ଭାରତୀୟ ସୀମାନ୍ତ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଜନକ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଭାରତର ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ବାଂଲାଦେଶ ନିଜର ସାମରିକ ଓ ରଣନୈତିକ ନୀତିରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସୀମା ‘ସିଲିଗୁଡ଼ି କରିଡର’ ବା ‘ଚିକେନ୍ ନେକ୍’ ନିକଟରେ ଚୀନକୁ ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ଦେଇଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ତିସ୍ତା ନଦୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ବାଂଲାଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚୀନ ଆଗରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଛି, ଯାହା ଭାରତ ପିଠିରେ ଛୁରି ମାରିବା ସଦୃଶ ହୋଇଛି।
)
ଚୀନର ଏହି ପ୍ରବେଶ ଯୋଗୁଁ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଭୂଖଣ୍ଡ ପ୍ରତି ବଡ଼ ସାମରିକ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ନେଇ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମହଲରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
କଣ ଏହି ତିସ୍ତା ପ୍ରକଳ୍ପ ବିବାଦ ?
ତିସ୍ତା ନଦୀ ଭାରତର ସିକିମ୍ ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଦେଇ ବାଂଲାଦେଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ବାଂଲାଦେଶର କୃଷି ଓ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଏହି ନଦୀର ପାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ବାଂଲାଦେଶ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ‘ତିସ୍ତା ନଦୀ ବେସିନ୍ ସମଗ୍ର ବିକାଶ ଓ ପରିଚାଳନା ପ୍ରକଳ୍ପ’ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଥିଲା। ଏହି ବୃହତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଚୀନ ବାଂଲାଦେଶକୁ ପ୍ରାୟ ୧ ବିଲିୟନ ଡଲାର (ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା) ର ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା।
ଭାରତ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଚୀନର ସହଭାଗିତାକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବିରୋଧ କରିଆସୁଥିଲା। ଏପରିକି ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ନିଜେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇବାକୁ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ସହାୟତା ଦେବାକୁ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାରଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମାତ୍ର ସମସ୍ତ କୂଟନୈତିକ ବୁଝାମଣାକୁ ପଛରେ ପକାଇ ବାଂଲାଦେଶ ଏବେ ଚୀନର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ରଣନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚକିତ କରିଛି।
‘ଚିକେନ୍ ନେକ୍’ ପ୍ରତି ବଢ଼ିଲା ବିପଦ
ଭାରତ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି। ତିସ୍ତା ପ୍ରକଳ୍ପର କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ତାହା ଭାରତର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସିଲିଗୁଡ଼ି କରିଡରଠାରୁ ମାତ୍ର କେଇ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ‘ଚିକେନ୍ ନେକ୍’ କୁହାଯାଏ କାରଣ ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ଏହା କୁକୁଡ଼ାର ବେକ ଭଳି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ (ମାତ୍ର ୨୦ ରୁ ୨୨ କିଲୋମିଟର ଓସାର)। ଏହି ରାସ୍ତା ହିଁ ଆସାମ, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ସମେତ ସମଗ୍ର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭୂଖଣ୍ଡ ସହ ଯୋଡ଼ିଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ବାହାନାରେ ଚୀନର ସେନା ସହ ଜଡ଼ିତ କମ୍ପାନୀ, ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ ବୈଷୟିକ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଭାରତୀୟ ସୀମାର ଅତି ନିକଟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଡେରା ପକାଇବେ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଚୀନ ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖିପାରେ ଏବଂ ଗୁପ୍ତଚର ପ୍ରଣାଳୀ ସକ୍ରିୟ କରିପାରେ। ଯଦି କୌଣସି ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତେବେ ଚୀନ ସହଜରେ ଏହି ଚିକେନ୍ ନେକ୍ ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତକୁ ବାକି ଦେଶଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
ଡେବ୍ଟ-ଟ୍ରାପ୍ (ଋଣ ଜନ୍ତା) ରେ ବାଂଲାଦେଶ
ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଭଳି ଚୀନର କୁଖ୍ୟାତ ‘ଋଣ ଜନ୍ତା’ ରେ ଫସିବାକୁ ଯାଉଛି। ଚୀନ ପ୍ରଥମେ ଗରିବ କିମ୍ବା ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପର ଲୋଭ ଦେଖାଇ ମୋଟା ଅଙ୍କର ଋଣ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପରେ ସେହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଋଣ ସୁଝି ନପାରିଲେ ସେମାନଙ୍କର ସାମରିକ ଓ ରଣନୈତିକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ କବଜାକୁ ନେଇଯାଏ। ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ଭାରତ ସହ ଥିବା ବନ୍ଧୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଣଦେଖା କରି ଚୀନର ଏହି ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଲରେ ପାଦ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଭାରତର ଆଗାମୀ ପଦକ୍ଷେପ କଣ ହେବ ?
ବାଂଲାଦେଶର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦ ଅତି ସତର୍କ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଭାରତ ନିଜ ସୀମାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିଲିଗୁଡ଼ି କରିଡର ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମରିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି। ଏହାସହ ବାଂଲାଦେଶ ଉପରେ କୂଟନୈତିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ନୂଆ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି।
ଚୀନକୁ ଭାରତ ସୀମା ନିକଟରେ ପ୍ରବେଶ ସୁବିଧା ଦେଇ ବାଂଲାଦେଶ ଏକ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ କରିଛି। ଏହା କେବଳ ଭାରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭାବେ ବାଂଲାଦେଶର ନିଜସ୍ୱ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ଭାରତ ନିଜର ସୀମାନ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଚିକେନ୍ ନେକ୍ କରିଡରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯେକୌଣସି କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି।
