ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ପାକିସ୍ତାନ ଦେଇ CPEC ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଚୀନ୍-ପାକିସ୍ତାନ ଆର୍ଥିକ ଗଲିଆରା’ ନିର୍ମାଣ କରି ଭାରତକୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଚୀନ୍, ଏବେ ଭାରତର ପୂର୍ବ ପଟେ ଆଉ ଏକ ନୂଆ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ରଚିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି!
ପାକିସ୍ତାନ ପରେ ଏବେ ମ୍ୟାଁମାର୍ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ଦେଇ ‘ଚୀନ୍-ମ୍ୟାଁମାର-ବାଂଲାଦେଶ ଆର୍ଥିକ କରିଡୋର୍’ (CMBEC) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଯାଉଛି ବେଜିଂ। ଆଉ ଏହି ନୂଆ ଗଲିଆରାର ସିଧାସଳଖ ନଜର ରହିଛି ବଙ୍ଗୋପସାଗର (Bay of Bengal) ଉପରେ।
ଚୀନ୍ର ଏହି ଚାଲ୍ର ସିଧାସଳଖ ଅର୍ଥ ହେଉଛି— ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ, ଯେଉଁଠି ପାରାଦ୍ୱୀପ, ଧାମରା, କୋଲକାତା, ବିଶାଖାପାଟଣା ଏବଂ ଚେନ୍ନାଇ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦର ରହିଛି, ସେଠାରେ ନିଜର ଦବ୍ଦବା ବଢ଼ାଇବା।
କିନ୍ତୁ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ନୀରବରେ ବସିନାହିଁ। ଚୀନ୍ର ଏହି ବୃହତ୍ ରଣନୀତିକୁ ମାତ୍ ଦେବା ପାଇଁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଖେଳିଛି ନିଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚାଲ୍— ‘ଦି ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ଗେମ୍’ (Great Nicobar Game)!
• ଚୀନ୍ କାହିଁକି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ନିଜର କୋରିଡୋର୍ ତିଆରି କରିବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ?
• ମାଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Malacca) ର ସେହି ଗୁପ୍ତ କାରଣ କ’ଣ, ଯାହା ଚୀନ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛି?
• ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ-ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ଭାରତର ମାଷ୍ଟରପ୍ଲାନ୍ କିପରି ଚୀନ୍ର ସବୁ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିପାରେ?
ଚୀନ୍ର ନୂଆ ଆକ୍ରାନ୍ତ ରଣନୀତି: CPEC ରୁ CMBEC
ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ନ୍ୟାସନାଲ୍ ମ୍ୟାରିଟାଇମ୍ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜୀ ୨୦୨୬’ (INMSS-2026) ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ପୂର୍ବ ଭାରତ ମହାସାଗର ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏବେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରଣନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ପୀଠସ୍ଥଳୀ ପାଲଟିଛି।
ସାଧାରଣତଃ ଚୀନ୍ ନିଜର ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ‘ମାଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ’ (Strait of Malacca) ଦେଇ ପରିବହନ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯଦି ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ମାଲାକା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ତେବେ ଚୀନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଠପ୍ ହୋଇଯିବ। ଏହାକୁ ଜିଓପୋଲିଟିକ୍ସରେ ‘ମାଲାକା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ’ (Malacca Dilemma) କୁହାଯାଏ।
ଏହି ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଚୀନ୍ ନିଜର ସ୍ଥଳପଥ ଓ ବିକଳ୍ପ ସମୁଦ୍ରପଥ ଖୋଜୁଛି:
୧. ମ୍ୟାଁମାର୍ର କ୍ୟାଉକ୍ଫ୍ୟୁ (Kyaukphyu) ବନ୍ଦର: ଚୀନ୍ର ୟୁନାନ୍ ପ୍ରଦେଶରୁ ସିଧାସଳଖ ମ୍ୟାଁମାର ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ତେଲ ପାଇପଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ ସରିଛି।
୨. ବାଂଲାଦେଶର ବନ୍ଦର ସଂଯୋଗ: ମ୍ୟାଁମାର୍ରେ ଚାଲିଥିବା ଗ୍ରହଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁଁ ଚୀନ୍ ଏବେ ବାଂଲାଦେଶର ଚାଟୋଗ୍ରାମ୍ (Chattogram) ଏବଂ ମୋଙ୍ଗଲା ବନ୍ଦରକୁ ନିଜ ଆର୍ଥିକ ଗଲିଆରାରେ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଏହି ‘ଚୀନ୍-ମ୍ୟାଁମାର-ବାଂଲାଦେଶ ଆର୍ଥିକ କରିଡୋର୍’ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଜିଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ନିଜର କମର୍ସିଆଲ୍ ଓ ମିଲିଟାରୀ ଉପସ୍ଥିତି ଜାହିର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ପାଇଁ ଏକ ସିଧାସଳଖ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ।
ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ
ଚୀନ୍ର ଏହି ରଣନୀତି କେବଳ ସୀମାର ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି— ‘ସପ୍ଲାଇ ଚେନ୍, ବନ୍ଦର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ତଳ ଦେଇ ଯାଇଥିବା ଡିଜିଟାଲ୍ କେବୁଲ୍ସ’ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହାସଲ କରିବାର ଲଢ଼େଇ!
ଭାରତର ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ, ବିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଶାର ପାରାଦ୍ୱୀପ, ଧାମରା ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଶାଖାପାଟଣା ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡ। ଭାରତର କୋଇଲା, ଲୁହାପଥର, ତେଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଏହି ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଯଦି ଚୀନ୍ ବାଂଲାଦେଶ ଏବଂ ମ୍ୟାଁମାର ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜର ଗୁପ୍ତଚର ଜାହାଜ, ସବ୍ମେରିନ୍ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ନେଟୱାର୍କ ବିଛାଇଦିଏ, ତେବେ:
• ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ମୁକ୍ତ ଚଳପ୍ରଚଳ ଉପରେ କ୍ରମାଗତ ନଜର ରଖାଯାଇପାରିବ।
• ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଉତ୍ତେଜନା ସମୟରେ ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ।
• ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା— ଭାରତର ନିକଟତମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଋଣ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ଚୀନ୍ ନିଜର ସାମରିକ ଘାଟିରେ ପରିଣତ କରିବାର ବିପଦ ରହିଛି।
ଭାରତର ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍: ‘ଦି ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ’
କିନ୍ତୁ ଚୀନ୍ ଯଦି ନିଜକୁ ଚାଲାକ୍ ଭାବୁଛି, ତେବେ ଭାରତ ସେଥିପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ!
ବେଜିଂର ଏହି ସମସ୍ତ ଚାଲ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଭାରତ ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଛି ‘ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ମେଗା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ’ (Great Nicobar Project)।
ଆସନ୍ତୁ ବୁଝିବା ଏହି ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଚୀନ୍କୁ ମାତ୍ ଦେବ:
୧. ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ କୋଚିନ୍ ଟ୍ରାନ୍ସସିପ୍ମେଣ୍ଟ ଟର୍ମିନାଲ୍: ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଦକ୍ଷିଣତମ ପଏଣ୍ଟରେ ଭାରତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବନ୍ଦର ତିଆରି କରୁଛି। ଏହା ମାଲାକା ପ୍ରଣାଳୀର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ।
୨. ମିଲିଟାରୀ ଏୟାରବେସ୍ ଓ ନୌସେନା ଘାଟି: ଏଠାରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଓ ବାୟୁସେନାର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଏବଂ ସବ୍ମେରିନ୍ ସବୁବେଳେ ମୋତାୟେନ୍ ରହିବେ।
୩. ସମୁଦ୍ରର ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରୀ: ଚୀନ୍ର ଯେକୌଣସି ଜାହାଜ ବା ସବ୍ମେରିନ୍ ବଙ୍ଗୋପସାଗରକୁ ପଶିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାହା ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବରରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ସେନାର ରାଡାର୍ରେ ସିଧାସଳଖ ଧରାପଡ଼ିବ।
ଅର୍ଥାତ୍, ଚୀନ୍ ଯେଉଁ କ୍ୟାଉକ୍ଫ୍ୟୁ ବନ୍ଦର ମାଧ୍ୟମରେ ମାଲାକା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଏଡ଼ାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ଭାରତ ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବରରେ ବସି ସେହି ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇଆସିଛି!
ଜିଓପୋଲିଟିକାଲ୍ ସମୀକରଣ: ‘କୋଆଡ୍’ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଭାରତ ଏକାକୀ ନୁହେଁ। ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୁରକ୍ଷା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଭାରତ QUAD (ଭାରତ, ଆମେରିକା, ଜାପାନ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ) ଏବଂ BIMSTEC ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ମିଶି କାମ କରୁଛି।
ଜାପାନ ଆସାମ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରୁ ବାଂଲାଦେଶ ସହ ରୋଡ୍ ଏବଂ ଇନ୍ଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚର ଯୋଡ଼ିବାରେ ଭାରତକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ବାଂଲାଦେଶ ଓ ମ୍ୟାଁମାରକୁ ଚୀନ୍ର ‘ଋଣ ଜାଲ’ (Debt Trap) ରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭାରତ ଓ ଜାପାନ ଏକାଠି ମିଳିତ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ— ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଉ କେବଳ ମାଛଧରା କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟର ଜଳଭାଗ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଏହା ଏବେ ବିଶ୍ୱର ଦୁଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତି— ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନ୍ର ଚେସ୍ ବୋର୍ଡ ପାଲଟିଛି।
ଚୀନ୍ ନିଜର CMBEC କୋରିଡୋର୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତକୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଭାରତର ‘ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର’ ରଣନୀତି ଏବଂ ମଜବୁତ୍ ନୌସେନା ଚୀନ୍ର ଏହି ଯୋଜନାକୁ ସହଜରେ ସଫଳ ହେବାକୁ ଦେବନାହିଁ।
