ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଇତିହାସ ଏମିତି ଅନେକ ରହସ୍ୟ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ଅପ୍ରକାଶିତ କାହାଣୀରେ ଭରି ରହିଛି, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଇତିହାସର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ କଥା ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ପରିବାର—ଅର୍ଥାତ୍ ନେହେରୁ ପରିବାର ଏବଂ ତାହା ସହିତ ରାଷ୍ଟ୍ରପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଏଭଳି ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିବେ।
ଯାହା ୧୯୪୧-୪୨ ମସିହାରେ ଘଟିଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ ନେହେରୁ ଏବଂ ଫିରୋଜ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିବାହ। ଏହି ବିବାହ ପାଇଁ ନା ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ସହଜରେ ରାଜି ଥିଲେ, ନା ନେହେରୁ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ରାଜି ଥିଲେ, ଆଉ ନା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଚମକାଇ ଦେବା ଭଳି କଥା ହେଉଛି—ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟଳ ରହିଲେ, ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଏକ ଅଜବ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି କୌଣସି ବି ଯୁବତୀ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯିବ। ଗାନ୍ଧିଜୀ କହିଥିଲେ—”ତୁମେ ଦୁହେଁ ବିବାହ ତ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ବିବାହ ପରେ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଜୀବନ ବିତାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।”
ଏହି ଘଟଣାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି କ’ଣ ଥିଲା? ବ୍ରିଟିଶ ଲେଖିକା କ୍ୟାଥରିନ୍ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ନିଜ ପୁସ୍ତକ *’ଦି ଲାଇଫ୍ ଅଫ୍ ଇନ୍ଦିରା ନେହେରୁ ଗାନ୍ଧୀ’*ରେ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ସବୁ ବଡ଼ ଖୁଲାସା କରିଛନ୍ତି? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଆଜିର ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶ୍ଳେଷଣରେ।
ଲଣ୍ଡନରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଓ ସେବାଗ୍ରାମ ଆଶ୍ରମର ପ୍ରଥମ ବିବାଦ
ସମୟ ଥିଲା ୧୯୪୧ ମସିହା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଘନଘଟା ଭିତରେ ଲଣ୍ଡନରେ ପାଠପଢ଼ା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ବର୍ଷ ରହିବା ପରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଫିରୋଜ ଗାନ୍ଧୀ ଭାରତ ଫେରିଲେ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ମୁମ୍ବାଇ ବିମାନବନ୍ଦରରେ ଓହ୍ଲାଇଲେ, ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଏକ ଟେଲିଗ୍ରାମ୍ ମିଳିଲା। ସେହି ତାରବାର୍ତ୍ତା ଥିଲା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର।
ଗାନ୍ଧିଜୀ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ୱାର୍ଦ୍ଧା ସ୍ଥିତ ସେବାଗ୍ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ଭେଟିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଅସନ୍ତୋଷ ଥିଲା। ସେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପିତା ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ପାଇବା ପରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାଧ୍ୟବାଧକତାରେ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦିରା ସେବାଗ୍ରାମ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।
କ୍ୟାଥରିନ୍ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ନିଜ ପୁସ୍ତକରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, ଇନ୍ଦିରା ଯେତେବେଳେ ସେବାଗ୍ରାମ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଲଣ୍ଡନ ଫେରନ୍ତା ଜଣେ ଆଧୁନିକା ଝିଅ ଭଳି ରେଶମ ବା ସିଲ୍କ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ଓଠରେ ଲିପଷ୍ଟିକ୍ ଲଗାଇଥିଲେ। ସେବାଗ୍ରାମର ସରଳ, ତ୍ୟାଗପୂତ ଏବଂ ଖଦଡ଼ମୟ ବାତାବରଣରେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କର ଏହି ରୂପ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଥିଲା।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ପ୍ରଥମେ କହିଲେ—”ଏସବୁ ଛାଡ଼ି ଖଦି ପିନ୍ଧିବା ଆରମ୍ଭ କର।” ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଏହି କଥାଟି ଆଦୌ ପସନ୍ଦ ଆସିନଥିଲା। ସେ କୌଣସି ପରମ୍ପରା ବା ନିୟମକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ମାନସିକତାରେ ନଥିଲେ।
କ୍ୟାଥରିନ୍ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଆହୁରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ସେବାଗ୍ରାମ ଆଶ୍ରମର ପରିବେଶ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗୁଥିଲା। ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ମତରେ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନୁଗାମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଚାଟୁକାରିତା ବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଡ଼ ଲାଗୁଥିଲା—ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କୁ ଖାଇବା କିଏ ଦେବ, ବାପୁଙ୍କ ଛେଳିର କ୍ଷୀର କିଏ ଦୁହିଁବ, ତାଙ୍କୁ ଖବରକାଗଜ କିଏ ପଢ଼ି ଶୁଣାଇବ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଡିକ୍ଟେସନ୍ କିଏ ଲେଖିବ।
ଏହି ସମୟର ଏକ ଘଟଣା ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା। ଦିନେ ହଠାତ୍ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବାହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଲୁଗାପଟା ଶୁଖୁଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖି ସେହି ଲୁଗା ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ଉପରେ ଚିହିଁକି ଉଠି କହିଲେ—”ତୁମର ଏତେ ସାହସ! ତୁମେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ପୋଷାକକୁ କେମିତି ସ୍ପର୍ଶ କଲ? ବାପୁଙ୍କ ପୋଷାକ ଛୁଇଁବାର ଅଧିକାର କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କର ଅଛି।” ଏହି ଘଟଣା ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ମନରେ ଆଶ୍ରମର କଠୋରତା ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ବିତୃଷ୍ଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।
ଡେରାଡୁନ୍ ଜେଲ୍ରେ ନେହେରୁଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ଓ ପାରିବାରିକ ବିରୋଧ
ସେବାଗ୍ରାମ ପରେ ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ଇନ୍ଦିରା ସିଧା ଚାଲିଲେ ଡେରାଡୁନ୍ ଜେଲ୍। ସେଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ କାରାଗାରରେ ବନ୍ଦୀ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ପିତା ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ। ଜେଲ୍ ପ୍ରଶାସନ ଉଭୟ ପିତା-କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋଠରୀରେ ସାକ୍ଷାତର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲା।
ଏହି ବୈଠକରେ ଇନ୍ଦିରା ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣାଇ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ—”ମୁଁ ଫିରୋଜ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିସାରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଏହି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।”
ବାସ୍ତବରେ, ଲଣ୍ଡନ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରା ଏହି ବିବାହ ବିଷୟ ଉଠାଇଥିଲେ, ସେବେଠାରୁ ନେହେରୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୂରତା ବା ‘କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ ଗ୍ୟାପ୍’ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇସାରିଥିଲା। ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁ ନଥିଲେ। ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ଥିଲା?
ଏଠାରେ ଆମକୁ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ଓ ପାରିବାରିକ ସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ:
1. ପାରିବାରିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ନେହେରୁ ପରିବାର ଥିଲା ଦେଶର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ଧନୀ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷିତ ଖାନ୍ଦାନ୍। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଫିରୋଜ ଗାନ୍ଧୀ ଏକ ସାଧାରଣ ପାର୍ସୀ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ।
2. ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା: ନେହେରୁଙ୍କ ଦୁଇ ଭଉଣୀ—ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ହଠୀସିଂହଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡରୁ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୃତ୍ତିଗତ (Professional) ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଫିରୋଜ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ବଡ଼ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଡିଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
3. ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା: ଭବିଷ୍ୟତରେ ଫିରୋଜଙ୍କ ରୋଜଗାରର ମାଧ୍ୟମ କ’ଣ ହେବ, ସେ ନିଜ ପରିବାର କିପରି ଚଳାଇବେ, ସେନେଇ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟତା ନଥିଲା।
ଜଣେ ପିତା ହିସାବରେ ନେହେରୁ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା କାହାରି କଥା ଶୁଣିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ନଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଜିଦ୍ରେ ଅଟଳ ଥିଲେ। ଶେଷରେ ନେହେରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଥରେ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ଯେ, ଏ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଆଉ ଥରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର।
ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସେହି ‘ଅଜବ ସର୍ତ୍ତ’
ନେହେରୁଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ଇନ୍ଦିରା ପୁନର୍ବାର ସେବାଗ୍ରାମ ଗଲେ। ଗାନ୍ଧିଜୀ ପୁଣି ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—”ବିବାହ ପାଇଁ ଏତେ ତରବର ହୁଅ ନାହିଁ।” କ୍ୟାଥରିନ୍ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ କୌଣସି ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ସେଥିରେ ‘ନା’ ଶୁଣିବା ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବରେ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଥିଲେ ଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଗଢ଼ା। ସେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ କଥାକୁ ଖାତିର କଲେ ନାହିଁ।
ଏହା ପରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣିଲେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଚକିତ ହୋଇଯିବେ।
ଗାନ୍ଧିଜୀ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ପଚାରିଲେ—”ଫିରୋଜଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଯୌନ ଅନୁଭୂତି ବା ଶାରୀରିକ ଆକର୍ଷଣ (Sexual Feelings) କିପରି?”
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଜଣେ ଯୁବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଓ ଅସହଜ ଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଖୁବ୍ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ସଂଯମତା ରକ୍ଷା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—”ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଭଲପାଇବା ରହିଛି। ମୁଁ ଫିରୋଜଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲପାଏ।”
କିନ୍ତୁ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏତିକିରେ ଅଟକି ନଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—”ଶାରୀରିକ ଆକର୍ଷଣ କେବେ ବି ଗୋଟିଏ ବିବାହର ମୂଳଦୁଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯଦି ତୁମେ ଦୁହେଁ ବିବାହ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିସାରିଛ, ତେବେ ମୋର ଯେଉଁ ଆଦର୍ଶ ରହିଛି, ସେହି ଆଦର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ଚଳିବାକୁ ପଡ଼ିବ।”
ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସେହି ବିବାହର ଆଦର୍ଶ କ’ଣ ଥିଲା ଜାଣନ୍ତି?
ଗାନ୍ଧିଜୀ କହିଲେ—”ତୁମେ ଦୁହେଁ ବିବାହ ତ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ବିବାହ ପରେ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଜୀବନ ପାଳନ କରିବାକୁ ହେବ।”
ଆପଣ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ, ଜଣେ ୨୩-୨୪ ବର୍ଷର ତରୁଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଏହିଭଳି ଏକ ସର୍ତ୍ତ ଶୁଣିବା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହୋଇଥିବ!
ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ—”ଆପଣ କୌଣସି ଯୁବକ-ଯୁବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ ନକରିବା ପାଇଁ କହିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିବାହ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ କହିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ଅଯୌକ୍ତିକ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୈବାହିକ ଜୀବନରେ କେବଳ ତିକ୍ତତା ଓ ଅଶାନ୍ତି ହିଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।”
‘ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଇଭେଣ୍ଟ’ର ପରାମର୍ଶ ଓ ବାସ୍ତବତା
ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ଇନ୍ଦିରା ନିଜ ଜିଦ୍ରୁ ତିଳେ ହେଲେ ବି ହଟିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଶେଷରେ ଏହି ବିବାହ ପାଇଁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଆଉ ଏକ ନୂଆ ପରାମର୍ଶ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।
ଗାନ୍ଧିଜୀ କହିଲେ—”ଯଦି ତୁମେ ବିବାହ କରୁଛ, ତେବେ ଏହା କୌଣସି ଛୋଟମୋଟ ଘରୋଇ ସମାରୋହରେ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ଯଦି ଛୋଟ ଆକାରରେ ବିବାହ ହୁଏ, ତେବେ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀମାନେ ଅପପ୍ରଚାର କରିବେ ଯେ ପରିବାରର ସମ୍ମତି ବିନା ଏହି ବିବାହ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଏହି ବିବାହ ବହୁତ ବଡ଼ ଧରଣର ହେବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଦରକାର। ଏହା ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅର ବିବାହ, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ‘ଜାତୀୟ ଉତ୍ସବ’ (National Event) ଭାବରେ ପାଳନ ହେବା ଉଚିତ୍।”
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ପ୍ରଦୀପ ସିଂହ ନିଜ ଭିଡିଓ ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ଏକ ବଡ଼ କଥା କହିଛନ୍ତି। ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ—ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନେହେରୁ-ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ଭିତରେ ଯେଉଁ ‘ଏଣ୍ଟାଇଟଲ୍ମେଣ୍ଟ’ (Entitlement) ବା ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଶେଷ ମନେକରିବାର ଏକ ଭାବନା ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା, ତାହାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇବାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ଏହିଭଳି ଆଭିମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଏବଂ ଫିରୋଜ ଏହି କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇନଥିଲେ। ୧୯୪୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଆହ୍ଲାବାଦର ଆନନ୍ଦ ଭବନ ବାରଣ୍ଡାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଢଙ୍ଗରେ, କିଛି ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଏବଂ ନିକଟତର ଲୋକଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଏହି ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ବିବାହଟି କୌଣସି ‘ଜାତୀୟ ଉତ୍ସବ’ ପାଲଟି ନଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଖବର ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଥିଲା।
ଇତିହାସକାରମାନଙ୍କ ମତରେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜ ଜୀବନକାଳରେ କେବଳ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଗରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଆଶ୍ରମର ଅନେକ ଅନୁଗାମୀ ତଥା ସମକାଳୀନ କେତେକ ରାଜନୈତିକ ନେତାଙ୍କ ଆଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନର ଏହିଭଳି ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପରିବାର ଭିତରେ ଏହି ଆଦର୍ଶ କେତେଦୂର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଥିଲା, ତାହା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଏହି ଘଟଣାରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ—ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତର ଯେଉଁ ‘ଆଇରନ୍ ଲେଡି’ ବା ଦୃଢ଼ମନା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ, ତାହାର ଝଲକ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ହିଁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ପିତା ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ—ଯେତେବେଳେ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିର କଥା ଆସିଥିଲା, ଇନ୍ଦିରା କାହାରି ଚାପ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ନଥିଲେ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/one-photo-thousands-of-messages/
ଗୋଟିଏ ଫଟୋ, ହଜାରେ ବାର୍ତ୍ତା! || One photo, thousands of messages!
