ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ‘ସୁତଲେଜ୍’ ନଦୀକୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ସୁତଲେଜ୍ କେବଳ ଏକ ନଦୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ବିଭାଜନ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ଇତିହାସ ସହ ଅତି ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ଭାଗ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହି ନଦୀର ଭୂଗୋଳକୁ ଆଧାର କରି ହିଁ ପଞ୍ଜାବକୁ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଆଜି ପୁଣି ଥରେ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଭାରତର କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ସୁତଲେଜ୍ ଏବଂ ଏହାର ଜଳରାଶିକୁ ନେଇ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି।
ଇତିହାସର ସେହି କଳା ଦିନ ଏବଂ ସୁତଲେଜ୍ର ଭୂମିକା
୧୯୪୭ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀ ସାର୍ ସିରିଲ୍ ରେଡ୍କ୍ଲିଫ୍ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ବିଭାଜନର ସୀମାରେଖା ଟାଣିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ସୀମା ଭାବେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର କରାଯାଇଥିଲା। ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ସମୟରେ ସୁତଲେଜ୍ ନଦୀର ପ୍ରବାହ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି ଦୁଇ ଦେଶର ସୀମା ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀର ସମାହାର ଥିବା ସମୃଦ୍ଧ ପଞ୍ଜାବ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ହୋଇଗଲା। ଗୋଟିଏ ଭାରତର ପୂର୍ବ ପଞ୍ଜାବ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ପାକିସ୍ତାନର ପଶ୍ଚିମ ପଞ୍ଜାବ।
ସୁତଲେଜ୍ ନଦୀର ଉପର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନାଲ୍ ନେଟୱର୍କ ଭାରତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଗଲା, ଯେତେବେଳେ କି ଏହାର ତଳ ମୁଣ୍ଡର ଶେଷ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନ ଶାସନକୁ ଚାଲିଗଲା। ବିଭାଜନର ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ହିଁ ଆଗକୁ ଯାଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ବିବାଦର ସୂତ୍ରପାତ କରିଥିଲା।
ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି (IWT) ଏବଂ ସୁତଲେଜ୍ ଉପରେ ଭାରତର ଅଧିକାର
ବିଭାଜନ ପରେ ଜଳ ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଉତ୍ତେଜନାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ‘ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି’ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଛଅଟି ନଦୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା:
୧. ପୂର୍ବ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ : ସୁତଲେଜ୍, ବ୍ୟାସ ଏବଂ ରାଭି ନଦୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ବ୍ୟବହାରର ଅଧିକାର ଭାରତକୁ ମିଳିଲା।
୨. ପଶ୍ଚିମ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ : ସିନ୍ଧୁ, ଜେଲମ ଏବଂ ଚିନାବ ନଦୀର ପାଣି ପାକିସ୍ତାନକୁ ଦିଆଗଲା।
ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ସୁତଲେଜ୍ ନଦୀର ପାଣି ଉପରେ ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର ରହିଛି। ଭାରତ ଏହି ନଦୀର ଜଳକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଭାକ୍ରା-ନାଙ୍ଗଲ ପ୍ରକଳ୍ପ’ ଏବଂ ‘ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ କେନାଲ’ ନିର୍ମାଣ କଲା, ଯାହା ଆଜି ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣା ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନର କୋଟି କୋଟି ଏକର ଚାଷଜମିକୁ ସବୁଜ ସୁନ୍ଦର କରି ଗଢ଼ିତୋଳିଛି।
ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବିବାଦ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ଚିନ୍ତା
ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଭାରତ ସରକାର ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିର ସମୀକ୍ଷା ଓ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ପାକିସ୍ତାନକୁ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ଭାରତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ସନ୍ତ୍ରାସବାଦ ଏବଂ ଆଲୋଚନା ଏକାଠି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି କ୍ରମରେ ଭାରତ ପୂର୍ବ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରୁ (ସୁତଲେଜ୍, ବ୍ୟାସ, ରାଭି) ପାକିସ୍ତାନକୁ ବହିଯାଉଥିବା ବଳକା ପାଣିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରୋକିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଡ୍ୟାମ୍ ଓ କେନାଲ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ କରିଛି।
ପାକିସ୍ତାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି, ଯଦି ଭାରତ ସୁତଲେଜ୍ ଏବଂ ଏହାର ସହଯୋଗୀ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଟି ବୁନ୍ଦା ପାଣି ନିଜ କୃଷି ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରେ, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମିରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବ ଏବଂ ସେଠାରେ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଉଗ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିବ।
ସୁତଲେଜ୍ ନଦୀର ଇତିହାସ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଏହା ଦିନେ ଭାରତୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲା। ଆଜି ବଦଳୁଥିବା ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଭାରତ ସୁତଲେଜ୍ ଜଳର ସର୍ବାଧିକ ଉପଯୋଗ କରି ନିଜର ଶକ୍ତି ଏବଂ କୃଷି ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରୁଛି, ଯାହା ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ରଣନୈତିକ ଶେଷ ଚେତାବନୀ ସଦୃଶ ହୋଇଛି।
Also read : https://purvapaksa.com/did-bangladesh-betray-india-over-the-siliguri-corridor-surrendered-to-china/
