବି ସ୍ଥାନରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସିଧାସଳଖ ମୁହଁ ଖୋଲିନଥିଲେ। ଏପରିକି, ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ‘MMDR’ କୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ‘MMRD’ ବୋଲି ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ଦର୍ଶକ ଓ ଉପସ୍ଥିତ କର୍ମୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଭାଷଣ କର୍ମୀଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବିରାଟ ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଦେଲା ଯେ— ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଲଢ଼େଇ କାହା ବିରୋଧରେ? କେନ୍ଦ୍ର ବିରୋଧରେ ନା ନିଜ ଦଳର ଆଭ୍ୟନ୍ତରଣ ସମୀକରଣ ପାଇଁ ନା ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ ଓ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଥିବା ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଚପାଇବା ପାଇଁ? କାରଣ, ବିଜେଡି ନେତାମାନେ କେନ୍ଦ୍ରର ନୀତି ବିରୋଧରେ କିଛି ନ କହି, କେବଳ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ବିଜେପି ସାଂସଦମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଟୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ସୁଜାତା କାର୍ତ୍ତିକେୟନ୍ଙ୍କ ୮ ମିନିଟ୍ ଭାଷଣ ଏବଂ ପୁରୁଖା ନେତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିବା ସେହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ, ଯାହାକୁ ନେଇ ଆଜି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚା’ ଦୋକାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି।
ଯେତେବେଳେ ଦଳର ସର୍ବବୃହତ୍ ନେତା ତଥା ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ମାତ୍ର ୪ରୁ ୫ ମିନିଟ୍ କହିଲେ, ଏବଂ ଦଳର ଅନ୍ୟ ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ୨ରୁ ୩ ମିନିଟ୍ ସମୟ ଦିଆଗଲା, ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଅପରପକ୍ଷରେ ଦଳକୁ ନୂଆକରି ଆସିଥିବା ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ୮ ମିନିଟରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଭାଷଣ ଦେଲେ!
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଡ଼ମ୍ବନାର କଥା ହେଲା, ଯେଉଁ ସମାବେଶଟି କେନ୍ଦ୍ରର MMDR ଆଇନ ବିରୋଧରେ ହେବାର ଥିଲା, ସେହି ସମାବେଶରେ ଭାଷଣ ଦେଲାବେଳେ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିବାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୁଲି ଯାଇଥିଲେ! ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ କେନ୍ଦ୍ର ବିରୋଧୀ ସ୍ୱର ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ନିଜସ୍ୱ କଥା ଅଧିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା।
ମଞ୍ଚର ସଜ୍ଜା ଏବଂ ନେତାମାନଙ୍କ ବସିବା ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ କର୍ମୀମାନଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଦେଇଥିଲା। ଦଳର ବର୍ଷୀୟାନ ଏବଂ ପୁରୁଖା ନେତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପଛ ଧାଡ଼ିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ଆଗ ଧାଡ଼ିରେ, ଅତି ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଆସୀନ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ରାଲିକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦଳର ସମସ୍ତ ପୁରୁଖା ନେତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ବଳୟ ଭିତରେ ଧରି ମଞ୍ଚକୁ ଆଣିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କ୍ୟାମେରାରେ କଏଦ ହୋଇଛି।
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭାଇରାଲ ହେଉଥିବା ଏହି ସମାବେଶର ଭିଡିଓଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ବିଜେଡିର ଅନ୍ତଃକଳହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦାରେ ପକାଇ ଦେଇଛି। ଭିଡିଓରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ୍ ଭାଷଣ ଦେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ କିଛି ନେତା ଓ ସମର୍ଥକ ଏପରି ଭିଡ଼ ଜମାଇଥିଲେ ଯେ, ଦଳର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଆଜୀବନ ମୁଖପାତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବରିଷ୍ଠ ବିଧାୟକ, ଯେପରିକି ବିଶ୍ୱରଞ୍ଜନ ମଲ୍ଲିକ ଓ ପୂର୍ବତନ ସାଂସଦମାନେ ଏକ ପ୍ରକାର ପଛକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଏପରିକି, ବବି ଦାସ, ପ୍ରତାପ ଜେନାଙ୍କ ଭଳି ପୂର୍ବରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ନେତାମାନେ ଆଜି ମଞ୍ଚରେ ନିଜର ଅସହାୟତା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏବଂ କେବଳ ମୂକସାକ୍ଷୀ ସାଜିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦଳୀୟ କର୍ମୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ କୁଠାରଘାତ କରିଛି।
୨୦୨୩ର ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଏବଂ ୨୦୨୬ର ପୁନରାବୃତ୍ତି
ଇତିହାସ କିପରି ନିଜକୁ ଆଉ ଥରେ ଦୋହରାଏ, ତାହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଆଜିର ବିଜେଡି।
ଆପଣମାନଙ୍କର ମନେଥିବ, ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ନିବାସୀ ସନ୍ୟାସୀ ନେତା ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ (ଭି.କେ. ପାଣ୍ଡିଆନ୍)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବିଜେଡି ସଙ୍ଗଠନ ଏବଂ ମଞ୍ଚରେ ସର୍ବୋପରି ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କୁ କିପରି ଅଣଦେଖା କରାଯାଉଥିଲା। ଠିକ୍ ସେହିପରି, ଆଜି ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଆମେ ଠିକ୍ ସେହି ସମାନ ଦୃଶ୍ୟର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଛୁ।
ସେତେବେଳେ ଯେପରି ବିଜେଡିର ବର୍ଷୀୟାନ ନେତା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜରାସ୍ତାରେ କିମ୍ବା ସଭାସ୍ଥଳରେ ଟ୍ରାଫିକ୍ ପୋଲିସ ଭଳି ଭିଡ଼ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନ ସଭାରେ ଠିକ୍ ସେହି ସମାନ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଛି।
ଦଳୀୟ କର୍ମୀମାନେ ଏବେ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଗତକାଲିର ସେହି ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏକ ବାହାନା ଥିଲା; ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ତାମିଲନାଡ଼ୁ ନିବାସୀ ଭୈରବ କାର୍ତ୍ତିକେୟନ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁଜାତା ରାଉତ କାର୍ତ୍ତିକେୟନଙ୍କୁ ବିଜେଡି ରାଜନୀତିରେ ସର୍ବେସର୍ବା ଏବଂ ଅପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିବା। ଏହାକୁ ଆଉ କିଛି ଲୋକ କହୁଛନ୍ତି— “ଏହା କୌଣସି ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ପୁନଃପ୍ରବେଶ ବା ‘ରୀ-ଲଞ୍ଚିଂ’!”
ଏହି ରାଲି ପାଇଁ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟବରାଦ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଶାନୁରୂପ ସଫଳତା ମିଳିନଥିବାରୁ ଏବେ ନେତା ଓ କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ହିସାବ ମାଗିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଉ ଏହି ରାଲିକୁ ଦଳର ହାରୁ ନେତାମାନେ କବ୍ଜା କରି ନେଇଥିବାବେଳେ ବିଧାୟକମାନଙ୍କର ଦେଖାଦର୍ଶନ ନ ଥିଲା।
ଜଣେ ସାଧାରଣ କର୍ମୀ ଯିଏ ଦିନରାତ ଏକ କରି ଦଳ ପାଇଁ ପରିଶ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଆଜି ନିଜକୁ ଅସହାୟ ମନେ କରୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦଳ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅସ୍ମିତାକୁ ନେଇ ରାଜନୀତି କରୁଥିଲା, ସେହି ଦଳର ମଞ୍ଚରେ ଏଭଳି ବାହ୍ୟ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ପୁନର୍ବାର କବ୍ଜା ଦେଖି କର୍ମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର କ୍ଷୋଭ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତେବେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି— ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ଭବିଷ୍ୟତ କଣ? ଯଦି ଦଳ ଭିତରେ ଏହିପରି ଭାବେ ଗୋଟିଏ ପରିବାର କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବଜାୟ ରହେ, ତେବେ ପୁରୁଖା ନେତା ଓ ସଚେତନ କର୍ମୀମାନେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ କଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେବେ? ଆଗାମୀ ପୌର ନିର୍ବାଚନ ହେଉ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ, ଏଭଳି ଅନ୍ତଃକଳହ ବିଜେଡିର ମେରୁଦଣ୍ଡକୁ କେତେଦୂର ଦୁର୍ବଳ କରିବ, ତାହା ସମୟ କହିବ।
କିନ୍ତୁ ଗତକାଲିର ମାଷ୍ଟରକ୍ୟାଣ୍ଟିନ ସମାବେଶ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି ଯେ, ବିଜେଡିର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତିରେ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ଛାୟା ଏବେବି ସେହିପରି ଗଭୀର ଭାବେ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଦଳର ସଚେତନ କର୍ମୀମାନେ ଆଉ ଆଖିବୁଜି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାହାଁନ୍ତି।
