ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜାତିଗୁଡ଼ିକର ଆଧିକାରିକ ଗଣନା କରାଯିବାକୁ ଯାଉଛି। ‘ଜନଗଣନା ୨୦୨୭’ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଚରଣ ବା ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ୪୦ଟି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଅଧିସୂଚନା ଜାରି କରିଛନ୍ତି। ଭାରତର ମହାପଞ୍ଜୀକାରକ ଏବଂ ଜନଗଣନା ଆୟୁକ୍ତ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କୁମାର ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନଗଣନା ଅଧିନିୟମ, ୧୯୩୧ ଅଧୀନରେ ଏହି ଅଧିକାରିକ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରରେ ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟ ସହିତ କୋଭିଡ୍-୧୯ ଟିକାକରଣ, ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା, ଆଧାର ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ଭଳି ଆଧୁନିକ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରାବଧାନ ରଖାଯାଇଛି।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଗଣନା
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶର ବରଫାବୃତ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧ ରୁ ୩୦ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେବ। ଏଥିରେ ଲଦାଖ, ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ପାର୍ବତ୍ୟ ଓ ବରଫାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଶର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗରେ ୨୦୨୭ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ମୂଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯିବ।
ଭାରତରେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ସମଗ୍ର ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ କେବଳ ଏସସି ଏବଂ ଏସଟି ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କର ହିଁ ଜାତିଗତ ଗଣନା ହେଉଥିଲା। ମାତ୍ର ଦୀର୍ଘ ୯ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଜନଗଣନା ଫର୍ମରେ ‘ଜାତି’ ର କୋଠରି ରଖାଯାଇଛି।
ଜନଗଣନା ଫର୍ମରେ ପଚରାଯିବାକୁ ଥିବା ୪୦ଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ
ଜନଗଣନା ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରର ପ୍ରଶ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ୧୦ ରେ ‘ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି / ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି / ଜାତି’ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ନାଗରିକମାନେ ନିଜ ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେବେ। ନିମ୍ନରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ୪୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ତାଲିକା ଦିଆଗଲା:
- ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ
- ପରିବାର ମୁଖିଆଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ
- ଲିଙ୍ଗ
- ଜନ୍ମ ତାରିଖ ଏବଂ ବୟସ
- ବର୍ତ୍ତମାନର ବୈବାହିକ ସ୍ଥିତି
- ବିବାହ ସମୟରେ ବୟସ
- ପତି/ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ
- ଘୋଷିତ ଜାତୀୟତା
- ଧର୍ମ
- ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (SC) / ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି (ST) / ଜାତି
- ପିତାଙ୍କ ବିବରଣୀ
- ମାତାଙ୍କ ବିବରଣୀ
- ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା/ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା
- ମାତୃଭାଷା ଏବଂ ଜାଣିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷା
- ସାକ୍ଷରତା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତାର ସ୍ଥିତି
- ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ପାଠପଢ଼ାର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି
- ହାସଲ କରିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ବିଷୟ/ଶାଖା
- ଗତ ବର୍ଷ କୌଣସି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କି?
- ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ବର୍ଗ
- ବୃତ୍ତି/ପେଷା
- ଉଦ୍ୟୋଗ, ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ସେବାର ସ୍ୱରୂପ
- ଶ୍ରମିକ/କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବର୍ଗ
- ଅଣ-ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (ଅଳ୍ପକାଳୀନ, ଅର୍ଦ୍ଧ-ଅଳ୍ପକାଳୀନ ଓ ଅକର୍ମଣ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ)
- କାମ ସନ୍ଧାନରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା କାମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କି?
- କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ଯାତାୟାତର ମାଧ୍ୟମ
- ଜନ୍ମସ୍ଥାନ
- ପୂର୍ବ ନିବାସ ସ୍ଥାନ
- ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ
- ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରଠାରୁ ଏହି ଗ୍ରାମ/ସହରରେ ରହଣିର ଅବଧି
- ସ୍ଥାୟୀ ଆବାସିକ ଠିକଣା
- ବର୍ତ୍ତମାନ ଜୀବିତ ଥିବା ସନ୍ତାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା (କେବଳ ବିବାହିତା, ବିଧବା, ଛାଡ଼ପତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ)
- ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ମୋଟ ଜୀବିତ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା (କେବଳ ବିବାହିତା, ବିଧବା, ଛାଡ଼ପତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ)
- ଗତ ବର୍ଷକ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଜୀବିତ ସନ୍ତାନ ସଂଖ୍ୟା (କେବଳ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିବାହିତା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ)
- କୋଭିଡ୍-୧୯ (COVID-19) ଟିକାକରଣର ସ୍ଥାନ
- ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା
- ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର (ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ)
- ଆଧାର ନମ୍ବର (ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ)
- ଭୋଟର ଆଇଡି ନମ୍ବର (ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ)
- ପାସପୋର୍ଟ ନମ୍ବର (ଭାରତୀୟ ପାସପୋର୍ଟ ଧାରକଙ୍କ ପାଇଁ)
- ଡ୍ରାଇଭିଂ ଲାଇସେନ୍ସର ଉପଲବ୍ଧତା
ନୂତନ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ବିଶେଷତ୍ୱ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଚଳିତ ଜନଗଣନାରେ ଅତୀତର ଜନଗଣନା ତୁଳନାରେ କେତେକ ବୈପ୍ଲବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ନାଗରିକଙ୍କର ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା’ ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ କିମ୍ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଦକ୍ଷତା ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ଏହାସହିତ କୋଭିଡ୍-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ କେଉଁଠାରେ ଟିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି।
ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଆଧାର ନମ୍ବର, ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର, ଭୋଟର ଆଇଡି, ପାସପୋର୍ଟ ଏବଂ ଡ୍ରାଇଭିଂ ଲାଇସେନ୍ସ ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ (ଯଦି ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ) ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଡାଟା ଡିଜିଟାଲ୍ ଆପ୍ସ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ-ଜନଗଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେଶର କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଅଧିକ ସହଜ ହୋଇପାରିବ।
