ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଇତିହାସରେ ଅନେକ ଏମିତି ଘଟଣା ରହିଛି, ଯାହା ଆଜି ବି ଶୁଣିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କଥା ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଘଟଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ରୋଚକ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିବୁ, ଯେଉଁଠି ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜଣେ ଗୁପ୍ତଚର ଅଧିକାରୀ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପାଦ ବି ପଛକୁ ହଟିନଥିଲେ। ଏପରିକି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଗୋପନୀୟ କାଗଜ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଘଟଣାଟି ସେତେବେଳର, ଯେତେବେଳେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।
ଭାରତର ବିଦେଶୀ ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି ର’—ରିସର୍ଚ୍ଚ ଆଣ୍ଡ ଆନାଲିସିସ୍ ୱିଙ୍ଗ। ଅନ୍ୟପଟେ ଦେଶ ଭିତରର ଗୁପ୍ତ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଆଇବି ଅର୍ଥାତ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ବ୍ୟୁରୋର।
ସାଧାରଣତଃ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସେହି ଦେଶରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସ ସହିତ ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥାର ଅଧିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲେ। ସେହି ଦେଶର ପରିସ୍ଥିତି କ’ଣ? କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ? କେଉଁ ବିଷୟରେ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର? ଏଭଳି ଅନେକ ସୂଚନା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଏହି କ୍ରମରେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ଲଣ୍ଡନ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସରେ ଥିବା ର’ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଡାକି ବ୍ରିଫିଂ ନେଇଥିଲେ।
ର’ର ଲଣ୍ଡନ ଷ୍ଟେସନ୍ ଡାଇରେକ୍ଟର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୋଟ୍ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଅଧିକାରୀଜଣକ କହିଥିଲେ—ଏହା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସୂଚନା। ଆପଣ ଏହା ପଢ଼ିପାରିବେ।
ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ କାଗଜଟି ନେଲେ ଏବଂ ପଢ଼ିବା ପରେ ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ନିଜ ପକେଟରେ ରଖିଦେଲେ।
ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଅସଲି ଘଟଣା।
ର’ ଅଧିକାରୀଜଣକ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ସାର୍, ଏହି କାଗଜଟି ଆପଣଙ୍କୁ କେବଳ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଆପଣ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାମ୍ନାରେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ। ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ କହୁଛନ୍ତି—ଏହି କାଗଜ ଆପଣ ନେଇଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ଏଥିରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନିଜ ଅନୁଭବର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାରୀଜଣକ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରୁ ହଟିନଥିଲେ।
ତାଙ୍କ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା—ଏହା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦସ୍ତାବିଜ। ଏହାକୁ ସେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶେଷରେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କୁ ସେହି କାଗଜ ଫେରାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଭାବେ ଅଟକାଇଥିବା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପରେ କ’ଣ ହେଲା?
ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଲାଗିପାରେ, ଏତେ ବଡ଼ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ହୁଏତ ଶାସ୍ତି ମିଳିଥିବ। କିନ୍ତୁ ଘଟଣାଟି ଏଠାରେ ଆହୁରି ରୋଚକ ହୋଇଯାଏ।
ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ରାଗ ରଖିନଥିଲେ। ବରଂ ଅଧିକାରୀଜଣକ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟଳ ରହିଥିବାରୁ ସେ ଖୁସି ହୋଇଥିବା କଥା କୁହାଯାଏ।
ଏହା ପରେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ପ୍ୟାରିସ୍ ଯାଇଥିଲେ। ଲଣ୍ଡନର ଅଧିକାରୀଜଣକ ପ୍ୟାରିସରେ ଥିବା ର’ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଫୋନ୍ କରି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ—ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ରିଫ୍ କରିବାବେଳେ କୌଣସି ଲିଖିତ ଦସ୍ତାବିଜ ଦେବେ ନାହିଁ। କେବଳ ମୌଖିକ ଭାବରେ ସୂଚନା ଦେବେ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ୟାରିସରେ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ର’ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ବ୍ରିଫିଂ ପାଇଁ ଡାକିନଥିଲେ।
ଏହି ଘଟଣାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା କ’ଣ?
ରାଜନୀତିରେ ନେତା ଏବଂ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଅଧିକାରୀ ଯଦି ନିୟମ ଓ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର କଥା ଭାବି ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟଳ ରହନ୍ତି, ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ନେତାଙ୍କ ବଡ଼ ଗୁଣ।
ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ବିଷୟରେ ଏହି ଘଟଣା ଆଉ ଏକ ଦିଗ ଦେଖାଏ। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମତଭେଦ ଥାଇପାରେ, ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଚାପରେ ପଡ଼ି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବଦଳାଇନଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ଏହି ମନୋଭାବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚର୍ଚ୍ଚାଯୋଗ୍ୟ।
ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମନେ ରଖିବା ଦରକାର। ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥାର କାମ ହେଉଛି ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚାଇବା। ଏଭଳି ସୂଚନାର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଭୁଲ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ବଡ଼ ପରିଣାମ ଆଣିପାରେ।
ତେଣୁ ଲଣ୍ଡନର ସେହି ଘଟଣା କେବଳ ଜଣେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଏହା ଦାୟିତ୍ୱ, ଗୋପନୀୟତା, ନିୟମ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନର ଏକ ରୋଚକ ଉଦାହରଣ।
ଇତିହାସର ଏଭଳି ଘଟଣା ଆମକୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଶିଖାଏ—ପଦ ବଡ଼ ହୋଇପାରେ, କ୍ଷମତା ବଡ଼ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦାୟିତ୍ୱ ତା’ଠାରୁ ବଡ଼।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/they-finished-everything/
