ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିରେ ଗତ କିଛି ସମୟ ଧରି ଏକ ନୂଆ ବିତର୍କ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ, ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ବାରମ୍ବାର ଉଠୁଛି ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ— ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତରେ ଶାସନ କାହା ହାତରେ? ଜନତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର ନା ଉଚ୍ଚ ପଦସ୍ଥ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନେ?
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ‘ଶାଡୋ ସିଏମ୍’ ବା ଛାୟା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭଳି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଏହା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମ୍ପର୍କ
ଭାରତୀୟ ସଂବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଜନତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ରାଜ୍ୟର ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି। ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ରହିଥାଏ।
କିନ୍ତୁ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଓ କିଛି ରାଜନୈତିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି, ବ୍ୟବହାରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ଅନେକ ସମୟରେ ବଦଳିଯାଉଛି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଭୂମିକା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
‘ଶାଡୋ ସିଏମ୍’ ବିତର୍କ କାହିଁକି?
ରାଜନୈତିକ ମହଳରେ ଏହି ବିତର୍କର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତାର ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ। କିଛି ବିରୋଧୀ ନେତା ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟର କିଛି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଧିକାରୀ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଆଧାରରେ ‘ଶାଡୋ ସିଏମ୍’ ଶବ୍ଦଟି ବାରମ୍ବାର ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସୁଛି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ସରକାର ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଆସିଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂବିଧାନ ଓ ପ୍ରଚଳିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଥାଏ।
ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ବିତର୍କର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ରହିଛି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାଧୀନତା। ବିଭାଗୀୟ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ଫାଇଲ୍ ଅନୁମୋଦନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଭୂମିକା କେତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେଥିକୁ ନେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ଯଦିଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା କୌଣସି ଆଦାଲତୀୟ ନିଷ୍କର୍ଷ କିମ୍ବା ସରକାରୀ ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିନାହିଁ।
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଆବଶ୍ୟକତା
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୀମାରେଖା ରହିବା ଜରୁରୀ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ବଜାୟ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଜବାବଦେହିତା ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନେ ସରକାରୀ ନୀତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼େ ବୋଲି ସଂବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କହିଥାଏ।
ଜନମତ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚର୍ଚ୍ଚା
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି। କେହି ଏହାକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱାଭାବିକ ଆଲୋଚନା ବୋଲି କହୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ରାଜନୈତିକ ବୟାନବାଜିର ଅଂଶ ବୋଲି ମତ ରଖୁଛନ୍ତି।
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯୋଗ-ପ୍ରତ୍ୟାଭିଯୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଜବାବଦେହିତା ଏବଂ ସଂବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଦୃଢ଼ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ଶାଡୋ ସିଏମ୍’ ବିତର୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ। ଏହାକୁ ନେଇ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଓ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଜାରି ରହିଛି। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ସାର୍ବଜନିକ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିହେବ ନାହିଁ ଯେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଂବିଧାନିକ ଢାଞ୍ଚା ବାହାରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/odisha-police-reform-political-promises-and-reality-face-to-face/
